کودتای 28 مرداد را باید فراتر از یک عملیات نظامی بررسی کرد

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای البرز، آل عوض با اشاره به نگاه انتقادی رهبر شهید نسبت به تاریخ معاصر ایران اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که همواره مورد تأکید قرار می گرفت، ضرورت شکل گیری پژوهش های تخصصی درباره وقایعی همچون انقلاب مشروطه و کودتای 28 مرداد بود تا جامعه با شناخت دقیق این رخداد ها بتواند از تجربه های تاریخی برای جلوگیری از تکرار آنها استفاده کند.

مشاور استاندار البرز در این برنامه رادیویی افزود: برای بررسی کودتای 28 مرداد باید روند حضور و نفوذ آمریکا در ایران را نیز مورد توجه قرار داد؛ چرا که این حضور برخلاف تصور رایج، به سال های پس از جنگ جهانی دوم محدود نمی شود و بررسی اسناد تاریخی نشان می دهد آمریکایی ها از سال های پیش تر به تدریج وارد عرصه های مختلف ایران شدند و در حوزه های اقتصادی نیز تلاش کردند جایگاه انگلیس را تحت تأثیر قرار دهند.

این کارشناس سیاسی ادامه داد: پیش از کودتای 28 مرداد نیز قرارداد هایی میان ایران و آمریکا منعقد شده بود که برخی از آنها مستقیماً میان شخص شاه و دولت آمریکا و برخی دیگر از سوی دولت ایران به امضا رسیده بود و بررسی این قرارداد ها برای شناخت روند گسترش نفوذ آمریکا در ایران اهمیت دارد.

آل عوض با اشاره به تجربه کودتا های پیش از 28 مرداد گفت: پیش از این کودتا نیز نمونه هایی از کودتا در ایران رخ داده بود و بررسی علل ناکامی مداخلات خارجی، قدرت های بیگانه را به این جمع بندی رسانده بود که مداخله سیاسی و نظامی به تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن به حوزه فرهنگ و تغییر نگرش و سبک زندگی جامعه نیز توجه شود.

وی به مجری رادیو البرز افزود: در همین چارچوب، پس از کودتای 28 مرداد فعالیت مؤسسه فرانکلین در ایران مورد توجه قرار گرفت و این مؤسسه در حوزه ترجمه و انتشار آثار خارجی فعال شد؛ موضوعی که از نگاه منتقدان آن دوره، بخشی از روند اثرگذاری فرهنگی و تلاش برای تغییر سبک زندگی ایرانیان بود.

این کارشناس سیاسی با بیان اینکه پیامد های کودتای 28 مرداد تنها به تغییر دولت محدود نشد، گفت: برخی پژوهشگران این کودتا را پایان گفت وگوی مشروطه می دانند؛ چرا که پس از آن شاهد تلاش هایی برای افزایش اختیارات شاه و تغییر در ساختار سیاسی کشور هستیم.

آل عوض در برنامه زنده رهیافت ادامه داد: در حکومت، تفاوت اساسی میان «مدیر» و «مالک» وجود دارد؛ مدیر خود را مسئول اداره یک جامعه می داند، اما در نظام های استبدادی ممکن است حاکم نگاه مالکانه ای نسبت به سرزمین و مردم پیدا کند و تصمیم گیری را بر اساس خواست شخصی خود انجام دهد.

وی تأکید کرد: جامعه برای جلوگیری از تکرار چنین تجربه هایی باید به این اصل توجه کند که معیار تصمیم گیری، حقیقت و درستی است، نه صرفاً سخنی که مردم از شنیدن آن خوششان بیاید؛ زیرا تصمیم ها و روایت های نادرست می تواند پیامد های سنگینی برای یک جامعه و تمدن به دنبال داشته باشد.

این کارشناس سیاسی در ادامه به نقش گروه های غیرنظامی در کودتای 28 مرداد اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که در بررسی این کودتا باید مورد توجه قرار گیرد، نقش اراذل و اوباش و شبکه هایی است که در جریان حوادث آن روز فعال بودند و نباید نقش آنها را صرفاً به یک یا دو چهره شناخته شده محدود کرد.

آل عوض با اشاره به نام هایی همچون شعبان جعفری، کیهانی، جلالی و برادران رشیدیان افزود: در روایت های تاریخی، برای برخی از این افراد و شبکه ها نقش هایی در بسیج نیرو، ارتباطات و تأمین مالی مطرح شده است و بررسی این شبکه ها می تواند ابعاد دیگری از سازوکار کودتا را روشن کند.

وی همچنین به نقش برخی زنان در حوادث منتهی به کودتا اشاره کرد و گفت: برخلاف تصویر محدود و کلیشه ای از کودتای 28 مرداد، در روایت های تاریخی از حضور برخی زنان در مراحل مختلف این حوادث نیز سخن گفته شده است که بررسی نقش و ارتباطات آنان نیازمند پژوهش دقیق تر است.

این کارشناس سیاسی با اشاره به شکست مرحله نخست کودتا در 25 مرداد و وقوع مرحله دوم در 28 مرداد اظهار کرد: در طراحی اولیه، قرار بود نیرو های نظامی وارد صحنه شوند و مراکز حساس را در اختیار بگیرند، اما پس از شکست طرح نخست، شکل عملیات تغییر کرد و در 28 مرداد شاهد حضور نیرو های غیرنظامی و شبکه های خیابانی در کنار سایر عوامل هستیم.

آل عوض با اشاره به خاطرات مربوط به شعبان جعفری گفت: در برخی روایت ها آمده است که پس از کودتا، ارتباط او با برادران رشیدیان تغییر کرد و حتی به او توصیه شد از ادامه رفت وآمد به خانه رشیدیان خودداری کند و ارتباط خود را با نیرو های دیگری که در فضای جدید قدرت حضور داشتند، ادامه دهد.

وی در پایان تأکید کرد: بازخوانی کودتای 28 مرداد نباید صرفاً با هدف بازگشت به گذشته انجام شود، بلکه باید با ایجاد پژوهش های تخصصی و بررسی دقیق اسناد و روایت ها، سازوکار های نفوذ و مداخله بیگانگان و همچنین عوامل داخلی مؤثر در این رخداد شناخته شود تا جامعه بتواند از این تجربه تاریخی برای آینده درس بگیرد.