تبلور عقلانیت حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه + فیلم

پیروی از عقل در دنیای امروز، انسان ساز به معنای واقعی و مطلوب خدای عالمیان است. دین نیز براساس عقلانیت است و اگر عقلانیت از دین جدا شود، دیگر چیزی جز خرافه از دین نمی ماند؛ اهل بیت(ع) نیز همگی پیرو عقل اند و مکتب شان دارای عقلانیت است و بزرگ ترین سرمایه تشیع نیز همیشه عقل و عقلانیت بوده تا در برابر هجمه های دشمنان برای همیشه تاریخ بایستد.

قرآن کریم است؛ کتابی که همه مسلمین به آن باور و ایمان داشتند. حضرت فاطمه(س) با استناد به دو آیه قرآن کریم ارث گذاشتن انبیا را تأیید کردند؛ آیه 16 سوره نمل می فرماید: «وَوَرِثَ سُلَیْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّیْرِ وَأُوتِینَا مِنْ کُلِّ شَیْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبینُ؛ و سلیمان وارث داوود شد و گفت: ای مردم، زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هر چیز به ما عطا گردیده، این فضیلت آشکاری است.»

var player = videojs('player_674973_3669376',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/bec0bef0ZjovZmlsZXMvZmEvbmV3cy8xNDAzLzkvNy8zNjcxMzE4XzUxNy5qcGd8ZnVpOjM1ODU2NzF8bDpmYXx2OjE.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3669376',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3669376"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3669376"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

دومین آیه، آیه پنجم سوره مریم است که می فرماید: «فَهَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا، یَرِثُنِی وَیَرِثُ مِنْ آلِ یَعْقُوبَ؛ پس از جانب خود ولی و جانشینی به من ببخش. که از من ارث برد و از خاندان یعقوب نیز ارث برد.»

در ادامه حضرت فاطمه(س) سه آیه را ضمن بیان احکام ارث بیان می کنند؛ آیه ششم سوره مبارکه احزاب می فرماید: «وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَی ببَعْضٍ فِی کِتَاب اللَّهِ»، آیه 11 سوره مبارکه نساء می فرماید: «یُوصِیکُمُ اللَّهُ فِی أَوْلَادکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ» و آیه سوم، آیه 180 سوره مبارکه بقره می فرماید: «إنْ تَرَکَ خَیْرًا الْوَصِیَّةُ لِلْوَالِدَیْنِ وَالْأَقْرَبینَ بالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ.»

حضرت در ادامه تبیین می کنند و می فرمایند: «از این آیات به خوبی برداشت می شود که اولاً پیامبران به هم ارث می رساندند و ثانیاً ما(اهل بیت) نیز از این قاعده مستثنی نیستیم و قرآن کریم به وضوح به این حق می پردازد.» بنابراین حضرت روبه خلیفه می کنند و می فرمایند: «یابن ابی قحافه، اَ فی کتاب الله؛ آیا در کتاب خدا آمده که تو از پدرت ارث ببری ولی من به عنوان یک مسلمان از پدرم ارث نبرم؟»

اینجا مفصل حضرت زهرا(س) مطلب را بسط می دهند و می فرمایند: «این ادعا را می کنید که من از پدرم ارث نمی برم چون رابطه رحمی با پدرم ندارم که انکار این موضوع نیز انکار واضحات و ضروریات است یا می گویید ما اهل دو ملتیم که این هم انکار واضحات است یا اینکه شما درباره قرآن چیزهایی را می دانید که نه من می دانم، نه پدرم و نه پسرعمویم، علی بن ابیطالب(ع).» اهل دو ملت یعنی یکی از طرفیت مسلمان و دیگری، اهل یک دین دیگر باشد، مسلمان از غیرمسلمان ارث می برد، اما غیرمسلمان از مسلمان ارث نمی برد. مثلاً پدری از دنیا می رود، فرزندش مسلمان نباشد، فرزند از پدر ارث نمی برد. حال آنکه فرزندش باشد؛ ولی اگر بالعکس شد و فرزند مسلمان باشد و پدر غیرمسلمان، فرزند از پدر ارث می برد. خلاصه از هر دری که برای نفی ارث بردن حضرت زهرا(س) از پدرشان وارد شدند، حضرت به مقابله با آن ها پرداخت.

