دولت در ایران خودرو و سایپا چقدر سهم دارد؟ واگذاری تودلی های خودروسازان جدی است؟

بورس24 : امروز یکشنبه 14 اردیبهشت 1404 در برنامه “میز اقتصاد” شبکه خبر، مسئولان و کارشناسان درباره ابعاد واگذاری سهام سایپا و ایران خودرو به بخش خصوصی صحبت کردند. این انتقال گامی مهم برای بهبود مدیریت و ارتقای رقابت پذیری صنعت خودرو است. اما این مسیر چالش ها و ملاحظات خاص خود را دارد که نیازمند توجه ویژه است.

دولت سهام خودروسازان را چگونه واگذار می کند؟

سهیل معمارباشی، معاون بهره برداری و صنایع حمل و نقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در خصوص وضعیت سهام دولت در دو خودروساز سایپا و ایران خودرو گفت:

سهام دولت در سایپا:

در سال 1365، با مصوبه هیئت وزیران، 100 درصد سهام سایپا به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) واگذار شد. از سال 1372 تا 1379 بخشی از سهام سایپا به متقاضیان بخش خصوصی واگذار شد و در سال 1377 سهام دولت به زیر 50 درصد رسید. در حال حاضر ترکیب سهام سایپا به این شرح است:

16.82 درصد در اختیار دولت 9 درصد متعلق به صندوق فولاد 10 درصد تحت مالکیت گروه کرمان موتور حدود 42 درصد سهام “تودلی” (سهام تحت مالکیت شرکت های زیرمجموعه خود سایپا) بخشی دیگر نیز سهام خرد است.

سهام دولت در ایران خودرو:

در حال حاضر، تنها حدود 5 درصد از سهام ایران خودرو در اختیار دولت باقی مانده است.

براساس بند “ب” ماده 5 قانون برنامه هفتم توسعه، دولت موظف است تا مرداد 1404 سهام “تودلی” را واگذار کند. این سهام ها متعلق به زیرمجموعه های خود شرکت سایپا هستند و باید مطابق قانون به متقاضیان منتقل شوند.

چرا سهام خودروسازان خصوصی می شود؟

معمارباشی تأکید کرد که خصوصی سازی صنعت خودرو با اهدافی چون:

افزایش رقابت پذیری ارتقای کیفیت خودرو بهبود روند توسعه محصولات و ایمنی خودروها ورود منابع مالی جدید به چرخه مدیریت خودروسازی

برنامه ریزی شده است. وی توضیح داد بهترین روش برای این واگذاری، فروش سهام “تودلی” سایپا است که سود حاصل از آن به خود شرکت بازمی گردد. این مکانیسم می تواند چالش هایی نظیر تأمین مالی و هزینه های سنگین جاری را حل کند.

خریداران احتمالی سهام سایپا؛ اهلیت مهم ترین معیار

به گفته معمارباشی، واگذاری سهام به متقاضیانی انجام می شود که اهلیت مالی و مدیریتی داشته باشند. این افراد یا گروه ها باید توانایی اجرای پروژه های مهم و توسعه ای در صنعت خودرو را ثابت کنند. طرفداران شریک خارجی در اولویت قرار دارند. چرا که تجربه همکاری با شرکت های بین المللی می تواند منجر به ورود دانش و تکنولوژی پیشرفته به صنعت خودرو کشور شود.

نقش برنامه دولت در بعد از واگذاری

علی قاسمیان مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران، تأکید کرد که خصوصی سازی یک ابزار است نه یک هدف. وی افزود:

«ما نباید فقط برای واگذاری سهام جشن بگیریم. خصوصی سازی باید با هدف ایجاد ارزش افزوده برای اقتصاد و صنعت همراه باشد.»

او هشدار داد اگر حاکمیت نظارت کافی نداشته باشد، ممکن است منافع ملی قربانی شود و شرکت خصوصی تنها به سوددهی شخصی فکر کند.

لزوم بررسی دقیق سوابق متقاضیان نیز مورد اشاره وی قرار گرفت. قاسمیان گفت:

«باید اهلیت متقاضیان بر اساس سوابق خودروسازی، همکاری با قطعه سازان و توان مدیریتی ارزیابی شود. نمی توان این صنعت بزرگ را به کسانی سپرد که سابقه منفی یا رفتارهای غیرمسئولانه داشته اند.»

سناریوهای مطرح برای خصوصی سازی سایپا

معاون حمل و نقل سازمان گسترش سناریوهای مختلف واگذاری سهام سایپا را مطرح کرد و افزود:

اهلیت مالی و مدیریتی خریداران حیاتی است. پروسه واگذاری باید تضمین کند که منابع مالی به درستی وارد چرخه فعالیت ها شود. از مشورت خبرگان فنی و مالی برای نهایی کردن سناریوها استفاده می شود.

وی ابراز امیدواری کرد این واگذاری به ارتقای رقابت پذیری و تحول مطلوب در صنعت خودرو منجر شود.

چالش ها و هشدارها در مسیر واگذاری

کارشناسان در برنامه میز اقتصاد درباره تهدیدات واگذاری مدیریت صنعت خودرو هشدار داده و بر لزوم سیاست گذاری دقیق از سوی حاکمیت تأکید کردند.

قاسمیان مقدم گفت:

«ما باید قبل از واگذاری برنامه ای جامع داشته باشیم. نباید با رویکرد “واگذار کنیم و بعد ببینیم چه می شود”، پیش برویم. اگر تغییرات بدون نظارت دقیق رخ دهد، ممکن است تبعات جبران ناپذیری ایجاد شود.»

وی همچنین به مسئله گران فروشی و جریمه های سنگین قبلی برخی شرکت ها اشاره کرد و نسبت به ورود افراد فاقد اهلیت واقعی به این فرآیند هشدار داد.

امکان خرید سهام سایپا برای شرکای خارجی

معمارباشی بار دیگر تأکید کرد:

«متقاضیانی که شریک خارجی دارند، در الویت خواهند بود. این رویکرد می تواند به جهش های فناورانه و بهبود کیفیت محصولات صنعت خودرو کمک کند.»

جمع بندی؟ گام های حیاتی در خصوصی سازی صنعت خودرو

واگذاری سهام و مدیریت صنعت خودرو به بخش خصوصی باید با دقت و برنامه ریزی بلندمدت انجام شود. این فرآیند می تواند به شرط انتخاب متقاضیان واجد شرایط و اتخاذ سیاست های درست، تحولی بزرگ در این حوزه ایجاد کند و صنعت خودرو ایران را به مسیر توسعه و رقابت بین المللی هدایت کند.