بقایی: تحولات اخیر کلیشه های ساخته شده درباره ایران را تغییر داد

به گزارش مشرق، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در آیین رونمایی از کتاب «نبرد 12 روزه و مسئله برند ملی ایران» با تأکید بر اهمیت تحولات اخیر در بازتعریف تصویر ایران در افکار عمومی جهان، گفت: رفتار مردم ایران در جریان جنگ های اخیر، بسیاری از کلیشه ها و تصاویر ساخته شده درباره ایران را تغییر داده و ظرفیت تازه ای برای تقویت ویژند ملی کشور ایجاد کرده است.

بقایی در این نشست که با حضور جمعی از استادان، کارشناسان حوزه برند ملی و اصحاب رسانه در خانه اندیشه ورزان برگزار شد، با اشاره به شرایط دشوار و پیچیده سال های اخیر اظهار کرد: «از منظر انسانی، ملی و مذهبی، در مقطعی قرار گرفته ایم که تحولات آن فرصتی برای افراد و گروه های مختلف فراهم کرده است تا جایگاه و نسبت خود را با مسائل کشور مشخص کنند.»

وی پرداختن به موضوع ویژند ملی ایران را اقدامی ارزشمند دانست و افزود: «در سال های گذشته کمتر به این حوزه پرداخته شده بود، هرچند در دوره اخیر توجه بیشتری به آن شکل گرفته است. اتفاقاتی که طی یکی دو سال گذشته رخ داده نیز ظرفیت و ابزارهای تازه ای برای پرداختن به تصویر و ویژند ایران فراهم کرده است.»

تغییر کلیشه های ساخته شده از ایران

سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به اهمیت عرصه روایت و رسانه گفت: «اگر قرار بود صرفاً با ابزارهای رسانه ای و توان خودمان سوءتفاهم ها درباره ایران را برطرف و کلیشه های شکل گرفته را اصلاح کنیم، با کار بسیار دشواری مواجه بودیم؛ اما نحوه رفتار مردم ایران در جریان دو جنگ اخیر، بسیاری از این تصورات را تحت تأثیر قرار داد.»

به گفته بقایی، طی چهار یا پنج دهه گذشته مجموعه ای از تصاویر و کلیشه های منفی درباره ایران تولید و تکرار شده و به تدریج در افکار عمومی به عنوان واقعیت درباره جامعه و کشور ایران جا افتاده است. این کلیشه سازی صرفاً با هدف تخریب تصویر و نشان ملی ایران انجام نشده، بلکه در مواردی به مبنایی برای محاسبه و تصمیم گیری درباره ایران تبدیل شده است.

وی افزود: «بر پایه چنین تصویری، ایران به راحتی به عنوان یک خطر معرفی شد و حتی موضوع هسته ای کشور نیز در سطح بین المللی به گونه ای بازنمایی شد که این ادعا را تقویت کند که راهی جز برخورد و حمله به ایران باقی نمانده است.»

بقایی این روند را بخشی از فرایند «بدنام سازی، اهریمنی سازی و انسان زدایی» دانست و گفت: «در چنین فرایندی ابتدا از طریق کلیشه سازی یک کشور یا ملت بدنام می شود و سپس با طرح اتهاماتی همچون نقض حقوق بشر، حمایت از تروریسم یا دیکتاتوری، زمینه برای اهریمنی جلوه دادن و در نهایت مشروع جلوه دادن اقدام علیه آن فراهم می شود.»

«ایران کشور نهادهاست، نه اشخاص»

سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تحولات یک سال و نیم اخیر گفت این وقایع نه تنها بسیاری از کلیشه های رایج درباره ایران را آشکار کرد، بلکه موجب شد برخی از برداشت های تثبیت شده درباره ایران مورد بازنگری قرار گیرد.

بقایی یکی از این کلیشه ها را تصور وابستگی ساختار حکمرانی ایران به افراد دانست و اظهار کرد: «بر اساس چنین برداشتی تصور می شد که با حذف مقام های ارشد، فرماندهان نظامی و افراد مؤثر در سیاست گذاری، ساختار حکمرانی ایران دچار فروپاشی خواهد شد؛ اما واکنش سریع کشور و استمرار عملکرد ساختارها نشان داد که ایران کشور نهادهاست، نه اشخاص.»

وی در مقابل به برداشت رایج درباره ساختار سیاسی آمریکا اشاره کرد و افزود: «همواره آمریکا به عنوان کشوری مبتنی بر نهادها معرفی می شد، اما تحولات اخیر نشان داده است که این کشور نیز در مواردی می تواند به شدت تحت تأثیر افراد و گروه های خاص قرار گیرد.»

