آمریکا به دنبال فرسایشی کردن بحران ایران و ایجاد دولت ورشکسته است

به گزارش خبرنگار ایکنا، رحمان قهرمان پور، نویسنده و پژوهشگر روابط بین الملل، در نشست تخصصی «منازعه ایران و آمریکا؛ تحلیل ابعاد بین المللی، اجتماعی و اقتصادی» که امروز، سه شنبه 27 مردادماه، در مرکز پژوهش های اتاق ایران برگزار شد، درباره ابعاد بین المللی منازعه ایران و آمریکا اظهار کرد: در ایران، آمریکا و منطقه، حول مسئله منازعه میان ایران و آمریکا، بازیگران متعددی شکل گرفته اند که منافعشان در تداوم این تنش است. وی افزود: در سیاست گذاری همواره این بحث مطرح است که بسیاری از سیاست هایی که اتخاذ می شوند، ممکن است از نظر جمعی کارآمد و مفید نباشند، اما به هر حال عده ای از این سیاست ها و شرایط موجود منتفع می شوند. طی هفت سال اخیر نیز ذی نفعان زیادی پیرامون این مسئله شکل گرفته اند؛ چه در ایران، چه در آمریکا و چه در کشورهای منطقه. قهرمان پور ادامه داد: به نظر من، این مسئله بسیار مهم است، چراکه این ذی نفعان قدرت، پول و رسانه در اختیار دارند و از تداوم تنش میان ایران و آمریکا منتفع می شوند. در کشورهای منطقه نیز وضعیت به گونه ای شده است که انسان احساس می کند این وضعیت تنش آلود به یک وضعیت عادی تبدیل شده است. یکی از اشکال قدرت این است که یک وضعیت غیرعادی را به وضعیتی عادی تبدیل کنید؛ به گونه ای که اگر آن وضعیت عادی دچار مشکل شود، احساس شود اتفاق غیرطبیعی رخ داده است. این پژوهشگر روابط بین الملل در ادامه به موضوع هویت شدن موضع آمریکا در سیاست خارجی ایران اشاره کرد و گفت: مسئله دوم، هویت شدن موضع آمریکا در سیاست خارجی ایران است که موضوع مهمی به شمار می رود. اینجا بحثی وجود دارد که فعلاً مجال پرداختن به تفاوت میان «هویت» و «ایدئولوژی» نیست، اما به نظر من تفاوت مهمی میان این دو وجود دارد. وی توضیح داد: در ایدئولوژی، شما می دانید که از ابزاری به نام ایدئولوژی استفاده می کنید؛ بنابراین هر زمان که بخواهید می توانید ترمز آن را بکشید، چون در اختیار شماست. ایدئولوژی ساخته و پرداخته شماست؛ همان چیزی که در شوروی و برخی کشورهای دیگر شاهد بودیم. اما هویت الزاماً چنین وضعیتی ندارد. قهرمان پور تصریح کرد: تفاوتی که برخی دوستان مرتباً مطرح می کنند و همه چیز را ایدئولوژیک می دانند، به نظر من نیازمند دقت بیشتری است. ایدئولوژی عموماً در اختیار حکومت ها و دولت هاست؛ آنها آن را طراحی و اجرا می کنند و هر زمان که منافعشان تأمین نشود، از آن فاصله می گیرند یا آن را بازطراحی می کنند. اما هویت چیزی فراتر از این است و الزاماً در اختیار حکومت نیست. وی با بیان اینکه مهم ترین کارکرد هویت، معنا دادن به شرایط زندگی و وضعیت سیاسی است، اظهار کرد: دست کشیدن از یک هویت پیامد بسیار عمده ای دارد و آن مسئله «معنا»ست. وقتی شما از هویت دست می کشید، هم در سطح فردی ممکن است دچار بحران هویت شوید و هم در سطح حاکمیتی، حکومت دچار بحران معنا می شود. تا زمانی که بدیلی برای آن معنا وجود نداشته باشد، به ناچار باید به همان هویت بچسبد. بنابراین خروج از سیاست هویتی کار بسیار دشواری است. این پژوهشگر روابط بین الملل با اشاره به وضعیت