تحلیل چهار مؤلفه تربیت اعتقادی در گروه های مرجع قرآن

موسوعه «گروه های مرجع قرآن در فرایند تربیت اعتقادی به ترتیب نزول» عنوان اثری تألیف حجت الاسلام سیدمحمدرضا علاءالدین است که در روزهای پایانی زمستان 1403 به همت انتشارات پیام صادق در پنج مجلد چاپ و منتشر شد. خبرنگار ایکنا از اصفهان در خصوص این اثر با مؤلف و نویسنده آن گفت وگو کرده است که متن آن را در ادامه می خوانیم.

ایکنا ـ «موسوعه گروه های مرجع قرآن در فرایند تربیت اعتقادی به ترتیب نزول» را برای مخاطبان معرفی کنید.

خداوند می فرماید: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یَهْدی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ؛ همانا این قرآن به استوارترین راه هدایت می کند.» جامعه انسانی برای رشد و تعالی نیازمند الگوست و مرجعیت قرآن کریم به نظیر یا مثل و مانند نیازی ندارد؛ میلیون ها کتاب برای اعتباربخشی به مطالب خود، به قرآن کریم استناد می کنند که نشان دهنده مرجعیت آن است. این کتاب مرجع برای رشد و تعالی انسان ها، گروه هایی را در جایگاه مرجع معرفی کرده است.

وقتی به بررسی این گروه ها می پردازیم، درمی یابیم که در درجه اول، بینش و نگرش آن ها برای جامعه انسانی حائز اهمیت است. دومین نکته ای که حساسیت همگان را در مواجهه با گروه های مرجع برمی انگیزد، رفتارشناسی آن هاست و سوم، عملکرد این گروه ها در مواجهه با کیفیت و کمیت هیجان ها و گرایش های شان و در نهایت، سبک زندگی آن ها برای الگوگیری مورد بررسی قرار می گیرد.

در نتیجه ما با چهار مؤلفه بینش و نگرش، گرایش ، رفتار و سبک زندگی مواجهیم. این گروه ها را با توجه به حق یا باطل بودن شان، به دو دسته تقسیم می کنیم. در بررسی و پژوهش گروه های مرجعی که قرآن به صراحت حقانیت آن ها را بیان کرده است، می توان از ابرار، اولوالأالباب، متقین، علمای صالح، عبادالرحمن، صابرین و محسنین نام برد.

در مقابل این هفت گروه برحق، گروه های مرجع باطل را نیز از نظر بینش و نگرش، گرایش، رفتار و سبک زندگی بررسی کرده، در مواجهه با یکدیگر قرار داده و سپس مقایسه کرده و تطبیق داده ایم تا در نهایت مخاطب بتواند به این نتیجه برسد که کدام گروه قابلیت الگوگیری دارد. عمده این کار برای ارائه الگوی مناسب است. در جامعه کنونی ما، گروه های مرجع، سلبریتی ها هستند که مورد توجه مطبوعات، مراکز فرهنگی، مردم و به ویژه نسل جوان قرار دارند. درواقع، قرآن به نیاز جامعه برای الگو گیری پاسخ داده است.

این پژوهش با بررسی هفت گروه مرجع حق و در مقابل آن، هفت گروه مرجع باطل، 14 گروه را در قرآن به صورت مصداقی و عینی، جداگانه معرفی و شخصیت شناسی کرده و سپس به منصه ظهور رسانده است. در بررسی براساس چهار مؤلفه مورد اشاره، هدف و نقطه مورد انتظار نیز شکل گرفت؛ هدف به گروه مرجع باطل و نقطه مورد انتظار به گروه مرجع حق اختصاص دارد که تلاش می کنیم با تحول و برنامه ریزی، جامعه درگیر بینش، گرایش، رفتار و سبک زندگی هدف را به نقطه مورد انتظار سوق دهیم. این برنامه دوم ما برای سوق دادن افراد به سوی نقطه ای ست که قرآن برای رشد و تعالی آن ها معرفی کرده است.

برای تکمیل این موسوعه، سه سال و بالغ بر هزار ساعت زمان صرف شده و دو هزار و 100 صفحه را به خود اختصاص داده است که هر جلد از آن به یک گروه حق و یک گروه باطل اختصاص دارد. گروه ها و عناوین هر جلد به انتخاب مؤلف، ولی با مصداق قرآنی انتخاب شده است و چیزی نیست که خودمان خلق کرده باشیم. عناوینی که ذکر شده، خود قرآن بیان کرده است؛ ولی کاری که انجام شده، تاکنون انجام نشده بود.

ایکنا ـ ایده تدوین این موسوعه از کجا شکل گرفت؟

ایده ما تربیت اعتقادی ست. در اسلام سه نوع فقه وجود دارد؛ فقه اکبر که تربیتی اعتقادی ست، فقه اوسط که رفتاری ست و فقه اصغر که به مناسک و اعتقادات اختصاص دارد؛ پس فقه اکبر یا فقه تربیتی اعتقادی از دیگر انواع فقه اهمیت بیشتری دارد. سیری که برای جداکردن افراد از جامعه هدف به سوی جامعه مورد انتظار در نظر داریم، تربیت اعتقادی ست؛ فرد در این نقطه کافر، مشرک، منافق یا ... است و ما به آرامی او را به سوی مؤمن دارای نگرش، گرایش، رفتار و سبک زندگی مورد انتظار براساس آموزه ها و باورهای اعتقادی سوق می دهیم.

