ضرورت استفاده از ظرفیت مساجد برای حل آسیب ها

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه با تشریح جایگاه مسجدالاقصی در فرهنگ اسلامی، به ظرفیت این مکان مقدس برای ایجاد همگرایی در جهان اسلام اشاره کرد و گفت: مسجدالاقصی برای مسلمانان صرفاً یک بنای تاریخی یا یک مکان عبادی نیست، بلکه بخشی از هویت اعتقادی، تاریخی و تمدنی امت اسلامی است. مسجد در فرهنگ اسلامی، محل پیوند عبادت و زندگی اجتماعی است و مسجدالاقصی می تواند نماد وحدت و هویت مشترک جهان اسلام باشد و مسجد محله نیز می تواند نماد همدلی و همکاری مردم برای حل مسائل جامعه باشد.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور با اشاره به برخی حوادث تاریخی پیرامون مسجدالاقصی گفت: از نظر تاریخی باید میان دو حادثه مهم تفکیک قائل شد. آتش سوزی عمدی مسجدالاقصی در سال 1969 اتفاق افتاد، اما در سال 1996، بازگشایی ورودی تونل دیوار غربی در مجاورت حرم شریف موجب اعتراضات گسترده و درگیری های خونین شد. این دو حادثه هرچند متفاوت اند، اما هر دو نشان می دهند که مسجدالاقصی همواره در مرکز مناقشه بر سر هویت، حاکمیت و وضعیت قدس قرار داشته است.

معممی مقدم درباره بازگشایی تونل در اطراف مسجدالاقصی در سال 1996 تصریح کرد: برای تحلیل کارشناسی این موضوع باید میان اهداف اعلام شده و پیامدهای سیاسی آن تفکیک قائل شد. مقام های اسرائیلی آن زمان، این اقدام را در چارچوب مسائل باستان شناسی، گردشگری و دسترسی به منطقه دیوار غربی مطرح می کردند، اما فلسطینیان و بسیاری از ناظران آن را صرفاً یک اقدام عمرانی یا باستان شناسی نمی دانستند. قدس و حرم شریف موضوعی صرفاً عمرانی نیست، مسئله هویت، حاکمیت، دسترسی و وضعیت اماکن مقدس است. به همین دلیل، هرگونه ایجاد واقعیت جدید در اطراف مسجدالاقصی می تواند پیامدهای سیاسی و امنیتی گسترده داشته باشد.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: نگرانی اصلی این بود که مجموعه ای از اقدامات تدریجی، در طول زمان به تغییر وضعیت موجود پیرامون حرم شریف منجر شود. بنابراین، حتی اگر یک اقدام در ظاهر محدود و فنی باشد، باید آن را در بستر تحولات بزرگ تر قدس تحلیل کرد. مسئله اصلی فقط یک تونل نبود، مسئله این بود که آیا می توان با اقدامات تدریجی، واقعیت های جدیدی پیرامون یکی از مقدس ترین اماکن اسلامی ایجاد کرد یا خیر.

معممی مقدم با بیان اینکه جهان اسلام بیش از هر زمان دیگری به نقاط مشترک نیاز دارد، گفت: مسجدالاقصی یکی از روشن ترین نقاط اشتراک امت اسلامی است، اما باید مراقب باشیم که مسجدالاقصی فقط به یک موضوع احساسی و مناسبتی تبدیل نشود، بلکه باید آن را به یک موضوع تمدنی، فرهنگی، اجتماعی و وحدت آفرین تبدیل کنیم.

وی چهار سطح را برای تقویت نقش مسجدالاقصی در وحدت جهان اسلام برشمرد و اظهار کرد: نخست، وحدت اعتقادی است، یعنی تبیین جایگاه مسجدالاقصی در قرآن، سیره پیامبر(ص) و تاریخ اسلام. دوم، وحدت فرهنگی و رسانه ای است. کشورهای اسلامی می توانند در زمینه تولید محتوا، مستند، کتاب، برنامه های نوجوانان و فعالیت های هنری درباره قدس همکاری کنند.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه سومین سطح را وحدت حقوقی و دیپلماتیک دانست و گفت: کشورهای اسلامی باید درباره حفظ وضعیت تاریخی و حقوقی مسجدالاقصی مواضع هماهنگ تری داشته باشند. چهارمین سطح نیز وحدت اجتماعی و مردمی است. مساجد، دانشگاه ها، حوزه های علمیه، خیریه ها و تشکل های مردمی می توانند در تبیین مسئله قدس و حمایت انسانی از مردم فلسطین نقش آفرین باشند. اگر این چهار سطح در کنار یکدیگر قرار گیرد، مسجدالاقصی می تواند از یک موضوع اختلاف زا به محور همگرایی جهان اسلام تبدیل شود.