ونزوئلا بیان کرد: در ونزوئلا مسئله بیشتر ایدئولوژیک بود. ایدئولوژی مارکسیسم وجود داشت و هوگو چاوز و بعد از او مادورو تعابیر و قرائت های خاص خود را داشتند. وقتی تحولات در ونزوئلا رخ داد، آنها متوجه شدند که این داستان ایدئولوژیک است و امروز نیز بخشی از آن ها با آمریکا وارد تعامل شده اند و در عین حال بخشی همچنان معترض هستند. وی ادامه داد: اما داستان درباره جمهوری اسلامی ایران این نیست که صرفاً یک ایدئولوژی دارد و نمی تواند از آن جدا شود؛ مسئله، هویت است. این هویت در قانون اساسی ذکر شده، طی 40 سال هویت سازی صورت گرفته و معنایی تولید شده است. شاید برای کسانی که خارج از سیستم هستند، این معنا چندان موضوعیت نداشته باشد، اما برای کسانی که درون سیستم و پایگاه اجتماعی آن قرار دارند، این معنا بسیار مهم است. قهرمان پور افزود: گروهی که چنین هویتی برای آنها شکل گرفته، این امر را به تعبیر فلاسفه، فضیلت مند و امری خوب می دانند. خوب بودن این امر از طریق هویتی شدن آن اتفاق افتاده و همین مسئله، خروج از آن را دشوار می کند. وی در ادامه به سومین عامل تداوم منازعه ایران و آمریکا اشاره کرد و گفت: مسئله سوم یا دلیل سوم، وجود یک بازیگر سوم و اخلالگر به نام اسرائیل است. ما در جنگ 12 روزه و 39 روزه دیدیم که تقریباً شواهد نشان می دهد اسرائیل این جنگ را آغاز کرده و آمریکا ناچار شده است به دنبال آن وارد جنگ شود. این پژوهشگر روابط بین الملل تأکید کرد: بنابراین باید نقش اسرائیل را بسیار بیشتر از آن چیزی که در گذشته تصور می کردیم، در محاسبات خود در نظر بگیریم. اکنون در آمریکا بحث های زیادی مطرح است که چرا آمریکا نتوانست اسرائیل را کنترل کند و چرا یک متحد کوچک مانند اسرائیل توانست آمریکا را وارد یک جنگ بزرگ کند. در اینجا این پرسش مطرح است که آمریکا در این وضعیت گرفتار شده و چگونه می تواند از آن خارج شود. قهرمان پور با اشاره به نقش لابی ها در نظام سیاسی آمریکا گفت: عامل اسرائیل در آمریکا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در نظام سیاسی آمریکا، لابی گری نهادینه شده است. جمهوری اسلامی ایران از معدود نظام های سیاسی است که در آمریکا لابی قدرتمندی ندارد و به یک معنا سخنگویی ندارد که از جانب جمهوری اسلامی و حتی ایران در آنجا صحبت کند. وی ادامه داد: در نتیجه، تصویری که در آمریکا درباره ایران ارائه می شود، دست کم طی دو، سه سال اخیر، عمدتاً تصویر ارائه شده از سوی گروه های راست گرا و طیف های مختلف این جریان بوده است. بنابراین در آمریکا یک تصویر واقع بینانه از ایران وجود ندارد. اروپایی ها نیز همواره به آمریکایی ها می گویند که شما تصویر واقعی و دقیقی از ایران ندارید. قهرمان پور با اشاره به تحولات جنگ اخیر گفت: ما این مسئله را در جنگ اخیر نیز دیدیم. علیرغم اینکه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، تأکید داشت که تغییر رژیم اتفاق نخواهد افتاد، اما در نهایت اسرائیلی ها توانستند، به واسطه نبود یک لابی قدرتمند برای ایران، آمریکا را قانع کنند که چنین احتمالی ممکن است. وی اظهار کرد: بنابراین به نظر من، این چهار دلیل همچنان وجود دارند و قدرتمندانه