نمایش جذاب مواد مخدر می تواند قبح مصرف را بشکند

به گزارش خبرگزاری مهر، احمد کارخانه، کارشناس حوزه رسانه و مدرس دانشگاه، با بیان اینکه رسانه ها صرفاً منعکس کننده واقعیت نیستند، بلکه در بازتعریف واقعیت اجتماعی نقش آفرینی می کنند، اظهار کرد: نحوه بازنمایی مصرف مواد مخدر در آثار نمایشی، به ویژه در شبکه نمایش خانگی، می تواند نگرش مخاطبان، به ویژه نوجوانان و جوانان را تحت تأثیر قرار دهد.

شکل گیری نگرش نادرست از طریق بازنمایی جذاب

این مدرس دانشگاه با اشاره به نظریه «ساخت گرایی اجتماعی» گفت: مشکل زمانی ایجاد می شود که بازنمایی مصرف مواد مخدر، جذاب تر و منسجم تر از واقعیتِ مخرب آن به تصویر کشیده شود. هنگامی که مصرف مواد به عنوان ابزاری برای رهایی از تنهایی، کسب پرستیژ یا نمایش عصیان گری معرفی می شود، پیوند زیبایی شناختی میان «شخصیت محبوب» و «ماده مخدر» شکل می گیرد که می تواند به شکستن قبح مصرف در ذهن مخاطب منجر شود.

وی که دارای دکتری علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی است، با استناد به «نظریه شناخت اجتماعی» آلبرت بندورا افزود: نوجوانان و جوانان در مرحله شکل دهی به هویت مستقل خود ممکن است با شخصیت های طغیان گر و قانون شکن هم ذات پنداری کنند و از طریق یادگیری مشاهده ای، احساس قدرتِ ناشی از مصرف مواد را درونی کنند.

کارخانه همچنین با اشاره به نظریه «کاشت» جورج گربنر تصریح کرد: اثرگذاری این آثار در تغییر تدریجی جهان بینی مخاطب نمایان می شود؛ چراکه تماشای مستمر آثاری که مواد مخدر را راهی برای فرار از واقعیت نشان می دهند، منجر به شکل گیری نگرش های نادرست درباره مصرف خواهد شد.

مرز میان بازنمایی واقعیت و عادی سازی آسیب

این کارشناس ارشد علوم ارتباطات، مرز میان بازنمایی واقعیت اجتماعی و ترویج آسیب را در نحوه روایت دانست و تأکید کرد: اگر مصرف مواد برای شخصیت داستان «پاداش دراماتیک» ایجاد کند و او را به آرامش یا حل مسئله برساند، اثر در مسیر عادی سازی قرار دارد؛ اما اگر پیامدهای شناختی، جسمی و اجتماعی مصرف به صورت واقعی و بدون شعارزدگی تصویر شود، می توان آن را بازنمایی واقع گرایانه نامید.

وی پیشنهاد کرد نویسندگان و کارگردانان به سمت «دراماتورژی سلامت محور» حرکت کنند تا بدون اتکا به مواد مخدر، کشمکش های دراماتیک خلق کنند.

لزوم پاسخگویی رسانه ای به جای تنظیم گری دستوری

کارخانه با تأکید بر مسئولیت اجتماعی هنرمندان به عنوان «دروازه بانان محتوا»، تصریح کرد: پلتفرم های نمایش خانگی در چارچوب «اقتصاد توجه» فعالیت می کنند و گاهی برای جذب مخاطب بیشتر، محتواهای تکان دهنده ای تولید می کنند؛ بنابراین ضرورت دارد به جای تنظیم گری صرفاً دستوری، به سمت نظام پاسخگویی رسانه ای حرکت کرد.

وی پیشنهاد داد: ایجاد مشوق های حمایتی برای آثاری که پیوست سلامت دارند و تعریف سازوکارهای مسئولیت پذیری برای تولیداتی که بدون ضرورت دراماتیک به عادی سازی آسیب می پردازند، می تواند راهکار مؤثری باشد.

ناکافی بودن هشدارهای سنی بدون سواد رسانه ای

این مدرس دانشگاه با اشاره به رده بندی سنی آثار گفت: هشدارها و رده بندی های سنی زمانی اثربخش هستند که بخشی از یک برنامه جامع «سواد رسانه ای» باشند. تأکید افراطی بر ممنوعیت ممکن است با واکنش روانی مخاطب مواجه شده و کنجکاوی نوجوان را تشدید کند؛ لذا باید مخاطب را به تحلیل انتقادی آثار دعوت کرد.

کارخانه، نقش خانواده ها را در این میان کلیدی دانست و خاطرنشان کرد: محدودسازی به تنهایی راهبرد مؤثری نیست. والدین باید با استفاده از «میانجی گری فعال» و طرح پرسش های تحلیلی درباره رفتار شخصیت ها، به فرزندان کمک کنند تا فیلتر شناختی و انتقادی در برابر محتوای رسانه ای ایجاد کنند.

اولویت بندی سیاست گذاری فرهنگی

این کارشناس ارتباطات، سه اولویت را برای سیاست گذاری فرهنگی در این حوزه ضروری برشمرد و گفت : اولویت نخست توانمندسازی زنجیره تولید از طریق برگزاری کارگاه های تخصصی برای نویسندگان با حضور متخصصان علوم ارتباطات و روان شناسی است. همچنین تولید محتوای مکمل برای پلتفرم ها مانند نقدها و پادکست های تحلیلی از دیگر موارد سیاست گذاری فرهنگی در این خصوص است.

کارخانه در پایان اولویت سوم را حرکت از نظارت صرف دولتی به سمت نظارت و مشاوره مشارکتی با حضور نخبگان سینما، دانشگاهیان و نمایندگان جامعه برشمرد که در مرحله پیش تولید، ضمن حفظ خلاقیت هنری، از تبدیل بازنمایی آسیب به ترویج آن جلوگیری شود.