بی ثباتی؛ مایه زیان کاری در دنیا و آخرت

به گزارش ایکنا از اصفهان، آیت الله العظمی مظاهری در سلسله گفتارهایی، به شرح 40 رذیلت اخلاقی پرداخته که از سوی پایگاه اطلاع رسانی دفتر معظم له منتشر و در سایت خبرگزاری ایکنا بازنشر می شود. شماره اول این مجموعه به رذیله اخلاقی «ریبه» اختصاص دارد.

«یکی از صفات رذیله، بی ثباتی یا ریبه است. نفس انسان در اثر این صفت رذیله، اطمینان و ثبات خود را از کف می دهد و به واسطه عواملی مانند وسوسه، شک، گمان نامعتبر، حسرت یا تخیل، متزلزل می شود. قرآن شریف می فرماید: «وَأَمَّا الَّذینَ فی‏ قُلُوبهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَی رِجْسِهِمْ؛ اما کسانی که در دل هایشان بیماری ست، پلیدی بر پلیدی شان افزود.» (توبه، 125) امام باقر(ع) فرموده است: اینکه آیه شریفه می فرماید: «کسانی که دلشان مریض است، پلیدی بر پلیدی آن ها افزوده می‏ شود»، یعنی شکی بر شک آن ها افزوده می‏ شود.» (بحارالانوار، ج 72، ص 126)

نفسی که متزلزل، بی ثبات و شکاک است، به ناآرامی، اندوه، غم و ترس دچار می‏ گردد؛ پیوسته دستخوش توهم ها و خیال‏ پردازی هاست و هیچ آرام و قراری نخواهد داشت. این صفت ناپسند موجب می شود که انسان پیوسته در حال تردید باشد و مرتب رأی و اندیشه خود را تغییر دهد. تخیل ها و توهم های بی ‏پایه، او را به خود مشغول می سازد، حتی در اعتقادات نیز وی را به ورطه شک و تردید فرومی برد که از نظر قرآن کریم، مایه زیان کاری در دنیا و آخرت است: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلی‏ حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بهِ وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلی‏ وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَةَ ذلِکَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبینُ؛ و از میان مردم کسی ست که خدا را فقط بر یک حال [و بدون عمل‏] می ‏پرستد، پس اگر خیری به او برسد، به آن اطمینان یابد و چون بلایی به او رسد، روی برتابد. در دنیا و آخرت زیان دیده است. این است همان زیان آشکار.» (حج، 11)

در نهایت تأسف باید گفت که بسیاری از مردم در اثر این رذیلت، سرگشته و حیرانند، به تعبیر قرآن کریم: «مُذَبْذَبینَ بَیْنَ ذلِکَ لا إِلی‏ هؤُلاءِ وَ لا إِلی‏ هؤُلاءِ؛ میان آن [دو گروه‏] دودل اند؛ نه با اینانند و نه با آنان‏.» (نساء، 143) علت تذبذب و دودلی آن ها این است که نه دانش کافی دارند و نه در پی تحصیل دانش اند، نه آگاه اند و نه به دنبال آگاهی می روند، بلکه دنباله‏ رو جامعه ‏اند و هرچه دیگران در برابر آن ها ترسیم کنند، خواهند پذیرفت، خواه حق باشد یا باطل.

اقسام بی ثباتی عبارت است از شک و تردید دائمی که توان تصمیم ‏گیری در امور و قدرت انتخاب را از انسان می گیرد؛ توهم ها و تخیل های بی اعتبار‏ که گاهی به نخوت و تفرعن و حتی ادعای خدایی یا دست کم تکبر بر خدا و بندگانش و گاهی نیز به ادعای کشف و شهود، بدعت‏ گذاری و دین‏ سازی منجر می شود؛ حسرت و اندوه‏ که پدیدآورنده کسالت، سستی، ضعف اعصاب و این قبیل ناراحتی‏ های روحی ست؛ وسوسه که به وسیله نفس یا شیاطین جنی و انسی به قلب انسان وارد می شود و موجب گمراهی اوست و بالاخره جهل و اقسام آن.

داروی این بیماری قلب، همچون سایر صفات ناپسند، مخالفت با وسوسه، شک، حسرت، تخیل، توهم و تمایلات آن هاست که در حقیقت مخالفت و مبارزه منفی با نفس اماره و شیاطین جنی و انسی ست.

ارتباط مداوم و عاطفی با خداوند و ارزش های معنوی و نیز مداومت بر ذکر، نظیر ذکر یونسیه: «لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ؛ معبودی جز تو نیست، منزهی تو، به درستی که من از ستمکاران بودم.» (انبیاء، 87) در این زمینه تأثیر بسزا دارد، چنانکه قرآن کریم یاد خدا را راهی برای رسیدن به اطمینان قلب و رهایی از تزلزل و بی ثباتی برمی شمرد: «أَلا بذکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باش که با یاد خدا دل ها آرامش می یابد.» (رعد، 28)

انتهای پیام