عمل می کنند. در بخش بعدی نیز به این موضوع اشاره خواهم کرد که چرا اجماع داخلی در ایران برای حل مسئله آمریکا شکل نمی گیرد. همین چهار دلیل نشان می دهد که چرا همچنان در این چرخه باطل گرفتار هستیم. قهرمان پور در ادامه با اشاره به برخی عوامل منطقه ای و بین المللی مؤثر بر تداوم این وضعیت گفت: در کنار این چهار عامل، باید مروری بر عوامل و رویدادهایی داشته باشیم که در سطح منطقه ای و بین المللی رخ داده اند. یکی از مسائل مهم، حمایت چین و روسیه از ایران است؛ هرچند به نظر من این عامل، فاکتور تعیین کننده ای نیست. وی افزود: در فضای تغییر نظم بین المللی و حرکت به سمت نظمی مبتنی بر قدرت های بزرگ، چین و روسیه احساس می کنند تداوم تنش میان ایران و آمریکا، به ویژه از نگاه روسیه، می تواند در بلندمدت به تضعیف آمریکا منجر شود و بنابراین از این منظر به نفع روسیه است. چین نیز با سبک خاص خود که محافظه کارانه تر است، در این مسئله نقش آفرینی می کند. قهرمان پور اظهار کرد: همچنان ممکن است این موضوع در حد یک فرضیه باشد، اما به نظرم برای حاکمیت، به یک مفروض حاکم و بسیار فراگیر تبدیل شده است. وی ادامه داد: مسئله دیگری که اهمیت پیدا کرد، موضوع هسته ای ایران بود که به نظر من در تحلیل سازی از جمهوری اسلامی نقش بسیار مهمی داشت. اگر در نظر بگیریم که بعد از جنگ جهانی دوم، مهم ترین تهدیدها در نظام بین الملل چه بوده اند، باید توجه کنیم که هیچ موضوعی به اندازه موضوع هسته ای ظرفیت ایجاد اجماع علیه یک کشور را ندارد. قهرمان پور افزود: دوستان می گویند هیچ موضوع هسته ای در نظام بین الملل اجماع ساز نیست، اما باید دقت کنیم که پیش از سال 2003، پرونده حقوق بشر ایران را داشتیم و فشارهای زیادی از سوی اروپا و مذاکرات حقوق بشری میان ایران و اروپا انجام می شد، اما هیچ موضوعی مانند مسئله هسته ای نتوانست چنین ظرفیتی برای ایجاد اجماع علیه ایران ایجاد کند. وی تصریح کرد: با مطرح شدن مسئله هسته ای و به ویژه موضوع غنی سازی 60 درصد، فضای بین المللی علیه ایران بسیار سنگین شد. شاید توجیه برنامه هسته ای در داخل کشور برای ما چندان دشوار نبود، اما در عرصه بین المللی، این مسئله بسیار سخت تر بود. این پژوهشگر روابط بین الملل با اشاره به جنگ اخیر گفت: جنگ 12 روزه نیز یک یا دو روز پس از گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی اتفاق افتاد. چرا؟ چون آژانس برای نخستین بار در 20 سال گذشته، در گزارشی اعلام کرد و بعدها نیز در سند راهبرد امنیت ملی آمریکا این موضوع تأیید شد که ایران مسیر هسته ای شدن را برای خود باز گذاشته است. وی ادامه داد: این در حالی بود که از سال 2006، طی حدود 20 سال، هر 16 نهاد اطلاعاتی آمریکا معتقد بودند که ایران به دنبال ساخت سلاح هسته ای نیست. بنابراین این تحول بسیار مهم بود و در تغییر برداشت ها نسبت به برنامه هسته ای ایران نقش داشت. قهرمان پور در ادامه به تحولات منطقه ای اشاره کرد و گفت: حضور ایران در سوریه در کنار روسیه نیز بسیار مهم بود. ترس کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از ایران و همچنین بحث تقابل محورهای منطقه ای، از دیگر عواملی بودند که