شباهت قیام حسینی و انقلاب ایران

مرتضی شیرودی، دانشیار گروه سیاست مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) طی یادداشتی که به مناسبت فرارسیدن سی وششمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)، در اختیار ایکنای قم قرار داده است، نوشت: امام خمینی(ره) در خمین به دنیا آمد، پدرش را در پنج ماهگی از دست داد و تحصیلات دینی را در خمین، اراک و قم گذراند؛ در دهه 20 از اساتید حوزه و در دهه 30 از چهره های سیاسی حوزه و از مشاوران آیت الله بروجردی بود، پس از رحلت آیت الله بروجردی به مبارزه آشکارتر و وسیع تر علیه رژیم شاه دست زد، پس از سخنرانی شدیدالحن علیه لایحه کاپیتولاسیون و دولت آمریکا از ایران تبعید شد، اما از مبارزه دست نکشید که حاصل آن بازگشت به ایران در بهمن ماه 1357 و ساقط کردن نظام سلطنتی و پیروزی انقلاب اسلامی بود.

امام خمینی(ره) با تأسی از قیام عاشورا به مقایسه محمدرضا پهلوی با یزید بن معاویه پرداخت؛ البته شباهت ‏های فراوان موجود بین آن دو، مقایسه فرزند رضاخان و فرزند معاویه بن ابوسفیان را هم آسان ‏تر و هم برای مردم قابل درک تر می کرد، به نمونه‏ ای از این شباهت‏ ها توجه کنید، یزید در سه سال پادشاهی خود، سه جنایت بزرگ را مرتکب شد، در سال 61 هجری، امام حسین(ع) و یارانش را به شهادت رساند، در سال 62 هجری به مدینه حمله کرد و به مدت سه روز، مردم شهر را کشت، اموال آن‏ ها را به غارت برد و زنان آنان را غاصبانه به ملک خود و سربازانش درآورد، در سال 64 هجری، به بهانه سرکوب عبدالله بن زبیر که در خانه خدا پناه گرفته بود، به مکه حمله برد و خانه خدا را با منجنیق به سنگ و آتش بست.

از خیانت ‏های بزرگ شاه، جشن تاج گذاری وی در سال 1364 بود، بخشی از هزینه ‏های این جشن عبارت بود از تاج شاه با سه هزار و 380 قطعه الماس، 50 قطعه زمرد، 368 حبه مروارید به وزن دو کیلو و 80 گرم و از نظر قیمت، غیر قابل تخمین، تاج همسر شاه با هزار و 646 قطعه الماس و تعداد مشابهی از جواهرات دیگر و طلا به قیمت تخمینی 14 میلیون دلار ساخته شده بود، پیراهن همسر شاه مزین به 40 هزار الماس، وان حمام وی بلورین و به ارزش 75 هزار دلار و هزینه درشکه مخصوص او 150 هزار دلار بود. به علاوه، حمله به مدرسه فیضیه قم، سرکوب قیام 15 خرداد، قتل عام 19 دی قم، کشتار 17 شهریور و فاجعه سینما رکس آبادان و از دیگر جنایات رژیم پهلوی بود که با افشاگری های امام خمینی(ره) و روحانیت مبارز، مردم را به مقایسه شاه با یزید می کشاند، همچنین شاه، چون یزید آشکارا مشروب می خورد و به جای میمون، سگ بازی می کرد که حاصل آن، یزید دانستن شاه و ضرورت قیامی کربلایی علیه آن بود.

بی شک مقایسه یزید بن معاویه با محمدرضاشاه در شرکت و حضور مردم در براندازی رژیم پهلوی نقش ویژه داشته است، این واقعیت را می توان در سندی از مجموعه اسناد منتشرشده سفارت آمریکا (لانه جاسوسی) تحت عنوان نخبگان و توزیع قدرت در ایران یافت. در این سند آمده است: «روحانیون مسلمان کشور از جمله جسورترین منتقدین شاه به حساب می‏ آیند، در وعظ ها، نشریات و مراسم مذهبی شاه را مورد انتقاد قرار می‏ دهند، در یکی از بحث‏ های مرسوم احساسی، شاه را با یزید که مسئول قتل امام حسین‏(ع) در قرن هفتم بود، مقایسه می‏ کنند، این رویداد تاریخی شیعه، هسته اصلی اسلام مرسوم در ایران بود و هر ساله در صد ها نقطه از کشور با برپایی نمایش‏ های دراماتیک نحوه قتل امام حسین‏(ع) و خانواده ‏اش را در اذهان زنده می‏ کنند.»

