روانشناسی دین، روندی علمی در بررسی باور ها و رفتار های دینی است

به گزارش خبرنگار ایکنا، مهدی نساجی، استاد دانشگاه شهید بهشتی امروز یکشنبه 11 خردادماه در نشست علمی «دین در آزمایشگاه» که به همت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد، ضمن تشریح مفهوم روانشناسی دین اظهار کرد: دین را می توان از سه منظر رفتار، هیجان و باور بررسی کرد که در واقع موضوعاتی روانشناختی هستند، همانطور که روانشناسی ازدواج به بررسی رفتارها، هیجانات و باور های زوجین می پردازد یا روانشناسی کودک به تحلیل رفتار ها و هیجانات کودکان می پردازد، روانشناسی دین نیز به بررسی روانشناختی رفتار ها و باور های دینی اختصاص دارد.

وی ادامه داد: روانشناسی دین به عنوان شاخه ای از روانشناسی، بیش از 150 سال پیش توسط پژوهشگرانی مانند شلا ماخر آغاز شد که هدف اولیه این مطالعات، نشان دادن کارکرد های روانشناختی دین برای زندگی دنیوی مردم بود؛ یعنی فراتر از نگاه صرفاً آخرت مدارانه، دین می تواند به سلامت روان، انگیزه و حل مسائل روانی کمک کند.

نساجی بیان کرد: در ابتدای قرن بیستم و پس از جنگ جهانی اول، روانشناسان برجسته ای مانند فروید و اسکینر نگرشی انتقادی و حتی ضد دینی نسبت به دین اتخاذ کردند که این گروه دین را از منظر آسیب شناسی روانی تحلیل کردند و باور داشتند دینداری ریشه در عقده ها و مشکلات روانی دارد و همین رویکرد باعث شد تا روانشناسی دین تا دهه 1980 عمدتاً با مخالفت و انتقاد نسبت به دین شناخته شود.

استاد دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینکه فضای روانشناسی دین پس از دهه 1980 دستخوش تغییر شد، ابراز کرد: پس از کاهش تأثیر مطلق گرایی پوزیتیویسم و بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی جهان، نگاه به دین در روانشناسی متعادل تر شد و پژوهشگران نه فقط جنبه های منفی، بلکه کارکرد های مثبت دینداری را نیز مورد بررسی قرار دادند.

نساجی تصریح کرد: امروزه روانشناسی دین به عنوان حوزه ای علمی، گفت وگویی میان دین و روانشناسی ایجاد کرده است که شامل تحلیل های مثبت و منفی دینداری می شود و علوم شناختی دین نیز زیرمجموعه ای از این حوزه است.

استاد دانشگاه شهید بهشتی میان روانشناسی دین و روانشناسی دینی را اینگونه بیان کرد: روانشناسی دین علمی است که موضوعش دین و دینداری است ولی لزوماً پژوهشگر آن دیندار نیست؛ همانطور که روانشناس ازدواج لزوماً متأهل نیست، اما روانشناسی دینی شاخه ای است که از درون دین و متکی بر آموزه های دینی، به مسائل روانشناختی می پردازد.

وی ادامه داد: در ایران، روانشناسی دین به شکل رسمی در دانشگاه ها تدریس نمی شود و اساتید و دانشجویان روانشناسی اغلب با این موضوع موضع منفی دارند و آن ها معتقدند تحلیل روانشناختی دین ممکن است حاوی نکاتی باشد که مورد قبول جامعه دینی نباشد.

نساجی با اشاره به وضعیت روانشناسی دینی گفت: درس هایی مانند آموزه های روانشناختی در قرآن و حدیث یا روانشناسی از دیدگاه اندیشمندان مسلمان در دانشکده های روانشناسی ارائه می شود، اما استادان و دانشجویان معمولاً نسبت به این مباحث نگاه مثبتی ندارند.

وی ادامه داد: از سال 1990 به بعد، فضای روانشناسی دین تغییر کرده و اکنون شاهد گفت وگویی متعادل میان متخصصان مذهبی و غیر مذهبی در این حوزه هستیم و این تعامل می تواند زمینه ساز تفاهمی عمیق تر بین دین و علم روانشناسی در جامعه دو قطبی ایران باشد.

استاد دانشگاه شهید بهشتی به شاخه های مختلف روانشناسی دین اشاره کرد و گفت: روانشناسی تکاملی دین و علوم شناختی دین از مهم ترین زیرشاخه ها هستند که به بررسی چگونگی شکل گیری دینداری در انسان ها می پردازند و می توانند به فهم بهتر این پدیده کمک کنند.

انتهای پیام