در کنار چهار عامل بنیادی که به آنها اشاره کردم، به این وضعیت اضافه شدند. وی افزود: بنابراین یک بستر از قبل وجود داشت و اتفاقاتی نیز رخ داد که این بستر را تقویت کرد و در نهایت چرخه باطل موجود را شکل داد. قهرمان پور سپس به این پرسش پرداخت که چرا آمریکا و اسرائیل تصمیم به حمله گرفتند و اظهار کرد: اگر به تحولات گذشته نگاه کنیم، می بینیم که بعد از سال 2003 و جنگ 33 روزه در سال 2006، موضوع جنگ همچنان یک تابو بود. در آمریکا نیز افراد زیادی درباره تبعات جنگ و اینکه اگر به ایران حمله شود چه پیامدهایی خواهد داشت، بحث می کردند. وی ادامه داد: البته درباره تبعات جنگ همچنان مباحث زیادی مطرح است، اما چند عامل بسیار مهم وجود داشت که به نظر من، تحلیل و بررسی آنها برای پیش بینی یا سناریونویسی درباره آینده اهمیت زیادی دارد. این پژوهشگر روابط بین الملل نخستین عامل را تغییر محیط منطقه ای پس از عملیات اخیر دانست و گفت: به نظرم در این زمینه یک اجماع نسبی وجود دارد. ریسک بسیار بزرگی که نتانیاهو انجام داد و بسیاری در ایران و دیگر نقاط تصور می کردند که وی از انجام آن خودداری خواهد کرد، موجب شد منطقه دچار دگرگونی شود. وی افزود: تغییر معادلات امنیتی منطقه، تضعیف حزب الله و سقوط بشار اسد، دو اتفاق بسیار مهم بودند که در نوع نگاه به ایران تأثیر گذاشتند. این دو مسئله به نظر من، حاصل تغییر معادلات منطقه ای بودند و پس از آن نیز اتفاق دیگری رخ داد و آن شکل گیری این تصور بود که ایران تضعیف شده است. قهرمان پور تصریح کرد: پیش از خرداد 1400، حدود چهار سال، مرتب درباره این مسئله بحث می کردیم که ذهنیتی که در آمریکا وجود دارد، این است که ایران ضعیف شده است. این موضوع حتی در اسناد آمریکایی نیز مطرح شده بود. وی ادامه داد: همین تلقی که ایران ضعیف شده است، به عادی سازی ایده حمله به ایران کمک کرد. یعنی وقتی یک کشور در نگاه طرف مقابل ضعیف تلقی شود، هزینه و ریسک اقدام نظامی علیه آن نیز کمتر برآورد می شود. قهرمان پور عامل بعدی را تشدید برنامه هسته ای ایران دانست و گفت: مسئله بعدی، تشدید برنامه هسته ای ایران و غنی سازی اورانیوم تا سطح 60 درصد بود. به نظر من، ایران برنامه روشنی برای توضیح و توجیه اینکه این سطح از غنی سازی دقیقاً چه کاربردی دارد، نداشت یا حداقل نتوانست این استدلال را به درستی اجرا و منتقل کند. وی با اشاره به تجربه برزیل اظهار کرد: برای مثال، برزیل نیز برنامه غنی سازی 60 درصد داشت، اما توانست برای آن توجیه مشخصی ارائه کند. برزیل یک زیردریایی هسته ای از فرانسه خرید و با آژانس بین المللی انرژی اتمی وارد مذاکره شد و توضیح داد که به اورانیوم 60 درصد برای استفاده در سوخت راکتورهای هسته ای زیردریایی خود نیاز دارد. این پژوهشگر روابط بین الملل افزود: چنین برنامه ای وجود داشت و قرار بود این اتفاق بیفتد، اما در مورد ایران این مسیر به سرانجام نرسید. در نتیجه، تفسیر غالب این شد که اورانیوم 60 درصد، نوعی ذخیره برای ایران است که هر زمان بخواهد می تواند از آن استفاده کند و مسیر خود را تغییر دهد. متأسفانه در این زمینه نیز استراتژی روشنی وجود نداشت. قهرمان پور ادامه داد: موفقیتی