رسالت اصلی قاری رساندن پیام و مفهوم آیات است

سعید بیژنی اول، مدرس و قاری قرآن در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره مهندسی و مدیریت صحیح ظرفیت های صوتی در تلاوت قرآن اظهار کرد: تلاوت قرآن کریم از دیرباز یکی از جلوه های اثرگذار هنر قدسی در جهان اسلام بوده است؛ هنری که افزون بر انتقال مفاهیم بلند کلام الهی با بهره گیری از ظرفیت های صوتی و لحنی، جان و دل مخاطب را تحت تأثیر قرار می دهد. بیژنی بیان کرد: آنچه به یک تلاوت ماندگار و اثرگذار هویت می بخشد، تنها برخورداری از صدایی خوش یا تسلط بر فنون قرائت نیست، بلکه هماهنگی میان توانایی های فنی، شناخت دقیق مقامات و الحان، فهم آیات، خشوع و اخلاص قاری است؛ مجموعه ای که سبب می شود زیبایی های صوت و لحن در خدمت انتقال پیام قرآن قرار گیرد، نه آنکه خود به هدف تبدیل شود. وی افزود: در همین چارچوب، بسیاری از قاریان برجسته جهان اسلام، به ویژه اساتید مصری با مهندسی دقیق تلاوت و مدیریت صحیح ظرفیت های صوتی خود توانسته اند اصوات و الحان را به گونه ای به کار گیرند که بیشترین تأثیر معنوی را بر مخاطب بگذارند. در این نگاه، صدای زیبا، تحریرهای قوی و انعطاف صوتی به تنهایی ضامن خلق یک تلاوت فاخر نیست و زمانی می توان از تلاوتی ممتاز سخن گفت که قاری همزمان با بهره گیری هنرمندانه از این ظرفیت ها، احساس، اخلاص و مفهوم کلام الهی را نیز در تلاوت جاری سازد. عضو هیئت مدیره جامعه قاریان قرآن مشهد درباره نسبت مهارت های موسیقایی با تلاوت قرآن اظهار کرد: قرآن دارای موسیقی درونی است و یکی از وجوه اعجاز آن نیز همین موسیقایی بودن کلام الهی است. واژگان و آیات قرآن به گونه ای کنار هم قرار گرفته اند که موسیقی متناسب با خود را در دل دارند، بنابراین اگر قاری بخواهد موسیقی یا لحنی را خارج از اقتضای آیه به آن تحمیل کند، از فضای کلام خداوند فاصله گرفته است. بیژنی اول افزود: تمام هنر قاری باید این باشد که آیه را با همان موسیقی متناسب با معنا و مفهومش به مردم ارائه کند و نباید لحنی را که صرفاً مورد علاقه خودش است و با مفهوم آیه تناسبی ندارد، بر متن قرآن تحمیل کند، در چنین شرایطی دیگر آنچه شنیده می شود، بازتاب کلام الهی نیست، بلکه نمایش سلیقه شخصی قاری است. وی با اشاره به شیوه تلاوت قاریان برجسته مصر گفت: بیش از 70 تا 80 درصد قاریان بزرگ مصری به ویژه نسل قدیم، این اصل را رعایت می کردند که قاری باید فدای آیه شود، یعنی همه توانایی های صوتی و لحنی خود را در خدمت انتقال فهم و درک آیات قرار دهد، نه اینکه خود را محور تلاوت قرار دهد، اما متأسفانه امروز تا حدی این نگاه تغییر کرده و گاهی مهارت های موسیقایی به سمت نمایش توانایی های فردی رفته است و گویی فرد در حال اجرای آواز یا کنسرت است، در حالی که تلاوت قرآن چنین جایگاهی ندارد. این قاری بین المللی قرآن با تأکید بر اینکه هنر تلاوت، هنری مقدس و در خدمت دعوت الهی است، تصریح کرد: رسالت اصلی قاری، رساندن پیام و مفهوم آیات است، از همین رو در روایات نیز تأکید شده است که هرگاه تلاوت قاری را می شنوید، خشوع و خداترسی او در قرائتش نمایان باشد، همچنین سفارش شده است که هیچ یک از رفتارها، ظاهر یا شیوه اجرای قاری موجب نشود توجه مخاطب از آیات قرآن به شخص قاری معطوف شود. بیژنی اول با بیان اینکه مهارت های موسیقایی جایگاه مهمی در تلاوت دارند، اما باید در جایگاه صحیح خود به کار گرفته شوند، بیان کرد: ده ها مهارت موسیقایی در تلاوت وجود دارد که هر کدام کاربرد مشخصی دارند، اما این مهارت ها ابزار هستند، نه هدف و همه آن ها باید در خدمت اجرای صحیح آیات و انتقال مفاهیم باشند، نه در خدمت برجسته کردن توانایی های فردی. وی درباره مرز بهره گیری از این مهارت ها ادامه داد: مرز کاملاً روشن است و تا زمانی که لحن و موسیقی در خدمت فهم آیه، درک معنا و انتقال پیام الهی باشد، استفاده از این مهارت ها صحیح است، اما به محض اینکه قاری از قرآن برجسته تر شود و مخاطب بیش از آنکه متوجه آیات باشد به خود قاری توجه کند، این مرز از بین رفته است. این مدرس بین المللی قرآن در پایان گفت: قاری باید رساننده پیام الهی باشد، نه اینکه خود به محور تلاوت تبدیل شود و هر زمان که مخاطب، به جای تأمل در آیات، مجذوب نمایش مهارت های فردی قاری شود، فلسفه حقیقی تلاوت کمرنگ خواهد شد. انتهای پیام