چرا چنین مقایسه ‏ای به پیروزی انقلاب اسلامی در ایران مدد رساند، به آن دلیل که حاصل این مقایسه آن بود که در یک سو، امام خمینی(ره) را به جای امام حسین(ع) و محمدرضا پهلوی را به جای یزید بن معاویه می دیدند؛ از این رو، همان طوری که قیام امام حسین(ع) بر ضد یزید واجب بود، قیام بر ضد یزید زمان نیز واجب است، به راستی قضاوت مردم درباره این شباهت‏ ها درست بود زیرا بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) نیز همانند محمدرضا پهلوی و یزید بن معاویه، شباهت‏ های زیادی وجود داشت.

شباهت های بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع)

قیام فی سبیل ا‏لله نمونه ای از شباهت بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) است. امام حسین‏(ع) در پاسخ به سخنان ضحاک بن عبدالله مشرقی که می‏ گفت کوفیان آماده جنگ با تو هستند، فرمود: «حَسبیَ اللّهُ وَ نِعْمَ الوَکیل؛ خدا برای من، بس است و او خوب پشتیبان و تکیه گاهی است.» مقام معظم رهبری در این مورد، درباره امام خمینی(ره) فرمود: «بزرگ‏ترین ستایش برای رهبر عزیز، همین است که او را عبدالله یعنی بنده خدا و تسلیم اراده پرورگار یاد کنیم.»

تکلیف‏ گرایی نمونه ای دیگر از شباهت بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) است. هنگامی که دو نفر از سوی حاکم مکه برای امام حسین(ع) امان نامه آوردند تا به این وسیله مانع از ادامه سفر امام(ع) به عراق شوند، امام‏(ع) فرمود: در خواب، پیامبر خدا را دیدم، به چیزی فرمان یافتم که در پی آن خواهم رفت، به زیانم باشد، یا به سودم.

مشابه چنین برخوردهایی را قبل از انقلاب داشته ایم، امام خمینی(ره) با اشاره به اینکه «سیدالشهدا(ع) به تکلیف شرعی الهی می خواست عمل و غلبه بکند، تکلیف شرعی خود را عمل کرده، مغلوب هم بشود، تکلیف شرعی اش را عمل کرده، قضیه تکلیف است، می فرماید: ما که تابع حضرت سیدالشهدا(ع) هستیم، باید ببینیم که ایشان چه وضعی در زندگی داشت، قیام و انگیزه اش نهی از منکر بود که هر منکری باید از بین برود، من جمله قضیه حکومت جور که حکومت جور باید از بین برود.»، بدین سان بود که مردم امام خمینی(ره) را حسین زمان دانسته و خود تبدیل به انسان هایی عاشورایی شدند که برای انجام تکلیف و رضای خدا قیام کرده و انقلاب را به پیروزی رساند.

راز جذابیت گفتمان امام خمینی(ره)

وجه اسطوره ای، نمونه ای دیگر از شباهت بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) است. به دلیل ویژگی های موجود در امام خمینی(ره) تنها گفتمان ایشان به گفتمان مسلط تبدیل و بقیه آن ها به حاشیه رانده شد، علت جذابیت گفتمان امام این بود که از اسلام اصیل سخن می گفت و به مبارزه ضدامپریالیستی می‏ پرداخت و بر خواسته ‏های مردم تهیدست و پابرهنه، تأکید می‏ کرد، وی جامعه ‏ای عاری از سلسله مراتب اشرافی را نوید می‏ داد و بر اهمیت کار به جای سرمایه، پای می‏ فشرد، مالکیت عمومی را بر مالکیت خصوصی برتری می‏ بخشید و بر آزادی و استقلال، اصرار می ‏ورزید، حقوق انسان‏ ها را محترم می‏ شمرد و در جهت رهایی تمام ملت از قید و بندهای طاغوتی، حرکت می‏ کرد، این ویژگی‏ ها، گفتمان امام خمینی(ره) را به گفتمانی مترقی، کاربردی و بومی تبدیل کرد و باعث شد که هیچ رئیس دولت و هیچ رهبری نتواند ادعا کند که مانند خمینی(ره) از محبوبیت برخوردار است.

از دیگر شباهت های بین امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) می توان به روحانیت انقلابی اشاره کرد. روحانیتی که به مبارزه علیه شاه پرداخت، تبلوری از رهبری امام خمینی(ره) بود و اگر امام نبود، چنین روحانیونی شکل نمی گرفتند، رهبران طبیعی مردم در انقلاب 1357 روحانیتی بودند که به تأسی از امام خمینی(ره) برخلاف پادشاهان و بدون کمترین هزینه ‏ای، فرمانروایی واقعی جامعه را در دست گرفتند؛ روحانیون توانستند همانند رهبرشان با زبانی ساده و گویا، لایه‏ های مختلف مردم را بسیج کنند و از هزاران ناخرسندی مردم نسبت به رژیم و از فقر و بینوایی و سرخوردگی آنان، علیه شاه استفاده کنند، آن ها اسلام را به عنوان یک نیروی سیاسی و به شکل مسئله ‏ای ضروری برای عصر حاضر و آینده درآوردند، ترسیم اسلام به این شکل، حتی آنانی را که مذهبی نبودند و به هیچ فرد و حزبی اعتماد نداشتند، ولی در پی برانداختن رژیمی دیکتاتور بودند، به حمایت از روحانیت و مرجعیت شیعی کشانید، البته روحانیت و مرجعیتی که انقلابی بودند.