که آمریکا در ونزوئلا به دست آورد، برای آنها بسیار جالب بود. این تصور شکل گرفت که با کمترین هزینه، کار بزرگی انجام داده اند و به نظر می رسد همین ذهنیت درباره ایران نیز تکرار شده است. وی افزود: مسئله بعدی که اهمیت داشت، هرچند شاید وزن آن به اندازه برخی عوامل دیگر نبود، نقش ایران در جنگ اوکراین بود. به یاد دارم در یکی از جلساتی که در رم برگزار شده بود، یکی از مقامات اروپایی گفته بود به زودی موشک های ایران به اروپا خواهد رسید. به نظر می رسد ما در ایران چندان جدی نگرفتیم که کمک های ایران به روسیه و استفاده از پهپادهای ایرانی در جنگ اوکراین چه تبعاتی می تواند داشته باشد، اما خوانش اروپایی ها از این موضوع متفاوت بود و ترس در اروپا به شدت افزایش یافت. این پژوهشگر روابط بین الملل اظهار کرد: فراموش نکنیم هر زمان که سیاست آمریکا در قبال ایران تند می شد، اروپایی ها تلاش می کردند مواضع آمریکا را تعدیل کنند، اما بعد از جنگ اوکراین، عملاً انگیزه اروپایی ها برای تعدیل مواضع آمریکا از بین رفت. در نتیجه، در این صحنه، اسرائیل به درستی از شرایط موجود استفاده کرد و اروپا نیز عملاً از این مسئله کنار کشید و اسرائیل توانست مسیر خود را پیش ببرد. قهرمان پور در ادامه با اشاره به آینده منازعه ایران و آمریکا گفت: اینکه این داستان چگونه خاتمه پیدا خواهد کرد، به نظرم برای همه ما مهم است. اگر بخواهیم کوتاه مدت نگاه کنیم و ببینیم در سه تا چهار ماه آینده چه اتفاقی خواهد افتاد، به نظر می رسد استراتژی آمریکا تا حدودی شبیه استراتژی ناتو در برابر یوگسلاوی در سال 1999 باشد. وی توضیح داد: آنجا نیز وضعیت تا حدودی شبیه ایران بود. صربستان کشور قدرتمندی در منطقه بالکان بود و صرب ها بخش اصلی جمهوری فدرال یوگسلاوی را تشکیل می دادند. البته جمهوری فدرال یوگسلاوی و صربستان با ایران قابل مقایسه کامل نیستند؛ یوگسلاوی بعدها با مسئله کوزوو و مناطق دیگر مواجه شد و سابقه و شرایط تاریخی متفاوتی داشت، اما در هر صورت، وقتی حمله به یوگسلاوی آغاز شد، احساسات ملی گرایانه در این کشور به شدت افزایش یافت و مردم به خیابان ها آمدند. قهرمان پور ادامه داد: مردم یوگسلاوی نسبت به اروپا نیز بدبین بودند و تصور می کردند اروپایی ها به دنبال تجزیه کشور هستند. در منطقه بالکان نیز به دلیل سابقه تاریخی، برخی ملت ها نسبت به اروپا نگاه مثبتی نداشتند. با ادامه حملات ناتو و بمباران زیرساخت ها، بحران تشدید شد و ناتو تهدید کرد که زیرساخت های بیشتری را هدف قرار خواهد داد. وی افزود: در ادامه، روسیه وارد صحنه شد و پیشنهاد صلحی ارائه کرد. در شرایطی که فشار اقتصادی بر صربستان افزایش یافته بود، بخشی از زیرساخت های آن کشور هدف قرار گرفته و عملاً در محاصره قرار گرفته بود، روسیه طرحی را برای حل بحران ارائه کرد. ناتو نیز به صربستان هشدار داد که اگر این طرح روسیه را نپذیرد، گام بعدی تشدید حملات و هدف قرار دادن زیرساخت های بیشتر خواهد بود. این پژوهشگر روابط بین الملل اظهار کرد: در آن مقطع، فشار افکار عمومی نیز وجود داشت و مردم به خیابان ها آمده بودند و شعار می دادند که نباید مصالحه کرد و باید جنگ را ادامه داد. آنها معتقد