صنعت لوازم خانگی؛ وابسته یا آماده رقابت با بازار جهانی؟!

به گزارش خبرنگار تحریریه صنعت و معدن خبرگزاری صدا و سیما، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس با انتقاد از ممنوعیت واردات یخچال فریزر، ماشین لباسشویی و اجاق گاز، هشدار داده با اجرای این تصمیم از اردیبهشت ماه امسال، افزایش قاچاق، گرانی بی سابقه و نابودی معیشت مرزنشینان رقم خواهد خورد. احمد بیگدلی درباره ممنوعیت واردات برخی اقلام لوازم خانگی و اثرات این اقدام بر افزایش قیمت لوازم خانگی گفت: گزارش هایی می رسد که زوج های جوان، چون قدرت خرید لوازم خانگی اصلی را ندارند، متاسفانه به ناچار به سمت خرید کالا های بی کیفیت یا دست دوم می روند. این نماینده مجلس با اشاره به تولید مونتاژی و غیرواقعی، افزود: حمایت از تولید داخل به شرطی مفید است که تولید واقعی باشد؛ نه اینکه قطعات اصلی مانند موتور، سنسور ها و برد ها را وارد کنیم و فقط بدنه و قطعات پلاستیکی را که حدود 40 تا 50 درصد لوازم خانگی را تشکیل می دهد، در داخل تولید کنیم و تبدیل به یک مونتاژکار شویم. این تولید واقعی نیست. این در حالیست که نسرین اوجاقی دبیر انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، ممنوع شدن ورود سه کالای یخچال و فریزر، ماشین لباسشویی و ماشین ظرفشویی از طریق کولبری را نتیجه پیگیری های انجمن عنوان کرده و معتقد است همچنان چالش های جدی دیگری پابرجاست که رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوار کرده است. اوجاقی معتقد است: کالا هایی که از این مسیر وارد کشور می شوند، در بسیاری موارد فاقد استاندارد و اصالت کالای قابل احراز هستند، منشاء تأمین ارز آنها مشخص نیست و هزینه های قانونی که تولیدکننده داخلی ملزم به پرداخت آنهاست، برای این کالا ها وجود ندارد. از طرف دیگر سید سلمان ذاکر، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس با تاکید بر این که تسهیل واردات به معنای حمایت از کولبری نیست، گفت: تجار و واردکنندگان دارای کارت بازرگانی باید بتوانند از طریق گمرکات نسبت به واردات لوازم خانگی متناسب با نیاز جامعه اقدام کنند. این نماینده مجلس بر ضرورت ارتقای تجهیزات نظارتی در مرز ها تاکید کرده و بالابردن تعداد ایکس ری در مناطق مرزی را به عنوان راهکار معرفی کرده است. بر اساس این گزارش، در پی پیشنهاد های جدید در مجلس برای جایگزینی «تعرفه واردات» به جای «ممنوعیت کامل»، بحث های گسترده ای درباره توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی شکل گرفته است. این تغییر رویکرد می تواند مسیر رقابت در بازار را تغییر داده و دسترسی به محصولات متنوع تر را تسهیل کند، اما در عین حال این پرسش اساسی را مطرح می کند که آیا تولید داخلی در برابر جریان کالا های وارداتی مقاوم است یا خیر؟ به اعتقاد کارشناسان این صنعت، یکی از چالش های اصلی در این مسیر، بحث «عمق ساخت داخل» است. انتقادات مطرح شده نشان می دهد که بسیاری از محصولات تولیدی، وابستگی شدیدی به واردات قطعات کلیدی مانند موتور، برد و کمپرسور دارند و در واقع فرآیند تولید در برخی موارد به «مونتاژ» محدود شده است، در حالی که زنجیره تأمین بین المللی در صنایع مدرن امری رایج است، اما مسئله اصلی، میزان بومی سازی فناوری و ایجاد ارزش افزوده واقعی در کشور است. راهکار نجات بازار لوازم خانگی از دیدگاه حسنعلی محمدی؛ رئیس فراکسیون صنعت مجلس، خروج از حالت «حمایت مطلق» و حرکت به سمت «حمایت مشروط» است. محمدی معتقد است تولید ملی باید بداند حمایت های دولتی دائمی نیست و تنها در صورتی ادامه دارد که کیفیت محصولات ارتقا یابد. این یعنی ایجاد یک فرصت زمانی مشخص برای تولیدکنندگان تا خود را به استاندارد های جهانی برسانند و همزمان، مسیر برای ورود کالا های متنوع تر باز شود تا رقابت به نفع مصرف کننده شکل بگیرد. به اعتقاد رئیس فراکسیون صنعت مجلس، تنها راه ساماندهی این بازار، ایجاد رقابتی است که در آن تولیدکننده برای بقا، مجبور به کاهش قیمت و افزایش کیفیت باشد. وقتی بازار به تدریج باز شود و مصرف کننده حق انتخاب داشته باشد، تولیدکننده داخلی نیز برای حفظ مشتری، ناچار است بر روی نوآوری و قیمت رقابتی تمرکز کند. این تنها مسیری است که منجر به ثبات قیمت ها و دسترسی مردم به کالا های باکیفیت تر می شود. دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، اما ورود لوازم خانگی از روش کولبری را برای حمایت از مرزنشینان منطقی نمی داند و معتقد است: امروز که دولت به دلیل تحریم ها، محدودیت های تجاری و کاهش منابع درآمدی با فشار های مالی مواجه است، یکی از اصلی ترین تأمین کنندگان منابع عمومی کشور، بخش تولید است که مالیات خود را به صورت شفاف پرداخت می کند؛ بنابراین قابل قبول نیست که بخشی از واردات بدون پرداخت کامل حقوق و عوارض قانونی وارد چرخه تجارت کشور شود و در مقابل، تولیدکننده داخلی متحمل همه هزینه های قانونی باشد. اوجاقی البته با اشاره به اینکه موضع انجمن در قبال این موضوع کاملاً روشن است، تاکید کرده ما هیچ گاه مخالف حمایت از معیشت مرزنشینان نبوده ایم، بلکه همواره تأکید کرده ایم اگر قرار است از این ظرفیت استفاده شود، اولویت باید واردات مواد اولیه، قطعات و مواد اولیه مورد نیاز تولید باشد، نه کالا های نهایی که مستقیماً با تولید داخلی رقابت می کنند. چنین رویکردی هم به اشتغال مرزنشینان کمک می کند، هم به تقویت تولید ملی و هم از خروج بی رویه ارز برای واردات کالا های مصرفی جلوگیری خواهد کرد. بر اساس اعلام اتحادیه تولیدکنندگان لوازم خانگی، ارزش بازار این صنعت بیش از شش میلیارد دلار برآورد می شود، اما سالانه به حدود 1.2 میلیارد دلار ارز نیاز دارد؛ ارزی که تخصیص دیرهنگام یا ناکافی آن موجب توقف ترخیص مواد اولیه در گمرک و کندی چرخه تولید شده است. همچنین محدودیت های ارزی، فرآیند ثبت سفارش برای واردات ماشین آلات جدید را مختل کرده و مانع نوسازی خطوط تولید شده است. همچنین میزان وابستگی صنعت لوازم خانگی ایران به خارج از کشور بر اساس آمار های رسمی حدود 30 درصد تخمین زده می شود. این وابستگی بیشتر معطوف به تامین قطعات الکترونیکی پیشرفته، کمپرسورها، موتور های خاص و ماشین آلات خط تولید است، در حالی که ساخت بدنه و قطعات فلزی و پلاستیکی به خودکفایی بالایی رسیده است.

گزارش مکتوب از رضا صفاری خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما