ثبت جهانی قلعه الموت؛ آغاز مسئولیت تازه ایران برای حفاظت از میراث تمدن

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، نشست تخصصی «میراث استراتژیک قلعه الموت» به مناسبت ثبت سی اُمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی، با حضور معاون میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و جمعی از استادان، پژوهشگران و متخصصان حوزه میراث فرهنگی در موزه ملی ایران برگزار شد.

در این نشست، فاطمه داوری، مشاور عالی معاونت میراث فرهنگی، با خیرمقدم به حاضران و قدردانی از حضور و همراهی سخنرانان و شرکت کنندگان، میراث جهانی را یکی از مهم ترین ظرفیت های کشورها برای معرفی و جهانی کردن ارزش های هویتی و ملی دانست.

وی با اشاره به ثبت آثار متعدد ایران در فهرست میراث جهانی گفت: جمهوری اسلامی ایران طی بیش از چهار دهه اخیر، با ثبت 57 اثر در فهرست میراث جهانی، توانسته بخشی از ارزش ها و ظرفیت های فرهنگی و تاریخی کشور را به جامعه جهانی معرفی کند.

داوری تأکید کرد: ثبت جهانی آثار تنها یک عنوان و جایگاه بین المللی نیست، بلکه می تواند به عنوان یکی از پشتوانه های مهم رشد و توسعه فرهنگی کشور مورد توجه قرار گیرد و در صورت خوانش درست و بهره گیری هدفمند، به یکی از اصول راهبردی نظام حکمرانی فرهنگی تبدیل شود.

مشاور عالی معاونت میراث فرهنگی با اشاره به رویکردهای جدید در ثبت آثار جهانی افزود: در سال های اخیر، ثبت های انجام شده صرفاً به معرفی یک اثر یا سبک تاریخی محدود نبوده و بسیاری از این آثار، حامل مفاهیم و موضوعات مهمی درباره شیوه زندگی، دانش، فرهنگ و توانمندی های جوامع انسانی هستند.

وی ادامه داد: ثبت جهانی سنت ها و آیین های فرهنگی و اجتماعی، از جمله چله و یلدا، در کنار ثبت میراث ملموس، نشان دهنده ظرفیت گسترده میراث فرهنگی ایران برای روایت تاریخ و فرهنگ این سرزمین در سطح جهانی است.

داوری همچنین به ثبت جهانی سقف های غارهای تاریخی خرم آباد و قلعه الموت اشاره کرد و گفت: این آثار، هر یک به شکلی گواه حضور فرهنگی و تأثیرگذار انسان در این سرزمین هستند. به ویژه قلعه الموت را نمی توان صرفاً یک منظومه معماری دانست؛ بلکه این اثر را می توان یک منظومه مدیریت و راهبرد در سرزمین تلقی کرد که درس ها و آموزه های ارزشمندی برای جهان امروز در خود جای داده است.

وی با اشاره به اهداف برگزاری این نشست اظهار کرد: در طراحی نشست امروز تلاش شده است بار دیگر به این موضوع توجه کنیم که ثبت جهانی یک اثر تاریخی، صرفاً پایان یک فرایند نیست؛ بلکه آغاز مسئولیتی تازه برای همه ما در قبال حفاظت، معرفی، خوانش و بهره گیری صحیح از ظرفیت های این میراث در زندگی امروز است.

علی دارابی با اشاره به فرایند بررسی پرونده های ایران در یونسکو گفت: پرونده قلعه الموت حاصل تلاش و همکاری جمعی گسترده بود و حدود 110 نفر طی پنج سال در تهیه و پیشبرد این پرونده مشارکت داشتند که این موضوع نشان دهنده اهمیت کار علمی و پژوهشی در فرایند ثبت جهانی آثار است.

دارابی با بیان اینکه ثبت جهانی آثار فرهنگی یکی از افتخارات و موفقیت های بزرگ کشور محسوب می شود، افزود: این موفقیت ها باید به ملت بزرگ ایران تبریک گفته شود، اما در کنار جشن و افتخار، باید به مسئولیت های پس از ثبت نیز توجه ویژه داشته باشیم.

قائم مقام وزیر میراث فرهنگی ادامه داد: پرونده هایی که برای ثبت جهانی تهیه می شوند، حاصل سال ها مطالعه، تحقیق و تلاش علمی هستند و ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی، پایان این مسیر نیست؛ بلکه از این مرحله، مسئولیت حفاظت، نگهداری، معرفی و انتقال آن به نسل های آینده آغاز می شود.

وی همچنین بر اهمیت زبان فارسی به عنوان یکی از مؤلفه های هویت ایرانی تأکید کرد و گفت: باید به نقطه ای برسیم که جهان علم و فرهنگ بیش از گذشته با زبان و ادبیات فارسی و دستاوردهای تمدنی ایران آشنا شود. زبان فارسی یکی از مهم ترین مؤلفه های هویت ایرانی و بخشی از سرمایه فرهنگی کشور است که باید در سطح جهانی معرفی و تقویت شود.

دارابی در ادامه با اشاره به اهمیت دانش و نظام های تاریخی شکل گرفته در ایران، بر ضرورت مطالعه و بازخوانی ظرفیت های تمدنی کشور تأکید کرد و افزود: نظام های مهندسی، کشاورزی، اقتصادی و شیوه های مدیریت سرزمین در ایران تاریخی، دارای دانش و تجربه ای ارزشمند هستند که می توانند برای امروز نیز مورد مطالعه و بهره برداری قرار گیرند.

وی خاطرنشان کرد: قلعه الموت نیز تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه بخشی از یک منظومه تمدنی و تاریخی است که مطالعه دقیق آن می تواند ابعاد مختلفی از دانش، مدیریت و شیوه زیست جوامع گذشته را برای نسل امروز آشکار کند.

قائم مقام وزیر میراث فرهنگی در پایان ضمن قدردانی از تمامی افرادی که در تهیه و ثبت پرونده قلعه الموت مشارکت داشتند، اظهار کرد: اکنون که این پرونده به ثبت جهانی رسیده است، باید با برنامه ریزی دقیق، حفاظت از این میراث را دنبال کنیم و شرایطی فراهم آوریم که این سرمایه ارزشمند فرهنگی به بهترین شکل به نسل های آینده منتقل شود.

در ادامه؛ حجت الله ایوبی در نشست تخصصی «میراث استراتژیک قلعه الموت» با تبریک ثبت جهانی این اثر، اظهار کرد: توضیحات ارائه شده در این نشست نشان می دهد که ایران چه گنجینه های پنهان و ارزشمندی در حوزه میراث فرهنگی دارد.

وی افزود: بسیاری از کشورها برای ثبت جهانی یک اثر، با دشواری و تلاش فراوان به دنبال یافتن یک گزینه مناسب هستند، اما در ایران مسئله اصلی این است که از میان ده ها اثر ارزشمند و واجد شرایط، کدام اثر را برای ثبت جهانی انتخاب کنیم.

ایوبی با اشاره به ظرفیت ایران در حوزه مشاهیر و شخصیت های برجسته فرهنگی و تاریخی نیز گفت: در برنامه یونسکو برای گرامی داشت مشاهیر، کشورها می توانند شخصیت هایی را که مناسبت تاریخی مشخصی مانند پنجاهمین سال تولد یا درگذشت آنها دارند، معرفی کنند. ایران در این زمینه نیز از ظرفیت بسیار گسترده ای برخوردار است و بسیاری از شخصیت های برجسته کشور در سطح جهانی شناخته شده اند.

رئیس امور فرهنگ، ورزش و گردشگری سازمان برنامه و بودجه کشور با بیان اینکه ثبت مشاهیر و آثار فرهنگی در سطح جهانی، بخشی از ثروت فرهنگی ایران است، خاطرنشان کرد: این ظرفیت ها سرمایه های خدادادی و تاریخی ملت ایران هستند و باید برای معرفی و بهره برداری درست از آنها برنامه ریزی شود.

وی در ادامه با اشاره به مفهوم «سرمایه فرهنگی» و «سرمایه نمادین» گفت: در جهان امروز، علاوه بر سرمایه های اقتصادی و اجتماعی، سرمایه فرهنگی و نمادین نیز اهمیت فراوانی پیدا کرده است. شعر، موسیقی، ادبیات، شخصیت های تاریخی و آثار فرهنگی هر کشور می توانند به سرمایه ای فرهنگی و نمادین تبدیل شوند.