بودند کشورهای غربی قصد دارند کشورشان را تضعیف و تحقیر کنند. در نهایت، مجموعه این فشارها و هدف قرار گرفتن زیرساخت ها، یوگسلاوی را به سمت پذیرش طرح صلح سوق داد. قهرمان پور با بیان اینکه به نظر می رسد چنین ذهنیتی در میان آمریکایی ها درباره ایران نیز وجود دارد، گفت: به نظر می رسد آمریکایی ها تصور می کنند می توانند با تشدید محاصره و فشار، شرایط را تغییر دهند؛ یعنی مانع فروش نفت شوند، فشارهای اقتصادی را افزایش دهند و در داخل نیز اعتراضاتی شکل بگیرد. در کنار آن، گروه هایی که به هر حال طرفدار تداوم تنش هستند، به تدریج با پیامدهای این وضعیت مواجه خواهند شد. وی تأکید کرد: به نظر من، این سناریوی کوتاه مدت است؛ یعنی تا آبان و آذرماه ممکن است درگیری های موقتی اتفاق بیفتد، برای مثال یک کشتی هدف قرار گیرد و آمریکا نیز در پاسخ اقدامی انجام دهد، اما فعلاً نشانه ها حاکی از آن نیست که ترامپ در این مقطع به سمت یک جنگ تمام عیار برود. قهرمان پور افزود: یکی از دلایل این مسئله، آغاز فرآیند انتخابات و رأی گیری زودهنگام در آمریکاست. برخلاف ایران، در آمریکا رأی گیری زودهنگام به شکل قانونی انجام می شود و از شهریورماه فرآیند آن آغاز خواهد شد. بنابراین، به نظر می رسد ترامپ در این مقطع وارد یک جنگ همه جانبه نخواهد شد. وی در ادامه درباره سناریوی میان مدت آمریکا گفت: اما اگر بخواهیم میان مدت را در نظر بگیریم و ببینیم در چهار تا پنج ماه آینده و پس از آن چه اتفاقی ممکن است رخ دهد، به نظر من ترامپ در حال آماده سازی زمینه برای یک درگیری بلندمدت و حتی یک جنگ تمام عیار است؛ مشروط بر اینکه ایران به توافق نرسد و شرایط به گونه ای پیش برود که ذخایر تسلیحاتی ایران کاهش پیدا کند و توان و سرعت واکنش آن نیز محدودتر شود. قهرمان پور ادامه داد: همزمان، آمریکا می تواند در چند جبهه وارد درگیری شود. بعضی اوقات گفته می شود که آمریکا توانایی «دو و نیم جنگ» را به صورت همزمان دارد. به نظر می رسد تغییر و تحولاتی که در منطقه در حال وقوع است و همچنین دیدارها و رایزنی های انجام شده، در راستای آماده سازی آمریکا برای یک جنگ فراگیر است. وی افزود: بر اساس چارچوبی که آمریکایی ها برای ایران در نظر گرفته اند، ممکن است از ایران خواسته هایی مطرح شود و اگر ایران آنها را نپذیرد، درگیری آغاز شود. در چنین شرایطی، به نظرم حملات متوجه زیرساخت ها خواهد بود. شاید چهار یا پنج زیرساخت اساسی، از جمله نیروگاه ها، هدف قرار بگیرند. این می تواند به یک دور جدید از درگیری منجر شود و باید منتظر ماند و دید که پس از آن، آیا توافق بلندمدت و خروج از این چرخه باطل میان ایران و آمریکا اتفاق می افتد یا خیر. قهرمان پور تصریح کرد: اگر این روند ادامه پیدا کند و به یک وضعیت فرسایشی تبدیل شود، وارد سناریوی بلندمدت خواهیم شد. به نظر می رسد دولت آمریکا می تواند همزمان چند استراتژی را دنبال کند؛ از یک سو برای جنگ آماده شود و از سوی دیگر، برای سناریوی ایجاد یک «دولت ورشکسته» در ایران زمینه سازی کند. اگر توافق حاصل شود، این سناریو کنار گذاشته می شود، اما اگر توافقی شکل نگیرد، ممکن است آمریکا به سمت جنگ هوایی تمام عیار برود و اگر