جایگاه «تعقل» در تربیت متعادل + فیلم

اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده اند؛ پس چرا شاهد تندروی ها، کندروی ها و رفتارهای ضد اخلاقی و حتی ضد انسانی به نام دین اسلام در جامعه هستیم و هر کس با برداشتی از دین، دیگران را متهم به بی دینی می کند؟ چگونه می توان به اصل اسلام و دستورات اسلامی دست یافت و مسلمانی مؤمن و متعادل شد؟

برای دست یافتن به پاسخ این سؤال ها، مسعود اسماعیلی، پژوهشگر حوزه تربیت دینی ، کتابی با عنوان « مؤمن متعادل و تربیت متعادل» را به رشته تحریر درآورده است و طی درس گفتارهایی، با محور قرار دادن مطالب این کتاب، تشریح می کند که چگونه می توان مؤمنی متعادل، همان طور که اسلام ناب محمدی مدنظر دارد، بود.

در ادامه قسمت سوم این مجموعه با موضوع « عقلانیت » را با هم می بینیم و می خوانیم.

اولین نکته ای که در این درس گفتارها بیان شد، «جامعیت» و نکته دوم پرهیز از تربیت کاریکاتوری بود. اما آیا در دین صفات مهم تری داریم که باید الاهم فالاهم کرده و مهم ترین ها را در اولویت قرار دهیم؟ آنچه در دین مهم است چیست؟ آنچه در دین مهم تر است چیست؟

اگر به اصل دین بیشتر تأکید نکرده بلکه به فروعات دین بیشتر بپردازیم، ناخواسته دچار تربیت نامتعادل شده و مومنی نامتعادل تربیت کرده ایم. اما اصل دین چیست؟ روایات فراوانی در خصوص چیستی اصل دین داریم. برخی از روایت ها اصل دین را «نماز» عنوان کرده اند. در روایات دیگر دعا، امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، توحید، عدل، حجت خدا امام زمان(عج)، صدق و عقلانیت (رسول خدا(ص) فرموده اند: «وَ الْعَقْلُ أَصْلُ دینِی») به عنوان اصل دین معرفی شده اند.

روایات فراوانی نیز در خصوص اصل بودن حق پذیری، حق دوستی، حق جویی و تمسک به حق داریم که عنوان آن را حق محوری گذاشته ایم.

افضل الاعمال روایات فراوانی دارد، در خصوص احب الاعمال نیز روایات متعددی مطرح شده است؛ به طور کلی در روایات ما مسائلی که به عنوان ریشه دین مطرح شده اند فراوان هستند.

اما سؤال اینجاست که آیا می شود ساختاری ارائه کرد که همه اینها را کنار هم داشته باشیم؟ وقتی از علما سؤال می کنیم که چرا برخی از روایات افضل الاعمال را یک مسئله و برخی دیگر موضوع دیگری مطرح می کنند؟ پاسخ می دهند «بستگی به مخاطب دارد».

اما آیا این احتمال وجود دارد که هر کدام از این اعمال که به عنوان افضل الاعمال بیان شده، نسبت به امور پایین تر از خود اصل باشند و لازم باشد کشف کنیم که بالاترین اصل دینی چیست؟ در بحث تربیت متعادل این ادعا را داریم که اصل تربیت دینی و بلکه اصل اسلام و تشیع بر عقلانیت استوار است. رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فرمودند: «قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ و لا دینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ؛ جانمایه انسان خرد اوست و کسی که خرد ندارد دین ندارد».

اگر شما با هر فردی از هر دین، مذهب، ملیت، زبان و ... سخن بگویید، فقط و فقط یک زبان مشترک بین شما وجود دارد و آن هم عقلانیت است.

نوجوان و جوان امروز اگر به تعبیر تندی که در جامعه شنیده می شود دین گریز و یا خدایی نکرده دین ستیز شده ، تنها راه حل رفع این مشکل اتکای به عقل و تعقل است؛ همان چیزی که خداوند متعال ما را به آن دعوت کرده است و همان مقوله ای که گاه مغفول و فراموش شده قرار می گیرد.

پس عنوان بعدی از درس «تربیت متعادل» این است که برای فرار از تربیت کاریکاتوری و عدم تعادل باید الاهم و فالاهم کنیم و ببینیم چه چیزی مهم است و چه چیزی مهم تر است. هیچ کدام از مسائل دینی بی اهمیت نیست اما صحبت بر سر اهمیت بیشتر و کمتر است.

جایگاه امامت مهم است اما برخی آنچنان در خصوص اهمیت امامت سخن می گویند که گویی جایگاه آن از توحید نیز مهم تر است و این علامت عدم تعادل است.

اهتمام ما در ارائه این مباحث این است که بتوانیم یک چهره متعادل با مجموعه ای از مؤلفه های دینی به شکل درست ارائه کنیم؛ اگرچه این مسئله را نیز باید یادآوری کنیم که در بسیاری از موارد به صورت دقیق نمی توانیم ترتیب اهمیت مباحث دینی از بالا به پایین را مشخص کنیم اما «آب دریا را اگر نتوان کشید/ هم به قدر تشنگی باید چشید».

خدا به ما کمک کند تا برای ادامه بحث در گفتار بعدی در خدمت شما باشیم.

var player = videojs('player_658997_4383927',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4383927',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4383927"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4383927"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })(); انتهای پیام