طریق دیگر برای نفی سخنان خلیفه اول این بود که حضرت فاطمه(س) به طریق دیگری که شهود آوردن بود، از حق خویش در برابر خلیفه اول دفاع کرد که این دو شاهد، امیرالمؤمنین علی(ع) و ام اَیمَن بودند که امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان شاهد نپذیرفتند و گفتند ایشان شوهرت است و ام اَیمَن را نیز نپذیرفتند و این موضوع باعث اعتراض شد، زیرا پیامبر(ص) شهادت داده بود که ام ایمن، یکی از زنان اهل بهشت است، اما با این حال قبول نکردند. در واقع عقلانیت فاطمه زهرا(س) در اینجا، شناخت ایشان به اصول فقهی و حقوقی در اسلام است که اول استدلال و سپس شهود آوردند.

var player = videojs('player_622231_3669378',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/c293d547ZjovZmlsZXMvZmEvbmV3cy8xNDAzLzkvNy8zNjcxMzE3XzIwNy5qcGd8ZnVpOjM1ODU2NzB8bDpmYXx2OjE.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3669378',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3669378"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3669378"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

بحث بعدی که حضرت زهرا(س) به آن استناد می کنند، نقدی است به حدیثی که خلیفه اول مدعی شده بود. حضرت می فرماید: «چطور می شود حدیثی را که تو شنیدی و ما که اهل بیت پیامبر اکرم(ص) بودیم، از پیامبر خدا نشنیدیم؟» موضوع بعدی، استفاده از تفکر انتقادی است که حضرت از منظر اخلاقی و عقلانی، سیاست های موجود آن موقع را به چالش می کشند. ایشان با تأکید بر وصول عدالت و حقوق خانواده پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، سعی می کنند توجهات را به تناقض عملکرد و ادعای مقامات جلب کنند. چون خلیفه اول این گونه تعریف کرد که این ها بیت المال است و من هم حافظ بیت المال هستم. بنابراین، حضرت فاطمه(س) با تفکر انتقادی، این عملکرد حاکمان آن زمان را به چالش کشیدند و نشان دادند که قصد این حکام این نیست که از بیت المال حفاظت کنند بلکه قصدشان پایمال کردن حقوق اهل بیت(ع) بود.

نکته آخری که حضرت در این خطبه ایراد کردند، بیان تبعات اجتماعی کاری است که دستگاه حاکم کرد. حضرت فاطمه(س) به مطلبی اشاره می کند که از همان ابتدا غصب فدک و غصب خلافت، در اسلام ظاهر شد. حضرت فاطمه(س) می فرماید: «مَعاشِرَ الْمُسْلِمینَ الْمُسْرِعَةِ اِلی قیلِ الْباطِلِ الْمُغْضِیَةِ عَلَی الْفِعْلِ الْقَبیحِ الْخاسِرِ؛ ای مسلمانان، که برای شنیدن حرف های بیهوده شتابان بوده، و کردار زشت را نادیده می گیرید.»

ایکنا- استاد موسوی بروجردی در پایان اگر نکته ای دارید، با گوش جان می شنویم.

از کل بیانات حضرت فاطمه(س)، مرحله به مرحله، از استناد به آیات قرآن شروع کردند، بحث شهود را پیش کشیدند و تا آخرین مرحله که بیان تبعات اجتماعی این عمل بود، نشان می دهد که حضرت زهرا(س) و اهل بیت(ع) چقدر عقلانی عمل می کردند و چقدر به این عنصر اهمیت می دادند و همان گونه که در کلام آن ها مشهود است، به ما درس می دهند. آن ها نشان دادند چگونه مخالفان شان در جبهه جهل و نادانی هستند. درواقع غرض دشمنان این نبوده که بیت المال را حفظ کنند بلکه قصدشان غصب با زور و ستم بود.

اولین هدف مخالفان اهل بیت(ع)، به بن بست کشاندن اهل بیت(ع) بود و دومین هدف آن ها با توجه به زیاد بودن اموال فدک، برای حفظ قدرت خودشان می خواستند این اموال را غصب کنند. این درسی است از حضرت برای مسلمانان به خصوص بانوان که عقلانیت را در تمام مسیر زندگی شان پیش بگیرند. ما عقلانیت را در کلام ایشان از خطبه فدکیه بررسی کردیم، اما اگر باقی کلمات حضرت زهرا(س) را ببینیم یا همچنین سیره ایشان را ببینیم، متوجه می شویم که سر تا پا عقلانیت است و چیزی جز این در سیره، رفتار و اعمال ایشان نبوده است.

گفت وگو از هانیه محمدنژاد

عکس از حسین شاهبداغی

فیلم از حانیه سادات حسینی کیا

انتهای پیام