جنگ نیز نتیجه مورد نظر را نداشته باشد، سناریویی شبیه عراق پس از سال 1991 دنبال شود؛ با این تفاوت که در اینجا هدف، تضعیف ظرفیت های ایران در یک بازه زمانی کوتاه تر و تبدیل ایران به یک دولت ورشکسته است. در چنین شرایطی، هزینه «تغییر رژیم» نیز کاهش پیدا می کند. وی در تشریح نشانه های دولت ورشکسته گفت: یکی از شاخص ترین نشانه های دولت های ورشکسته، البته با توجه به طیف های مختلفی که این مفهوم دارد، ناتوانی در کنترل مرزهاست. در ادبیات روابط بین الملل، کشورهایی مانند پاکستان و مصر نیز گاه در زمره دولت های در حال ورشکستگی یا دارای برخی ویژگی های دولت ورشکسته بررسی می شوند. البته ممکن است هیچ کس نگوید یک کشور کاملاً ورشکسته شده، اما می توان از نشانه های حرکت به سمت ورشکستگی سخن گفت. این پژوهشگر روابط بین الملل ادامه داد: دومین شاخص، فرسودگی زیرساخت هاست؛ از جاده ها و خطوط هوایی گرفته تا راه آهن و دیگر زیرساخت های حیاتی. سومین شاخص نیز استقلال عمل گروه های مافیایی، تجزیه طلب و سیاسی ـ نظامی است؛ به این معنا که این گروه ها بتوانند در بخش هایی از کشور مستقر شوند و عملاً بخشی از حاکمیت دولت را در آن مناطق در اختیار بگیرند. وی با اشاره به نمونه هایی از این وضعیت اظهار کرد: برای مثال، در کلمبیا گروه هایی مانند فارک سابق و گروه های مسلح دیگر در بخش هایی از این کشور نفوذ پیدا کرده بودند و حتی در برخی مناطق عملاً مالیات دریافت می کردند. در مکزیک نیز نمونه هایی وجود داشته که گروه های مسلح و کارتل ها توانسته اند کنترل بخش هایی از سرزمین را در دست بگیرند و حتی در یک روز، اقدامات خشونت بار گسترده ای در پایتخت انجام دهند. اینها از جمله علائم دولت های ورشکسته است؛ یعنی بخشی از سرزمین عملاً از کنترل دولت خارج می شود، گروه های مختلف در آنجا مستقر می شوند و حاکمیت دولت تضعیف می شود. قهرمان پور تأکید کرد: بنابراین، به نظرم در بلندمدت، استراتژی دولت آمریکا ـ فراتر از شخص ترامپ ـ این است که ایران به یک دولت در حال ورشکستگی تبدیل شود، نتواند به شکل مؤثر اعمال حاکمیت کند و در نتیجه هزینه تغییر رژیم کاهش پیدا کند. وی سپس درباره چرایی فرسایشی شدن بحران و دشواری شکل گیری اجماع داخلی برای حل مسئله ایران و آمریکا گفت: چند نکته وجود دارد که نشان می دهد چرا این بحران فرسایشی خواهد شد و چرا اجماع داخلی برای حل بحران با آمریکا بسیار دشوار خواهد بود. منظور من از اجماع، یک اجماع داوطلبانه و ایجابی است، نه اجماعی که از سر اجبار شکل بگیرد؛ یعنی شرایط به جایی برسد که چند نفر بگویند دیگر چاره ای نداریم و باید تصمیمی بگیریم. ممکن است در شرایط بسیار دشوار چنین اتفاقی رخ دهد، اما اینکه حاکمیت و ذی نفعان مختلف بنشینند و پیش از وقوع فاجعه، برای حل مسئله تصمیم بگیرند، به نظر من در یکی دو سال آینده بعید است. قهرمان پور نخستین دلیل را تبدیل شدن موضوع آمریکا به موضوع رقابت های سیاسی داخلی دانست و گفت: از سال 1392 به این سو، مسئله سیاست خارجی و به ویژه موضوع آمریکا، به یک عامل سرنوشت ساز در رقابت های سیاسی داخلی تبدیل شده است. در انتخابات های مختلف، رقابت بر سر توافق، برجام و نحوه تعامل