رویکرد محله محوری و مسجدمحوری دولت چهاردهم

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، فاطمه مهاجرانی  درباره تأکید رئیس جمهور بر الگوی محله محوری و نقش مساجد در این طرح افزود: یکی از نکاتی که آقای رئیس جمهور از ابتدای دولت بر آن تأکید داشته اند، این است که بسیاری از مسائل اجتماعی را نمی توان صرفاً از مرکز و پشت میز های اداری حل کرد. مسئله مردم در نهایت در یک جغرافیای مشخص، یعنی شهر، محله و خانواده خود را نشان می دهد و طبیعتاً بخشی از راه حل نیز باید از همان نقطه آغاز شود.

وی افزود: بر همین اساس، رویکرد محله محوری در دولت چهاردهم تلاشی برای نزدیک تر کردن نظام تصمیم گیری و خدمت رسانی به زندگی واقعی مردم است.

به گفته او رئیس جمهور در ماه های گذشته بار ها بر مشارکت مساجد، مدارس، مراکز سلامت، سازمان های مردم نهاد و دستگاه های اجرایی در شناسایی و حل مسائل هر محله تأکید کرده اند.

وی اضافه کرد: مسجد در جامعه ایرانی سابقه ای فراتر از یک کارکرد صرفاً عبادی دارد. در بسیاری از مقاطع تاریخی، مسجد محل شکل گیری ارتباطات اجتماعی، تعاون، رسیدگی به نیازمندان، آموزش و سازماندهی فعالیت های مردمی بوده است. دولت می خواهد از همین سرمایه اجتماعی استفاده کند، نه اینکه ساختار تازه و موازی ایجاد کند.

مهاجرانی تصریح کرد: نگاه دولت این نیست که همه امور یک محله به مسجد سپرده شود یا مسجد جای دستگاه اجرایی را بگیرد. مسجد می تواند یکی از نقاط اتصال ظرفیت های محله باشد؛ در کنار مدرسه، مرکز بهداشت، شهرداری، هلال احمر، خیریه ها، تشکل های مردمی و سایر نهاد های موجود. اساس این الگو بر «شبکه سازی» ظرفیت های موجود است، نه بزرگ تر کردن دولت و ایجاد تشکیلات جدید.

رئیس جمهور نیز در تشریح این الگو تأکید کرده است که مسجد، مدرسه، مرکز سلامت و نهاد های مردمی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و دولت به تنهایی قادر به شناسایی و حل همه نیاز های جامعه نیست.

مهاجرانی گفت: وقتی درباره محله محوری صحبت می کنیم، اولین گام شناخت دقیق مسئله است. در یک محله ممکن است مسئله اصلی بازماندگی از تحصیل باشد، در محله ای دیگر سالمندی، فقر، بیکاری، آسیب های اجتماعی یا دسترسی به خدمات سلامت مهم تر باشد. نسخه یکسان برای همه محلات الزاماً پاسخگو نیست.

وی افزود: هدف آن است که ظرفیت های محلی بتوانند تصویر روشن تری از وضعیت مردم در اختیار داشته باشند؛ اینکه چه خانواده هایی نیازمند حمایت اند، چه کودکی از تحصیل بازمانده، چه بیماری به مراقبت نیاز دارد، چه ظرفیت اقتصادی یا اجتماعی بلااستفاده مانده و کدام مسئله با یک مداخله ساده محلی قابل حل است.

مهاجرانی ادامه داد: رئیس جمهور نیز در توضیح این سیاست به همین مصادیق اشاره کرده اند و گفته اند در هر محله می توان وضعیت نیازمندان، بیماران، دانشجویان، بیکاران و دیگر گروه ها را شناخت و ظرفیت های همان محله را برای کمک به حل مسئله فعال کرد.

سخنگوی دولت درباره اقدامات انجام شده نیز گفت: این طرح اکنون از مرحله ایده عبور کرده و در بخش هایی وارد فاز اجرایی شده است. براساس توضیح اخیر رئیس جمهور، نزدیک به 10 هزار مسجد در چارچوب این رویکرد درگیر شده اند و مراکز بهداشتی و مدارس نیز به این شبکه متصل شده اند.

وی افزود: در استان ها نیز این سیاست در حال پیگیری است. برای نمونه، استانداری تهران اعلام کرده است که در مرحله نخست 700 مسجد در 22 منطقه پایتخت برای ایفای نقش در مدیریت بحران و خدمات رسانی محلی آماده شده اند و زیرساخت هایی برای آب اضطراری، تأمین برق، اسکان و تغذیه در نظر گرفته شده است.