ایوبی افزود: برخی اشیا ممکن است از نظر مادی ارزش محدودی داشته باشند، اما زمانی که به یک شخصیت تاریخی یا یک رویداد مهم پیوند می خورند، ارزش نمادین آنها به مراتب افزایش می یابد. برای مثال، یک شیء ساده که متعلق به یک شخصیت برجسته تاریخی بوده است، به دلیل جایگاه آن شخصیت در حافظه جمعی مردم، می تواند ارزش فرهنگی و نمادین بسیار بزرگی پیدا کند.

وی تأکید کرد: مسئله مهم این است که بتوانیم سرمایه های نمادین و فرهنگی کشور را به شکل درست شناسایی، حفاظت و معرفی کنیم و از این ثروت عظیم برای تقویت هویت فرهنگی و ایجاد ارزش های جدید بهره ببریم.

رئیس امور فرهنگ، ورزش و گردشگری سازمان برنامه و بودجه کشور با اشاره به جایگاه شخصیت های تاریخی، ادبی و عرفانی ایران در جهان اظهار کرد: بسیاری از شخصیت های ایرانی در کشورهای مختلف شناخته شده اند و آثار و اندیشه های آنان همچنان مورد توجه است. از حکمت و فلسفه گرفته تا ادبیات و عرفان، میراث ایران ظرفیت آن را دارد که در روایت جهانی تمدن بشری جایگاه برجسته ای داشته باشد.

ایوبی در پایان گفت: باید داستان تمدن ایران، داستان زندگی بزرگان و سرمایه های فرهنگی این سرزمین را به درستی روایت کنیم. این میراث تنها متعلق به گذشته نیست، بلکه سرمایه ای برای امروز و آینده کشور است و معرفی و بهره برداری صحیح از آن می تواند به تقویت جایگاه فرهنگی ایران در جهان کمک کند.

در ادامه؛ حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در نشست تخصصی «میراث استراتژیک قلعه الموت» با تبریک ثبت جهانی این اثر ارزشمند، آن را نشانه ای از درخشش نام ایران در عرصه جهانی و نتیجه تلاش جمعی متخصصان، پژوهشگران و مدیران حوزه میراث فرهنگی دانست.

وی با قدردانی از استادان، فرهیختگان و حاضران در این نشست، اظهار کرد: ثبت جهانی قلعه الموت را به مردم شریف ایران تبریک می گویم و امیدوارم این خبر، موجی از شادی و افتخار ملی را در سراسر کشور ایجاد کند.

فرطوسی با اشاره به فرایند تهیه و ثبت پرونده جهانی الموت افزود: این موفقیت حاصل کار گروهی و همکاری گسترده مجموعه ای از متخصصان، کارشناسان و مدیران حوزه میراث فرهنگی است که با تلاش علمی و حرفه ای خود توانستند یکی از ارزشمندترین میراث های تاریخی ایران را در سطح جهانی به ثبت برسانند.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران تأکید کرد: ثبت جهانی یک اثر تاریخی تنها به معنای ثبت یک بنا یا محوطه فرهنگی نیست، بلکه ثبت بخشی از هویت، تاریخ و تمدن ایران در حافظه جهانی بشریت است و از این منظر باید آن را یک دستاورد ملی دانست.

وی با اشاره به اهمیت راهبردی قلعه الموت در تاریخ ایران گفت: الموت را نباید صرفاً یک بنای تاریخی یا مجموعه ای از استحکامات نظامی تلقی کرد. این مجموعه در طول تاریخ به عنوان مرکزی برای مدیریت، اندیشه ورزی و مواجهه با چالش های گوناگون شناخته شده و مطالعه آن می تواند ابعاد مختلفی از دانش، تدبیر و سازگاری جوامع انسانی با شرایط دشوار را آشکار کند.

فرطوسی خاطرنشان کرد: انتخاب قلعه الموت به عنوان مرکز فعالیت و حکمرانی در دوره تاریخی خود، نشان دهنده درک عمیق از شرایط جغرافیایی، امنیتی و مدیریتی زمانه بوده است و همین ویژگی ها امروز نیز این اثر را به نمونه ای مهم برای مطالعات تاریخی و فرهنگی تبدیل کرده است.

وی همچنین بر ضرورت بهره گیری از ظرفیت های ثبت جهانی برای معرفی هرچه بهتر میراث فرهنگی ایران در سطح بین المللی تأکید کرد و گفت: ثبت جهانی آثار، فرصتی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، افزایش شناخت جهانی از تمدن ایرانی و توسعه همکاری های فرهنگی در چارچوب اهداف یونسکو است.