با غرب، به عاملی تعیین کننده تبدیل شد؛ به این معنا که یک جریان سیاسی با حل مسئله و توافق قدرت گرفت و جریان مقابل نیز توانست با مخالفت با مذاکره، جایگاه و موقعیت خود را تقویت کند. وی افزود: وقتی یک موضوع خارجی و یک بازیگر خارجی به موضوعی در سیاست داخلی تبدیل می شود، دیگر مسئله صرفاً غیرعقلانی نیست. به تعبیر اقتصاددان ها، خشونت در جایی که دو طرف در موازنه قدرت قرار دارند، می تواند از منظر بازیگران یک امر عقلانی باشد. یک جریان ممکن است بر اساس محاسبه و برای تقویت موقعیت خود در داخل، دست به اقداماتی بزند و این به معنای آن نیست که نسبت به تبعات آن آگاهی ندارد؛ بلکه ممکن است همین رفتار را به عنوان ابزاری عقلانی برای تثبیت قدرت خود در نظر بگیرد. این پژوهشگر روابط بین الملل تصریح کرد: بنابراین، وقتی بازیگر خارجی به یک عامل سرنوشت ساز در سیاست داخلی تبدیل می شود، حل این مسئله از طریق مصالحه بسیار دشوار خواهد شد. وی دومین عامل را وجود ذی نفعان قدرتمند دانست و گفت: نکته دوم، وجود ذی نفعان قدرتمندی است که همچنان از تداوم تنش میان ایران و آمریکا سود می برند و در نظام تصمیم گیری نیز حضور دارند. قهرمان پور ادامه داد: نکته بعدی که پیش تر نیز به آن اشاره کردم، باور نهادهای امنیتی، نظامی و اطلاعاتی به این مسئله است که آمریکا به دنبال تغییر رژیم در ایران است. تأکید من بر این موضوع از این جهت است که بدانیم ذهنیت حاکم در این مجموعه ها چیست. به هر حال، پس از تحولات اخیر و جنگ 12 روزه، این تصور برای بسیاری به یک امر بدیهی تبدیل شده است که هدف آمریکا و اسرائیل تغییر رژیم است. وی در ادامه به ضعف استقلال بروکراتیک اشاره کرد و گفت: عامل دیگری که اهمیت دارد، ضعف استقلال بروکراتیک در ساختار کارشناسی و حرفه ای است. کارشناسان حرفه ای و بروکراتیک باید در چنین شرایطی مشاوره بدهند، تحلیل کنند و حتی در صورت ضرورت، جسارت به خرج دهند و نظر متفاوت خود را به مسئولان منتقل کنند. قهرمان پور اظهار کرد: اما پیش از این وقایع، به دلیل اینکه استقرار و استقلال بروکراتیک به اندازه کافی وجود نداشت، فشارهای زیادی بر کارشناسان وارد می شد و متأسفانه بسیاری از آنها عمدتاً به توجیه گران سیاست های موجود تبدیل شده بودند؛ یعنی به جای اینکه تحلیل مستقل و حرفه ای ارائه کنند، برای سیاست های موجود توجیه و استدلال پیدا می کردند. قهرمان پور گفت: در مورد آمریکا، بدون فشار و بدون اجبار، راه بسیار سخت و دشواری برای شکل گیری یک توافق یا تغییر مسیر وجود خواهد داشت و این وضعیت ممکن است به شکل های مختلف ادامه پیدا کند. وی افزود: یکی از مسیرها می تواند الگوی عراق باشد و مسیر دیگر، بحث کره شمالی است؛ یعنی جمهوری اسلامی ایران پس از این تحولات به این جمع بندی برسد که بازدارندگی موجود پاسخگو نیست و در نتیجه، ریسک بسیار بزرگی را بپذیرد و به سمت الگویی شبیه کره شمالی حرکت کند. قهرمان پور در پایان سخنان خود ادامه داد: البته در اینجا قصد ندارم بیشتر به این موضوع بپردازم، اما اینها از جمله سناریوهایی است که در صورت ادامه وضعیت موجود و نبود راه حل سیاسی، می تواند در آینده مورد توجه قرار گیرد. انتهای پیام