بازنمایی توانمندی های ایران در عرصه های مختلف

بقایی یکی دیگر از کلیشه های ساخته شده درباره ایران را عقب ماندگی کشور در حوزه هایی مانند فناوری، اندیشه، مذاکره و دیپلماسی عنوان کرد و گفت: «تحولات اخیر نشان داد ایران علاوه بر توانمندی نظامی، در حوزه های فکری، مذاکراتی و دیپلماتیک نیز از ظرفیت های قابل توجهی برخوردار است.»

وی همچنین با اشاره به رفتار آمریکا با متحدان خود اظهار کرد: «تبدیل شدن تهدید نظامی علیه کشورهای مختلف به بخشی از ادبیات مقام های آمریکایی نشان می دهد که حتی نزدیک ترین متحدان آمریکا نیز نمی توانند همواره این کشور را متحدی قابل اتکا تلقی کنند.»

جنگ؛ صحنه ظهور مفهوم «ملت تمدنی»

سخنگوی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود، رفتار مردم ایران در جریان تحولات اخیر را نمونه ای از ظهور مفهوم «ملت» و به ویژه «ملت تمدنی» دانست و گفت: «اگر بخواهیم مختصات یک ملت را بررسی کنیم، می توانیم مصادیق آن را در رفتار مردم ایران طی یک سال و نیم گذشته مشاهده کنیم.»

بقایی با تأکید بر پیوند میراث ملی و مذهبی در جامعه ایران افزود: «ترکیب میراث تاریخی و حماسی ایران با داشته های فکری و مذهبی جامعه، به ویژه در شرایط دفاع از کشور، به شکل برجسته ای خود را نشان داد.»

وی توجه همزمان جامعه به میراث حماسی و ملی ایران و مفاهیمی همچون قیام عاشورا و «هیهات من الذله» را ترکیبی دانست که در شرایط بحرانی، انرژی و انگیزه ای قابل توجه برای جامعه ایجاد کرده است.

به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، این مسئله صرفاً در سطح شعار باقی نماند، بلکه به کشور کمک کرد در یکی از حساس ترین شرایط، به عنوان یک جامعه یکپارچه ظاهر شود و ظرفیت های خود را برای مواجهه با بحران افزایش دهد.

وی همچنین رفتار مردم در جریان جنگ اخیر را بخشی مهم از تصویر جدید ایران دانست و گفت: «در شرایطی که درباره توان دفاعی و کارآمدی حکمرانی ایران تردیدهایی مطرح می شد، جامعه در زمان بحران با سطح قابل توجهی از همدلی و انسجام عمومی ظاهر شد و مردم نیز با وجود شرایط جنگی، با کمبودهای گسترده مواجه نشدند.»

ضرورت تبدیل تجربه جنگ به سرمایه ویژند ملی

بقایی تجربه یک سال و نیم گذشته را از جمله سرمایه های مهم کشور دانست و تأکید کرد که این سرمایه ها ریشه در میراث فکری، تمدنی و مذهبی ایران دارند و در جریان تحولات اخیر بار دیگر بازتولید شده اند.

وی افزود: «مواجهه روایی همچنان ادامه دارد و کشور نیازمند آن است که این سرمایه ها را به درستی بشناسد، روایت کند و برای مواجهه با حوادث آینده از آنها بهره بگیرد.»

سخنگوی وزارت امور خارجه خاطرنشان کرد: «ممکن است بخشی از تحولات آینده قابل پیش بینی باشد و درباره برخی دیگر نتوان از هم اکنون تصویر دقیقی ارائه کرد؛ اما اگر سرمایه های شکل گرفته در این دوره به درستی شناخته، بیان و برای نسل جدید تبیین شوند، ایران آینده می تواند قدرتمندتر از ایران امروز باشد.»

بقایی در پایان، ضمن قدردانی از اندیشکده برند ملی ایران، برگزارکنندگان مراسم و نویسندگان کتاب «نبرد 12 روزه و مسئله برند ملی ایران»، پرداختن به مسئله ویژند ملی را اقدامی ضروری دانست و تأکید کرد که جامعه برای مواجهه موفق با شرایط پیش رو، به چنین روندی از اندیشه ورزی نیاز دارد.

در ابتدای این مراسم، حجت اله نیکی ملکی، هم بنیان گذار اندیشکده برند ملی ایران و نویسنده کتاب «نبرد 12 روزه و مسئله برند ملی ایران»، نیز با اشاره به تأثیر نتیجه جنگ و رفتار کشورها در جریان منازعات بر ویژند ملی آنها گفت: رفتار مردم ایران، عملکرد حاکمیت، شکل گیری فرهنگ مقاومت و تولید آثار فرهنگی با موضوع همبستگی و مقاومت ملی، به تقویت برند ایران کمک کرده است.

کتاب «نبرد 12 روزه و مسئله برند ملی ایران» در شش فصل و توسط پژوهشگران «اندیشکده برند ملی ایران»، از مجموعه های پژوهشی ذیل دانشگاه صنعتی شریف، تألیف شده است.