مهاجرانی تأکید کرد: البته باید بین «هدف نهایی» و «اقدامات آغازشده» تفاوت قائل شویم. دولت نمی خواهد با اعلام اعداد و عناوین این تصور ایجاد شود که همه مسائل محلات حل شده است. ساختن یک شبکه اجتماعی کارآمد، ایجاد اعتماد و شکل دادن به مشارکت پایدار مردم فرآیندی تدریجی است.

سخنگوی دولت با اشاره به تجربه بحران های اخیر گفت: یکی از درس های مهم این دوره این بود که در شرایط دشوار، شبکه های محلی می توانند سرعت و کیفیت خدمت رسانی را افزایش دهند.

رئیس جمهور نیز پس از تجربه جنگ اخیر، بر اهمیت «مشارکت سازمان یافته مردم» و نقش مساجد در این زمینه تأکید کرده اند.

وی افزود: در بحران نمی توان همه امور را تنها از یک مرکز فرماندهی اداره کرد. هرچه شبکه های اجتماعی در سطح محله آماده تر باشند، شناسایی نیازها، کمک به سالمندان و افراد آسیب پذیر، تأمین نیاز های اولیه و مدیریت شرایط اضطراری سریع تر و دقیق تر انجام می شود.

مهاجرانی در پاسخ به این پرسش که آیا تأکید بر مشارکت مردم به معنای انتقال وظایف دولت به جامعه است، گفت: به هیچ وجه. مسئولیت دولت در تأمین کالا های عمومی، آموزش، سلامت، امنیت، زیرساخت و حمایت اجتماعی قابل واگذاری نیست. مشارکت مردم قرار نیست پوششی برای عقب نشینی دولت باشد.

وی ادامه داد: اتفاقاً محله محوری می تواند دولت را پاسخگوتر کند، زیرا مسئله را از سطح کلی و آماری به سطح واقعی زندگی مردم می آورد. وقتی نیاز های یک محله به صورت دقیق شناسایی شود، دستگاه اجرایی نیز باید روشن تر پاسخ دهد که برای حل آن چه کرده است.

سخنگوی دولت تأکید کرد: مردم در این الگو «نیروی اجرایی رایگان دولت» نیستند؛ شریک حل مسئله اند. دولت نیز باید مسئولیت خود را بپذیرد، امکانات و داده های لازم را فراهم کند و از ظرفیت جامعه برای تصمیم گیری بهتر استفاده کند.

مهاجرانی یکی از مهم ترین وجوه این سیاست را تقویت سرمایه اجتماعی دانست و گفت: اعتماد صرفاً با سخن گفتن درباره اعتماد ساخته نمی شود. اعتماد زمانی شکل می گیرد که شهروند احساس کند دیده می شود، صدایش شنیده می شود و برای مسئله ای که در زندگی روزمره با آن مواجه است امکان پیگیری وجود دارد.

وی افزود: محله نزدیک ترین سطح به تجربه زیسته مردم است. اگر بتوانیم در همین سطح سازوکار گفت و گو، همکاری و حل مسئله ایجاد کنیم، به تدریج فاصله میان مردم و نظام اداری نیز کمتر می شود. به همین دلیل است که در برخی استان ها نیز توسعه محله محوری به عنوان مسیری برای افزایش سرمایه اجتماعی، شناسایی دقیق تر نیاز ها و تسریع در حل مسائل محلات دنبال شده است.

سخنگوی دولت در ادامه تأکید کرد: موفقیت این طرح یک شرط اساسی دارد؛ مسجد و هر نهاد محلی که در این فرایند نقش می گیرد باید بتواند همه مردم محله را ببیند.

مهاجرانی افزود: نگاه رئیس جمهور نیز به مسجد، نگاه به یک ظرفیت اجتماعی برای همبستگی و حل مسئله است. هدف این است که مردم بیشتر با یکدیگر کار کنند و دولت نیز بیشتر در کنار مردم قرار گیرد.

به گفته وی دولت چهاردهم محله محوری را بیش از آنکه یک پروژه اداری بداند، یک تغییر در شیوه حکمرانی می بیند؛ اینکه به جای اینکه همیشه از مردم بخواهیم برای حل مسئله به سمت ساختار های مرکزی حرکت کنند، بخشی از ظرفیت حل مسئله را به نزدیک ترین نقطه به زندگی آنها ببریم. اگر این سیاست درست، فراگیر و بدون نگاه های محدودکننده اجرا شود، مسجد، مدرسه، مرکز سلامت و مجموعه ظرفیت های مردمی می توانند در کنار دولت به شبکه ای برای افزایش کیفیت زندگی، تقویت همبستگی و حل ملموس مسائل مردم تبدیل شوند.