تابستان، بحرانی ترین فصل از نظر ذرات معلق

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دکتر محمد کریمی فیروزجائی، عضو هیأت علمی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، با همکاری محمد فرهادی، دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه تهران و مطهره عباسی نوده، دانشجوی دکتری دانشگاه تهران با بهره گیری از داده های ماهواره ای، اطلاعات اقلیمی، داده های زیرساختی و جمعیتی و استفاده از مدل های پیشرفته تصمیم گیری فضایی، الگوی فصلی آسیب پذیری شهر های کشور در برابر آلودگی هوا را مورد ارزیابی قرار داده اند.

دکتر محمد کریمی فیروزجائی، گفت: «یافته های این مطالعه نشان می دهد که آسیب پذیری شهر های ایران در برابر ذرات معلق، الگوی کاملاً فصلی دارد و در فصل تابستان به بیشترین میزان خود می رسد. افزایش دما، کاهش بارندگی و پایداری بیشتر جو در این فصل، شرایط را برای شکل گیری کانون های شدید آلودگی در بسیاری از مناطق کشور فراهم می کند. وی افزود: بررسی ها نشان داد که میانگین شاخص آئروسل های جذب کننده پرتو فرابنفش از 0٫308 در زمستان به 0٫517 در تابستان افزایش می یابد و در این فصل، 89 شهر کشور در طبقه آسیب پذیری بسیار بالا قرار می گیرند. این کانون ها عمدتاً در مناطق مرکزی و جنوبی ایران متمرکز هستند».

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران افزود: «در مقابل، آسیب پذیری ناشی از گاز های گلخانه ای از الگوی متفاوتی پیروی می کند و برخلاف ذرات معلق، نوسانات فصلی کمتری دارد. بیشترین میزان آسیب پذیری ناشی از این آلاینده ها در فصل زمستان مشاهده شد؛ به طوری که 55 شهر کشور در این فصل در طبقه آسیب پذیری بسیار بالا قرار گرفتند. این شهر ها عمدتاً شامل کلان شهر ها و مراکز عمده جمعیتی کشور هستند».

وی تاکید کرد: «نتایج این پژوهش همچنین نشان می دهد که ظرفیت سازگاری شهر ها در برابر آلودگی هوا در مناطق شمالی و غربی کشور به مراتب بیشتر از مناطق مرکزی، شرقی و جنوب شرقی ایران است. پژوهشگران دلیل این موضوع را شرایط اقلیمی مناسب تر، پوشش گیاهی گسترده تر، بارندگی بیشتر و دسترسی بهتر به زیرساخت های شهری و خدمات عمومی عنوان می کنند».

بر اساس این مطالعه، تمرکز بالای جمعیت در کلان شهر ها یکی از عوامل اصلی افزایش آسیب پذیری در برابر آلودگی هوا محسوب می شود.

عضو هیأت علمی دانشکدگان مدیریت گفت: «بر اساس این پژهش در فصل تابستان تنها حدود 10 درصد جمعیت کشور در طبقه آسیب پذیری بسیار پایین ناشی از ذرات معلق قرار دارند، در حالی که حدود 75 درصد جمعیت در طبقات متوسط تا بسیار بالا قرار می گیرند که بیانگر افزایش گسترده ریسک آلودگی هوا در فصل گرم سال است. همچنین، در تمامی فصول سال بیش از 54 تا 59 درصد جمعیت کشور در طبقه آسیب پذیری بسیار بالای ناشی از گاز های گلخانه ای قرار دارند که نشان دهنده ماهیت ساختاری و مزمن این مخاطره در شهر های ایران است».

دکتر کریمی فیروزجائی تأکید کرد: «یافته های این پژوهش نشان می دهد که مدیریت آلودگی هوا در ایران نیازمند رویکردی دوگانه است؛ از یک سو باید سیاست های کوتاه مدت و فصلی برای کاهش اثرات ذرات معلق، به ویژه در فصل تابستان، اجرا شود و از سوی دیگر، اصلاحات ساختاری بلندمدت در حوزه کنترل انتشار آلاینده ها، توسعه زیرساخت های سبز شهری و توزیع عادلانه خدمات و امکانات شهری در دستور کار قرار گیرد».

پژوهشگران معتقدند چهارچوب ارائه شده در این مطالعه می تواند به شناسایی کانون های بحرانی آلودگی هوا، اولویت بندی مداخلات مدیریتی و تدوین سیاست های مبتنی بر شواهد برای برنامه ریزی پایدار شهری در کشور کمک کند.

نتایج این پژوهش در مقاله ای با عنوان Assessing seasonal vulnerability of 1000 Iranian cities to air pollution using integrated geospatial and multi-criteria decision framework در مجله بین المللی Sustainable Cities and Society با ضریب تأثیر 13 منتشر شده است. لینک دسترسی به این مقاله در زیر آمده است: