نشست پژوهشی «شاعر مردم» برگزار شد

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، نشست پژوهشی «شاعر مردم» به مناسبت یکصدوبیستمین سالگرد صدور فرمان مشروطیت، در سالن حمدالله مستوفی مدیریت اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین برگزار شد.

در این نشست، مهدی نورمحمدی، پژوهشگر تاریخ و سندپژوه، و مسعود آتشگران، دبیر نشست، درباره موضوعات برنامه سخن گفتند.

مسعود آتشگران در این نشست با اشاره به روند شکل گیری روزنامه نگاری در ایران گفت: «روزنامه های دوره قاجار، از جمله «وقایع اتفاقیه» و «دولت علیّه ایران»، بیشتر بازتاب دهنده دیدگاه های حکومت بودند و کمتر به مسائل و مطالبات مردم می پرداختند.»

وی افزود: «فضای مطبوعات تا پیش از انقلاب مشروطه عمدتاً دولتی و تشریفاتی بود، اما با گسترش نارضایتی های عمومی و افزایش محدودیت ها در دوره عین الدوله، شب نامه ها و اعلامیه های مخفی به ابزاری برای بیان مشکلات مردم و نقد حکومت تبدیل شدند.»

آتشگران با بیان اینکه روزنامه نگاری با آغاز انقلاب مشروطه وارد مرحله ای تازه شد، اظهار کرد: «مطبوعات در این دوره به بستری برای ترویج اندیشه های نو، گسترش مشارکت سیاسی و مطالبه قانون گرایی تبدیل شدند.»

وی با استناد به «روزنامه خاطرات عین السلطنه»، به دگرگونی گفتمان سیاسی در ایران و نقش مطبوعات در محدود شدن قدرت دربار قاجار، گسترش اندیشه مشروطه خواهی و شکل گیری مشارکت سیاسی مردم پرداخت و گفت: «نشانه های این تحول را می توان به روشنی در روزنامه های سراسری و محلی، از جمله مطبوعات قزوین، مشاهده کرد.»

در ادامه این نشست، مهدی نورمحمدی، پژوهشگر تاریخ معاصر، زندگی و آثار سیداشرف الدین حسینی قزوینی، مشهور به «نسیم شمال»، را بررسی کرد.

نورمحمدی انقلاب مشروطه را نقطه عطفی در تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران دانست و گفت: «این انقلاب افزون بر ایجاد تحول در ساختار سیاسی کشور، ادبیات فارسی را نیز وارد مرحله ای تازه کرد و موضوعاتی، چون آزادی، عدالت، وطن دوستی و مسائل اجتماعی را به متن شعر و روزنامه نگاری آورد.»

وی با استناد به دیدگاه ادوارد براون افزود: «از میان چهار چهره برجسته شعر عصر مشروطه، دهخدا، عارف قزوینی و نسیم شمال با قزوین پیوند داشتند و این موضوع نشان دهنده جایگاه ویژه این شهر در شکل گیری ادبیات بیداری است.»

این پژوهشگر با اشاره به یافته های جدید درباره زندگی نسیم شمال تصریح کرد: «برخلاف برخی روایت های گذشته، شواهد تاریخی نشان می دهد سیداشرف الدین حسینی در قزوین به دنیا آمده و از خاندان شهیدی برغانی بوده است. او پس از درگذشت پدر در دوران کودکی، زندگی دشواری را پشت سر گذاشت و این تجربه در شکل گیری شخصیت اجتماعی و ادبی اش تأثیر فراوانی داشت.»

نورمحمدی درباره فعالیت های نسیم شمال در دوران مشروطه گفت: «انتشار روزنامه «نسیم شمال» در رشت و سپس تهران، نقش مؤثری در آگاهی بخشی عمومی، دفاع از آزادی خواهی و مبارزه با استبداد ایفا کرد و این روزنامه به یکی از تأثیرگذارترین نشریات عصر مشروطه تبدیل شد.»

وی ادامه داد: «نسیم شمال با زبانی طنزآمیز به نقد فساد، استبداد، فقر، تبعیض، دخالت بیگانگان و مشکلات اجتماعی می پرداخت. استفاده از زبان ساده و مردمی، بهره گیری از ضرب المثل ها و فرهنگ عامه، توجه به حقوق زنان و آموزش کودکان و دفاع از سوادآموزی، از مهم ترین ویژگی های آثار این شاعر و روزنامه نگار بود.»

نورمحمدی همچنین نسیم شمال را از پیشگامان ادبیات کودک در ایران دانست و گفت: «کتاب «سی وسه حکایت یا گلزار ادبی» سال ها در مکتب خانه ها تدریس می شد و از آثار آموزشی ارزشمند آن دوره به شمار می رفت.»

وی در بخش دیگری از سخنانش به دوستی و ارتباط ادبی عارف قزوینی و نسیم شمال اشاره کرد و افزود:» اگرچه گاه میان این دو شاعر اختلاف نظر هایی وجود داشت، هر دو از چهره های شاخص ادبیات آزادی خواهانه ایران بودند و خدمات ماندگاری به فرهنگ و جریان مشروطه خواهی کشور ارائه کردند.»

در پایان این نشست، از نسیم شمال به عنوان یکی از ماندگارترین چهره های تاریخ مطبوعات و ادبیات معاصر ایران یاد شد؛ شاعری که محبوبیت گسترده مردمی، آزادی خواهی بی چشمداشت و بیش از دو دهه فعالیت ادبی و مطبوعاتی، جایگاهی ممتاز برای او در تاریخ معاصر ایران رقم زده است.