وقتی تنوع، کسب وکار را نجات می دهد

گاهی بزرگ ترین اشتباه یک مدیر، انتخاب اشتباه نیست. وابستگی بیش از حد به یک انتخاب درست است.

ممکن است یک محصول بسیار موفق داشته باشید، یک مشتری بزرگ بخش قابل توجهی از درآمدتان را تأمین کند، یک تأمین کننده بهترین قیمت بازار را ارائه دهد یا یک کانال فروش، بیشترین مشتری را برایتان جذب کند.

همه چیز در ظاهر عالی است. تا زمانی که یک اتفاق غیرمنتظره رخ دهد.

 مشتری بزرگ قراردادش را تمدید نمی کند.
 تأمین کننده دچار مشکل می شود.
 قیمت مواد اولیه ناگهان افزایش پیدا می کند.
 یک پلتفرم فروش سیاست خود را تغییر می دهد.
 یا رفتار مشتریان به دلیلی که از قبل قابل پیش بینی نبوده، تغییر می کند.

در این نقطه مشخص می شود که موفقیت امروز یک کسب وکار، لزوماً به معنای آمادگی آن برای فردا نیست.

در ادبیات مدیریت، تنوع معمولاً به عنوان یکی از راهکارهای کاهش ریسک شناخته می شود؛ اما از منظر پادشکنندگی، موضوع عمیق تر است. تنوع فقط برای تقسیم ریسک نیست؛ برای ایجاد اختیار است.

کسب وکاری که تنها یک مسیر برای تأمین، فروش، درآمد یا رشد دارد، حتی اگر آن مسیر در شرایط فعلی بسیار سودآور باشد، در برابر تغییرات ناگهانی آسیب پذیر است. اما سازمانی که چند گزینه واقعی در اختیار دارد، در زمان بحران مجبور نیست از صفر شروع کند؛ می تواند مسیر خود را تغییر دهد.

البته اینجا یک سوءبرداشت رایج وجود دارد.

پادشکنندگی به معنای این نیست که هر کسب وکاری باید ده ها محصول، مشتری، بازار یا کانال فروش داشته باشد. تنوع بی هدف می تواند خودش به منبع پیچیدگی، هزینه و ناکارآمدی تبدیل شود. مسئله، «بیشتر داشتن» نیست؛ مسئله، «گزینه داشتن» است.

یک شرکت ممکن است سه تأمین کننده داشته باشد، اما هر سه در یک منطقه جغرافیایی قرار داشته باشند. در ظاهر متنوع است، اما در برابر یک بحران منطقه ای همچنان شکننده خواهد بود. ممکن است یک کسب وکار چند محصول داشته باشد، اما همه آن محصولات به یک ماده اولیه وابسته باشند. بنابراین تنوع محصول الزاماً به معنای کاهش شکنندگی نیست. ممکن است شرکتی مشتریان متعددی داشته باشد، اما 70 درصد درآمد آن از یک مشتری تأمین شود. تعداد مشتریان در اینجا ممکن است تصویر اشتباهی از میزان تاب آوری سازمان ایجاد کند. بنابراین، آنچه اهمیت دارد تنوع هوشمندانه و استقلال نسبی گزینه ها از یکدیگر است.

از منظر پادشکنندگی، یک سازمان قدرتمند سازمانی نیست که همه چیز را تحت کنترل دارد. سازمانی است که وقتی کنترل بخشی از شرایط را از دست می دهد، همچنان انتخاب های دیگری برای ادامه مسیر دارد. این نگاه، تعریف ما از «کارایی» را نیز تغییر می دهد. در شرایط عادی، حذف ظرفیت های اضافه، کاهش موجودی، محدود کردن تأمین کنندگان و تمرکز بر یک محصول یا بازار می تواند کارایی را افزایش دهد. اما در محیط های پرنوسان، همین بهینه سازی افراطی ممکن است سازمان را شکننده کند.

گاهی یک تأمین کننده دوم، یک بازار آزمایشی کوچک، یک محصول جانبی یا حتی بخشی از نقدینگی که عمداً برای فرصت های پیش بینی نشده کنار گذاشته شده است، در ظاهر «هزینه اضافه» محسوب می شود. اما در زمان شوک می تواند به اختیار استراتژیک تبدیل شود. این همان نقطه ای است که پادشکنندگی با مدیریت سنتی ریسک تفاوت پیدا می کند. مدیریت ریسک می پرسد: «چگونه احتمال شکست را کاهش دهیم؟»

اما نگاه پادشکننده سؤال دیگری مطرح می کند:

«چگونه ساختاری بسازیم که اگر یکی از مسیرها شکست خورد، مسیرهای دیگری فعال شوند و حتی از تغییر شرایط، فرصت جدیدی ایجاد شود؟»

برای کسب وکارهای ایرانی، این موضوع اهمیت دوچندان دارد. در محیطی که تغییرات نرخ ارز، محدودیت های تجاری، اختلال در زنجیره تأمین، تغییر مقررات و نوسانات تقاضا می توانند در مدت کوتاهی معادلات بازار را تغییر دهند، وابستگی شدید به یک مسیر، حتی اگر آن مسیر امروز بهترین گزینه باشد، یک ریسک پنهان است. بنابراین شاید مدیران باید به جای پرسیدن اینکه: «بهترین انتخاب ما چیست؟»

گاهی سؤال مهم تری بپرسند: «اگر این انتخاب فردا دیگر در دسترس نباشد، چه گزینه ای داریم؟»

پاسخ به این سؤال می تواند میزان پادشکنندگی یک کسب وکار را آشکار کند.

🖋️ کسب وکارهای آینده متعلق به مدیرانی نیستند که همیشه بهترین مسیر را پیدا می کنند. متعلق به مدیرانی هستند که برای از دست رفتن مسیر فعلی، مسیرهای دیگری ساخته اند. در دنیای پر از عدم قطعیت، مزیت رقابتی فقط در داشتن یک انتخاب خوب نیست. بلکه در داشتن چند انتخاب معنادار و توانایی جابه جایی سریع میان آن هاست. شاید پادشکنندگی از جایی آغاز می شود که مدیر به جای تلاش برای ساختن یک کسب وکار «بی نقص»، شروع به ساختن کسب وکاری می کند که در صورت اشتباه، تغییر و غافلگیری نیز همچنان گزینه دارد. زیرا در محیطی که آینده قابل پیش بینی نیست، داشتن گزینه های بیشتر، گاهی از داشتن پاسخ درست ارزشمندتر است.

این یادداشت بر مبنای دیدگاه و چارچوب نظری پادشکنندگی تجاری تدوین شده است.

تگ ها اخبار برگزیده سرمقاله کسب وکار