واژه «شَیْخ» به چه معناست

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری صاحب تفسیر مشکاة و مفسر قرآن کریم، در نشست مجازی که امروز 28 فروردین ماه، برگزار شد، اظهار کرد: «شَیْخ» به معنای فردی است که در امور خاصی به نهایت و غایت می رسد. برای نمونه کسی که به مراتب بالایی از سن و سال می رسد و کهنسال می گردد «شَیْخ» است. در ماجرای حضرت ابراهیم(ع)، هنگامی که فرشتگان الهی بشارت آمدن اسحاق(ع) را به او و همسرش دادند، همسر جناب ابراهیم(ع) به کهنسالی خود و همسرش اشاره کرد و فرزنددار شدن در چنین سن و سالی را امری شگفت آور خواند: «قَالَتْ یَا وَیْلَتَا أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ وَ هذَا بَعْلِی شَیْخاً إِنَّ هَذَا لَشَیْءٌ عَجِیبٌ؛ گفت: ای وای من، آیا فرزندی خواهم آورد و حال آنکه پیرزنی هستم و این شوهرم نیز پیرمردی است؟ به راستی این چیز بسیار شگفتی است.»

وی ادامه داد: در احکام روزه داری نیز آمده است که «اَلشَّیْخ» و «الشَّیْخَة» از گرفتن روزه معاف هستند؛ یعنی پیرمرد و پیرزن در صورتی که توان روزه گرفتن نداشته باشند، لازم نیست روزه بگیرند. پس، در یک معنا کسی که به مراحل بالای عمر پا می گذارد «شَیْخ» نامیده می شود. علاوه بر این، کسی هم که مراحل علمی را یکی پس از دیگری طی می کند و به مراتب بالای علمی می رسد، «شَیْخ» است. برای نمونه شیخ طوسی که به «شَیْخُ الطّائِفَة» مشهور است در علم فقه و «شَیْخ الرَّئیس» بوعلی سینا در رشته فلسفه سرآمد هستند.

انصاری گفت: در معنای سوم، به کسی که به مکنت و جایگاه والایی دست می یابد، «شَیْخ» می گویند. کسی که در قبیله، شهر و دیاری به جایگاه والای اجتماعی می رسد و محبوبیت و مقبولیت پیدا می کند، به او «شَیْخُ الْقَوْم» گفته می شود. بنابراین، شیخ به کسی می گویند که سن بالایی دارد یا در علم سرآمد روزگار است یا بزرگ قوم و قبیله خود است.

این مفسر قرآن کریم افزود: آبرو و اعتبار انسان‏ها در این شریعت آنچنان اهمیت دارد که هیچ انسانی نمی‏ تواند حرمت و شخصیت دیگری را زیر پای گذارد و به او توهین کند. البته با توجه به بزرگی و بلندای شخصیت انسان این حق عظیم تر و بلندتر می‏ شود به گونه ه‏ای که وقتی بحث احترام مؤمن به صحنه می‏ آید، بلافاصله آن حدیث نبوی در ذهن تداعی می‏ شود که پیامبر صلی الله علیه و آله مقابل کعبه ایستاد و فرمود: «مَرْحَباً بالْبَیْتِ مَا أَعْظَمَکَ وَ أَعْظَمَ حُرْمَتَکَ عَلَی اللهِ وَ وَ اللهِ لَلْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ‏ حُرْمَۀً مِنْکَ؛ آفرین به بیت الهی، چه عظیم است قدر و منزلت تو و حرمتی که نزد خدای داری! به خدا قسم مومن احترامی عظیم تر از تو دارد.»

وی بیان کرد: همین یک جمله، برای نشان دادن اهمیت و اعتبار این موضوع کافی است. البته باید توجه داشت که احترام افراد کهنسال و به تعبیری که می توان انها را شیخ نامید، از ارزش و جایگاه والایی برخورد دار است و اکنون کلام شگفت‏ انگیز امام صادق(ع) شایسته یادآوری است که فرمود: «لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی بلَادهِ خَمْسُ حُرَمٍ‏ حُرْمَۀ رَسُولِ الله(ص)ِ وَ حُرْمَۀ آلِ رَسُولِ الله(ع)ِ وَ حُرْمَۀ کِتَاب اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ حُرْمَۀ کَعْبَۀ اللهِ وَ حُرْمَۀ الْمُؤْمِنِ؛ خدای عزّوجل در زمین برای پنج چیز حرمت و احترام قرار داده است؛ پیامبر، آل پیامبر، کتاب خدا، کعبه و مؤمن.»

انتهای پیام