گلشیری: فیلم کوتاه نسخه فشرده فیلم بلند نیست

به گزارش خبرنگار مهر، نشست تخصصی استعاره در فیلم کوتاه با حضور سیاوش گلشیری، نویسنده و پژوهشگر سینما، در پاتوق 140 فیلم کوتاه اصفهان که شامگاه دوشنبه برگزار شد و طی آن چهار فیلم هلیوس به کارگردانی مجید صداقت برجی و سارا طالبیان، صوراحیل ساخته اسماعیل عظیمی، جاذبه غیرنیوتونی اثر علیرضا صادقی و مرخ به کارگردانی حسین فیروزه به نمایش درآمد و از منظر ساختار روایی، شخصیت پردازی، ایده محرک و کارکرد استعاره مورد تحلیل قرار گرفت.

در این نشست، محمد بزرگ، میزبان پاتوق 140 فیلم کوتاه، ضمن خوشامدگویی به سیاوش گلشیری، بر اهمیت توجه به فیلم نامه در جلسات پاتوق تأکید کرد و گفت: برگزاری چنین نشست هایی با حضور فیلم سازان و پژوهشگران سینما، زمینه ای برای تبادل تجربه و شکل گیری گفت وگوهای تخصصی درباره سینما فراهم می کند.

گلشیری در آغاز این نشست با اشاره به سابقه فعالیت خود در انجمن سینمای جوانان، بر ضرورت شناخت تفاوت های ساختاری فیلم کوتاه و فیلم بلند تأکید کرد و افزود: فیلم کوتاه را نمی توان نسخه فشرده ای از فیلم بلند تلقی کرد، چرا که این قالب سینمایی از منطق روایی و دراماتیک مستقل خود برخوردار است.

به گفته وی، فیلم کوتاه معمولاً بر پایه یک ایده واحد، شخصیت های محدود، زمان و مکان فشرده و یک کنش دراماتیک مشخص شکل می گیرد و در بسیاری از موارد نیز روایت با یک ضربه نهایی به پایان می رسد؛ بنابراین هر یک از عناصر فیلم باید در خدمت شکل گیری و تکمیل همین ساختار قرار داشته باشند.

این پژوهشگر سینما در ادامه با بررسی آثار به نمایش درآمده، ضعف در شکل گیری کنش دراماتیک و نبود ارتباط منطقی میان برخی اجزای روایت را از جمله چالش های قابل توجه در بخشی از فیلم های کوتاه دانست و بر اهمیت ایده محرک در این گونه سینمایی تأکید کرد.

وی ایده محرک را یکی از عناصر اساسی فیلم نامه کوتاه دانست و توضیح داد: این ایده باید شخصیت اصلی و مسئله محوری فیلم را شکل دهد و در ادامه نیز به شکلی منطقی با مسیر روایت و پایان اثر ارتباط پیدا کند.

گلشیری با اشاره به فیلم کوتاه اتاق 8، آن را نمونه ای از پیوند میان ایده محرک، کنش شخصیت و ضربه نهایی عنوان کرد و گفت: اتفاقی که در پایان یک فیلم رخ می دهد، باید از منطق درونی روایت ناشی شده باشد و صرفاً به شکل تصادفی و بدون زمینه سازی وارد جهان فیلم نشود.

وی همچنین با اشاره به فیلم هایی مانند روتوش و انیمال، بر ضرورت طراحی دقیق کنش شخصیت در فیلم کوتاه تأکید کرد و در ادامه افزود: رفتار شخصیت باید از نیاز، انگیزه و منطق درونی وی ناشی شود، نه اینکه صرفاً بر اساس تصمیم فیلم نامه نویس به شخصیت تحمیل شود.

این نویسنده و پژوهشگر سینما نبود تناسب میان انگیزه شخصیت، ایده محرک و ضربه نهایی را از جمله ایرادهای رایج در برخی فیلم های کوتاه دانست و تأکید کرد:چنین ناهماهنگی هایی می تواند روایت را به سمت رخدادهای تصادفی، تحمیلی و غیرقابل باور سوق دهد.

بخش اصلی این نشست به بررسی مفهوم استعاره و چگونگی شکل گیری آن در فیلم کوتاه اختصاص داشت. گلشیری با اشاره به جایگاه استعاره در هنر مدرن و پست مدرن، توضیح داد:فیلم ساز می تواند به جای بیان مستقیم دیدگاه و معنای مورد نظر خود، از عناصر استعاری و شاعرانه برای انتقال معنا استفاده کند.

وی با اشاره به نمونه هایی از فیلم های کوتاه ایرانی و خارجی، از جمله روتوش، هستی، انیمال و دولباگ ساخته کریستوفر نولان، اظهار کرد:در بسیاری از این آثار، امر ناگفته اهمیت بیشتری از امر تصریح شده پیدا می کند و مخاطب از طریق کنش ها، تصاویر و عناصر بصری به معنا دست می یابد.

گلشیری تأکید کرد: استعاره زمانی می تواند در یک فیلم کارکرد مؤثر داشته باشد که در متن و جهان همان اثر ساخته شود و صرفاً به استفاده از یک نماد شناخته شده یا کلیشه ای محدود نباشد.

وی در توضیح این موضوع با اشاره به نمونه کبوتر سفید گفت: یک عنصر تصویری لزوماً دارای یک معنای ثابت و قراردادی نیست و معنای استعاری آن باید در بستر جهان فیلم، روابط میان عناصر اثر و تجربه ای که فیلم برای مخاطب ایجاد می کند، شکل بگیرد.

این پژوهشگر سینما همچنین نقش عناصر بصری در شکل گیری استعاره سینمایی را مورد توجه قرار داد و گفت: استعاره می تواند از طریق نور، رنگ، لباس، میزانسن، ترکیب بندی، صدا و حتی شیوه تدوین شکل بگیرد و در چنین شرایطی تصویر صرفاً وظیفه روایت یک رویداد را بر عهده ندارد، بلکه می تواند حامل لایه های معنایی اثر نیز باشد.

گلشیری در ادامه با اشاره به مقاله شیوه های بیان در سینما نوشته احمد ضابطی جهرمی، مطالعه این مقاله و تماشای نمونه های مطرح شده در نشست را به علاقه مندان سینما و فیلم کوتاه پیشنهاد کرد و بر ضرورت تقویت دانش نظری فیلم سازان در کنار تجربه عملی تأکید داشت.

در ادامه نشست، حاضران درباره نمونه های مطرح شده و شیوه استفاده از استعاره در فیلم کوتاه با سیاوش گلشیری گفت وگو کردند و پرسش های خود را درباره ساختار فیلم نامه، شخصیت پردازی، ایده محرک، پایان بندی و نقش عناصر بصری در انتقال معنا مطرح کردند.

نشست تخصصی استعاره در فیلم کوتاه پاتوق 140 فیلم کوتاه اصفهان در نهایت با تأکید بر اهمیت شناخت منطق مستقل فیلم کوتاه، پرهیز از تحمیل کنش به شخصیت و ضرورت ساختن استعاره در متن و جهان اثر به پایان رسید.