بررسی گروه های مرجع براساس همین سیر تربیتی رفتاری و سیر نزول شکل گرفته، ممکن است تک نگاری هایی براساس مصحف در خصوص گروه های مرجع صورت گرفته باشد؛ ولی کسی آن ها را براساس تربیت اعتقادی و سیر نزول بررسی نکرده است که نقطه عطف این اثر محسوب می شود و برای اولین بار در جهان اسلام انجام شده است.

ایکنا ـ آیا افراد دیگری در تألیف این اثر با شما همکاری داشته اند؟

مؤلف اصلی اثر خودم هستم و گروه «قرآن پژوهان کوثر» ناظر علمی آن بودند و مطالب را در نشست های علمی که داشتیم، بررسی می کردند؛ ولی کار اصلی و قلم زدن آن بر عهده خودم بود.

ایکنا ـ چه زمانی تألیف این اثر را آغاز کردید؟

تألیف اثر در سال 1400 آغاز و زمستان 1403 رونمایی شد. انتشارات پیام صادق نیز این اثر را منتشر کرد. شکر خدا، این کار مورد توجه آیت الله العظمی حسین مظاهری، زعیم حوزه های علمیه استان اصفهان نیز قرار گرفت و ایشان آن را مطالعه و پیامی دو صفحه ای در خصوص آن صادر و مخاطبان را به مطالعه آن تشویق کرد. مراسم رونمایی از این موسوعه به همت اداره کل کتابخانه های عمومی استان با حضور علما و مدیران مؤسسات قرآنی برگزار و پیام آیت الله مظاهری نیز در این مراسم دریافت شد.

ایکنا ـ این موسوعه برای چه کسانی مناسب است؟ آیا هر کس با هر سطحی از دانش و معلومات می تواند از آن استفاده کند؟

رویکرد اثر معطوف به دانش آموزان متوسطه به بالاست، به طوری که مربی یا متربی بتواند از آن در کار خود استفاده کند. در بخش جداگانه ای از این موسوعه ، شیوه جذب متربی نیز بیان شده است؛ زیرا الگودهی نمی تواند فقط نظری باشد و به مقدماتی نیاز دارد.

تدوین چنین موسوعه ای کاری فرارشته ای و میان رشته ای ست و از رشته های علوم اجتماعی، جامعه شناسی، رفتارشناسی، روانشناسی، علوم قرآنی و تفسیر قرآن بهره گرفته است. مقدمه اثر به مباحث تربیتی اختصاص دارد و بیان می کند که چگونه باید با متربی رفتار کرد و به او الگو داد و چه الگویی می تواند بهتر از قرآن و گروه های مرجعی باشد که این کتاب آسمانی معرفی کرده است؟

نام اثر را با عنوان الگوگیری از گروه های مرجع قرآن انتخاب نکردیم؛ زیرا زمانی که بحث الگوگیری مطرح می شود، بیشتر افراد توجه خود را به شخصیت هایی مانند حضرت مریم(س) و انبیای الهی معطوف می کنند، در حالی که این شخصیت ها موضوع بحث موسوعه نیستند. این دسته بندی ها براساس اشخاص صورت نگرفته، بلکه براساس معیارهای کلی دیگری انجام شده؛ ولی اشخاص نیز به مثابه مصادیقی از این معیارها معرفی شده اند.

برای نمونه، آصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان را در دسته علمای صالح قرار داده ایم، در حالی که این شخصیت از جمله پیامبران نیست، همین طور مؤمن آل فرعون را در جایگاه علمای صالح معرفی کرده ایم. قرآن به معرفی هشت عالم صالح پرداخته و در مقابل آن، هشت عالم فاسد را نیز معرفی کرده است.

ایکنا ـ جزئیات مربوط به همه مؤلفه های گروه های مرجع را از قرآن استخراج کردید یا از منابع دیگری نیز کمک گرفتید؟

مطالب را از قرآن استخراج کردم و از تفاسیر نیز کمک گرفتم. در سال 1386 مدرس تفسیر شدم. در حال نگارش یک دوره تفسیر قرآن نیز هستم. این موسوعه قرآنی یکی از پیش درآمدهای تفسیر است.

ایکنا ـ آیا از منابع دیگری به جز قرآن نیز در خصوص علمای صالح استفاده شده است؟

یکی از حساسیت ها در تألیف اثر این بود که از اسرائیلیات استفاده نشود؛ زیرا در خصوص این شخصیت ها در منابع دیگر مانند تورات، انجیل و... نیز مطالبی بیان شده که بعضاً منحرفانه هستند؛ در نتیجه از تفاسیر متقن و مستند بهره گرفته شد. بالغ بر 765 مستند وجود دارد که برای تهیه موسوعه مورد استفاده قرار گرفت؛ منتها در مباحث مربوط به تحلیل قرآن، از منابع تفسیری درجه اول بهره گرفتم.

ایکنا ـ کسی که قصد استفاده از این موسوعه را دارد، صرفاً با مباحث نظری روبرو می شود یا اینکه به راحتی می تواند مطالب را به کار بگیرد؟

در مقدمه، شیوه های جذب متربی و معرفی گروه های مرجع برای او بیان شده است. ما سیر شیوه تربیتی شامل نگرش، گرایش، رفتار و سبک زندگی را به متربی منتقل می کنیم و به او نشان می دهیم که چگونه باید الگو یا گروه مرجع را انتخاب و در مسیر درست حرکت کند.

انتهای پیام