توانایی در ارائه تصویر واقعی از اسلام از دیگر شباهت های امام خمینی(ره) و امام حسین(ع) به شمار می رود، آنچه امام خمینی(ره) مطرح کرد به اسلام سیاسی شهرت یافت که اراده جمعی مردم ایران که به تغییر هیئت حاکمه پهلوی و دگرگون‏ سازی زندگی اجتماعی انجامید، ریشه در آن داشت و این مسئله به وضوح در سخنرانی های امام خمینی(ره) دیده می شد، اسلام سیاسی یا همان اسلام واقعی عرضه شده از سوی امام خمینی(ره) یک نیرو و توان انقلابی برای تحرک و پویایی در تمام زندگی آنان ایجاد می‏ کرد؛ این ویژگی نشان می‏ داد که برخلاف تصور مارکس، دین، نه تنها افیون ملت نبود، بلکه وسیله‏ ای برای تحرک و پویایی محسوب می شد.

امام خمینی(ره) مذهب شیعی در ایران را به فرهنگی تبدیل کرد که توانایی ایجاد جبهه ‏ای واحد علیه حکومت و دفاع از حیات و هستی خویش را دارا شد، شیعه که در طول تاریخ به مبارزه علیه ظلم و ستم پرداخته بود، این بار، آن چنان ملت ایران را در مقابل رژیم شاه به صحنه آورد که مردم حاضر شدند حیات خود را در طبق اخلاص بنهند تا بلکه به قیمت جان خود هم که شده، آینده کشور و ملت را دگرگون کنند. به طور خلاصه می توان گفت که وجود ویژگی های مختلف از دلایل موفقیت امام خمینی(ره) بود، مؤلف کتاب انقلاب اسلامی و انقلاب های جهان، قیام برای خدا، عشق به مردم، شناخت اسلام در همه ابعاد، آگاهی از دشمن و آشتی ناپذیری در برابر آن، پایبندی به اصل نه شرقی و نه غربی را خصوصیات امام(ره) در به پیروزی رساندن انقلاب اسلامی برشمرده است.

نویسنده مقاله اعتراف شیطان بزرگ، ویژگی هایی چون شخصیت جاذب، قاطعیت و سازش ناپذیری و حمایت از محرومان را از دلایل کامیابی وی دانسته است؛ سعه صدر، بردباری، خدامحوری، آشتی ناپذیری، محیط سازی، قدرت هماهنگی، توان بسیج، ثابت قدمی، مردم باوری، ایفای نقش ایدئولوگ، احراز فرماندهی کل عملیات انقلابی، معماری انقلاب، تئوری پردازی طرح ولایت فقیه، فرماندهی و مدیریت از دیگر خصوصیاتی است که وی را به رهبری موفق در نبرد علیه ظلم تبدیل کرد.

منابع

کتابنامه

اسحاقی، سیدحسین (1397)، ابعاد معنوی امام خمینی از دیدگاه مقام معظم رهبری، ق، سایت حوزه، 1 شهریور.

امام خمینی (1379)، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج 1، 4 و 7.

بهرامی، قدرت الله (1382)، انقلاب اسلامی و انقلاب های جهان، تهران، وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح.

خارکوهی، غلامرضا (1372)، اعترافات شیطان بزرگ، مجله 15 خرداد، شماره 11.

روحانی، حمید (1372)، سخنی پیرامون ویژگی های امام خمینی(ص)، مجله 15 خرداد، شماره 11.

زهیری، علیرضا (1379)، عصر پهلوی به روایت اسناد، قم، دفتر نشر معارف.

عمیدزنجانی، عباسعلی (1367)، انقلاب اسلامی و ریشه های آن، تهران، نشرکتاب سیاسی.

کدیور، جمیله (1374)، رویارویی؛ انقلاب اسلامی ایران با آمریکا، تهران، اطلاعات.

محدثی، جواد (1377)، پیام‏ های عاشورا، قم، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

محمدی، منوچهر (1365)، تحلیلی بر انقلاب اسلامی، تهران، امیرکبیر.

مؤمن، علی (1376)، فرهنگ حسینی و فرهنگ یزیدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

هدایتی، فریفته (1395)، دیدگاه میشل فوکو درباره انقلاب اسلامی، خبرگزاری صداوسیما، 13 بهمن.

انتهای پیام