معممی مقدم در ادامه با تشریح نسبت مسئله مسجدالاقصی با سیاست مسجد محوری در داخل کشور اظهار کرد: ارتباط بسیار عمیقی میان این دو وجود دارد. مسجد در تمدن اسلامی همواره فقط محل عبادت نبوده و محل آموزش، همدلی، خدمت، حل اختلاف، کمک به نیازمندان و ساماندهی ظرفیت های مردمی بوده است. اگر از «مسجد محوری» سخن می گوییم، نباید منظورمان صرفاً افزایش تعداد برنامه های فرهنگی و مناسبتی در مسجد باشد، مسجد محوری یعنی تبدیل مسجد از محل برگزاری برنامه به مرکز حل مسئله محله.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه این رویکرد را با تأکید دولت چهاردهم و رئیس جمهور بر استفاده از ظرفیت مساجد برای مدیریت اجتماعی محلات هم راستا دانست و گفت: البته مسجد قرار نیست جایگزین دولت، شهرداری، بهزیستی، آموزش و پرورش یا سایر دستگاه های تخصصی شود؛ بلکه باید هماهنگ کننده ظرفیت های مردم و دستگاه های تخصصی در سطح محله باشد.

معممی مقدم با اشاره به ضرورت توجه به تفاوت مسائل اجتماعی محلات گفت: هر محله مسئله خاص خودش را دارد. در یک محله ممکن است اعتیاد مسئله اصلی باشد و در محله دیگر طلاق، بیکاری جوانان، ترک تحصیل، سالمندی یا فقر. بنابراین نسخه واحد برای همه مساجد مناسب نیست و پیشنهاد من این است که طرحی با عنوان «هر مسجد، یک محله، یک مسئله» طراحی شود.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه گقت: هر مسجد ابتدا باید یک اطلس اجتماعی از محله خود داشته باشد، یعنی بداند جمعیت محله چه ویژگی هایی دارد، مهم ترین آسیب ها چیست و چه ظرفیت هایی در اختیار مردم قرار دارد. پس از آن، یک مسئله اولویت دار انتخاب شود و مسجد با استفاده از ظرفیت خیرین، متخصصان، گروه های جهادی و دستگاه های مرتبط برای آن مسئله برنامه ریزی کند.

معممی مقدم تأکید کرد: مسجد نباید جایگزین متخصصان شود و گفت: اگر خانواده ای دچار بحران جدی است، امام جماعت لزوماً روان شناس یا مددکار اجتماعی نیست. وظیفه مسجد این است که مسئله را شناسایی، اعتماد ایجاد، فرد را به متخصص مناسب ارجاع و نتیجه را پیگیری کند. بنابراین یک زنجیره چهارمرحله ای شکل می گیرد: مسجد، شناسایی مسئله، ارجاع به متخصص و پیگیری نتیجه.

به گفته وی، این مدل را می توان در زمینه طلاق، اعتیاد، ترک تحصیل، بیکاری، مشکلات اقتصادی، سالمندی و سایر آسیب های اجتماعی اجرا کرد.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه پیشنهاد کرد در مساجد منتخب «شورای اجتماعی مسجد» شکل گیرد و اظهار کرد: اعضای این شورا می توانند امام جماعت، هیئت امنا، نمایندگان جوانان و بانوان، معتمدان محله، مددکاران اجتماعی، خیرین و نمایندگان دستگاه های مرتبط باشند. هدف شورا ایجاد یک ساختار اداری جدید نیست؛ بلکه باید ظرفیت های موجود محله را به یکدیگر متصل کند.

معممی مقدم همچنین گفت: مسجد باید تبدیل به یک مرکز اجتماعی محله شود، جایی که مردم، خیرین، متخصصان، گروه های جهادی و دستگاه های خدمات رسان بتوانند یکدیگر را پیدا کنند.

وی افزود: از سوی دیگر، بقاع متبرکه نیز می توانند در بسیاری از مناطق به مراکز فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند و در کنار مساجد، شبکه خدمت رسانی مردم را تقویت کنند.

مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه با تأکید بر ضرورت بازنگری در شاخص های ارزیابی عملکرد مساجد گفت: صرفاً تعداد مراسم، سخنرانی یا برنامه فرهنگی نمی تواند نشان دهنده موفقیت یک مسجد باشد. باید پرسید چند نوجوان از ترک تحصیل بازگشتند؟ چند جوان وارد چرخه اشتغال شدند؟ چند خانواده از خدمات مشاوره ای بهره مند شدند؟ چند سالمند تنها مورد حمایت قرار گرفتند؟ و چه تعداد متخصص و خیر در شبکه مسجد فعال شدند؟ مهم تر از همه باید پرسید مسجد چه مسئله ای از محله را حل کرده است؟ این ها شاخص های واقعی مسجد اجتماعی است.

معممی مقدم خاطرنشان کرد: باید یک زنجیره ایجاد کنیم؛ مسجد محله، شبکه مساجد شهر، شبکه ملی مساجد و در نهایت شبکه مساجد جهان اسلام.