جهان اجتماعی ایرانی به مثابه حرم؛ راهکاری برای مقابله با سلطه مدرنیته

به گزارش ایکنا،  سیدمحمدعلی غمامی ؛ استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، 20 مردادماه در همایش ملی زیارت امام رضا(ع) انسجام اجتماعی ایرانیان در گستره تمدن اسلامی به موضوع «جهان اجتماعی ایرانی به مثابه حرم» پرداخت و گفت: هر اندازه مسائل اجتماعی جهان وجه نامرئی تری پیدا کنند، پیچیده تر و حیاتی تر خواهند شد. رهبر شهید ما در تمثیلی درباره فرهنگ، آن را به «هوا» تشبیه کرده اند؛ هوایی که اگر آلوده باشد، موجب بیماری می گردد و بدون تفاوت میان خوب و بد یا این و آن، دامان همگان را می گیرد.

وی افزود: برخی ابعاد فرهنگ ملموس و برخی ناملموس است؛ برای نمونه، تعداد چاپ کتاب ها و تولید فیلم ملموس است، اما «زمان» در حوزه فرهنگ، امری کاملاً ناملموس است. زمان نه تنها حیاتی است، بلکه از دست رفتن آن باعث خسرانی جدی برای انسان ها در طول تاریخ می شود و هر کس زمانه خود را به خوبی نشناسد، هویت خویش را از دست خواهد داد.

غمامی با بیان این نکته که اگر زمان شناسی جهان ایرانی نبود، ما نمی توانستیم در برابر استکبار بایستیم، اظهار داشت: ایرانیان به دلیل آگاهی نسبت به تاریخ خود، به معنایی در ذهن دست یافته اند که موجب ایجاد انگیزه و مقاومتی بزرگ شده است. انسان ایرانی با این زمان آگاهی باید جهان را آزاد کند. اگر زمان و معنای قدسی در مکان به درستی ضرب شوند، این امکان فراهم می گردد تا زمان آگاهی محدود به ایران را در تمام عرصه ها و جغرافیای دیگر گسترش دهیم تا تمامی جهان از این تجربه مقاومت ایرانیان در برابر استکبار بهره مند شوند.

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) همچنین اشاره کرد که شهید سیدحسن نصرالله به اطرافیان و اعضای حزب الله توصیه کرده بود زبان فارسی بیاموزند. وی تصریح کرد که این توصیه در همین راستا بود تا آنان در کنار جهان ایرانی، درکی عمیق تر و درست تر از این جهان، به ویژه در عرصه مقاومت در برابر استکبار، داشته باشند.

لزوم بسط مساجد و کتابخانه ها

غمامی با تأکید بر این نکته که مسجد در جهان ایرانی باید بسط یابد، افزود: مسجد نباید صرفاً در اوقات نماز باز باشد، بلکه باید در بیشتر ساعات در دسترس مردم باشد. وی با طرح این پرسش که وقتی بیمارستان ها، اورژانس ها و داروخانه ها شبانه روزی هستند، آیا نباید مساجدی در سطح شهر داشته باشیم که مدت زمان بیشتری باز باشند تا مردم بتوانند به درمان روح خود بپردازند، آرامش یابند و مسائل فکری و معرفتی خود را حل کنند؟ وی هشدار داد که در صورت بسته شدن این فضاها، محیط های مدرن و سلطه گر جایگزین شده و جهان اجتماعی ما را تحت فشار قرار داده و له خواهند کرد.

وی در ادامه افزود: برخی فضاهای مدرن نظیر کافه ها، پارک ها و سالن های بدنسازی، با روح و روان انسان ایرانی بازی کرده و او را از درون تهی می کنند؛ تا جایی که حتی بدن انسان را به کالایی برای شهوت، تجارت، قدرت و سیاست تبدیل می کنند. در این فضاها، حتی موضوعاتی مانند حجاب نیز به بازیِ سلطه تبدیل می شود. وی تصریح کرد که منظور این نیست که هر پارک، سالن یا کافه ای چنین ویژگی هایی دارد، اما پرسش این است که چرا این مراکز باید شبانه روزی باز باشند؟

غمامی اظهار کرد: اگر انسان ایرانی توانسته است از مردم سوریه و عراق دفاع کند، به دلیل دفاع از «حرم» است که تحت عنوان «مدافعان حرم» صورت گرفت. حرم مکان و مقصدی است که می تواند مسیر زندگی ما را تغییر دهد. حرم ها با وجود تمامی کاستی ها، به تجلی اصلی سبک زندگی انسان اسلامی و ایرانی تبدیل شده اند؛ چرا که در برابر ارزش های مدرن و فضاهای دنیوی هضم نشده یا بسیار اندک تحت تأثیر قرار گرفته اند و شاید نتوان استدلالی جامعه شناختیِ ساده برای این پدیده یافت. این فضا، به شدت ایرانی، اسلامی و شیعی است.

چیدمان اسلامی ایرانی در حرم

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به این نکته که در حرم، چیدمان اصالت ایرانی به وضوح دیده می شود، افزود: در حرم مردم بر روی فرش می نشینند، در حالی که در منازل امروزی، وجود مبل ها به ضرورتی تبدیل شده است. وی تأکید کرد که در حرم، حیات و هنر ایرانی-اسلامی هویت خود را حفظ کرده است؛ برای نمونه، یکی از ویژگی های بارز حرم، پذیرش همگانی است، در حالی که ورود به مکان هایی نظیر دانشگاه ها و کتابخانه ها با محدودیت هایی همراه است.
غمامی در این راستا اظهار کرد: همان طور که پزشک در بیمارستان منتظر مراجعه مردم می ماند، دانشگاه ها و کتابخانه ها نیز باید چنین ویژگیِ پذیرندگی داشته باشند. فضای حرم در جهان ایرانی یک استثناست، چرا که هیچ گونه فیلتر یا ممنوعیتی برای افراد وجود ندارد و از هیچ کس کارت عضویت یا مدارکی مطالبه نمی شود.
وی در ادامه بیان کرد: در حرم، فضا برای حضور خانوادگی فراهم شده و توانسته ایم هنر و فضای فرهنگی اسلامی-ایرانی را به طور کامل متجلی کنیم. برای مثال، وجود آینه های شکسته در حرم، ضمنما آنکه هنری ایرانی است، مبنایی دینی و قرآنی دارد. وی با یادآوری این نکته که در گذشته در خانه ها «محراب» و «گنبد» وجود داشت که علاوه بر ایجاد فضای معنوی، نقش مهمی در تهویه و خنک نگه داشتن هوا داشتند، متأسفانه اشاره کرد که این ویژگی ها برای انسان معاصر ارزشی تلقی نشده است.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با استناد به گفته حاج قاسم که فرمود: «ایران حرم است»، افزود: این جمله را نباید ساده انگاشت؛ وقتی می گوییم ایران حرم است، یعنی خانه ها، مدارس، دانشگاه ها و کتابخانه های ما باید از حرم الگو بگیرند. انسان ایرانی برای حفظ هویت خویش، باید در فضای شهری و در ساخت و اداره مساجد، از الگوی حرم بهره بگیرد.
غمامی در تحلیل فضای علوم اجتماعی به اندیشمندی به نام «هابرماس» اشاره کرد و بیان داشت: او معتقد بود کاباره ها به دلیل سرو شراب و حضور زنان، فضای مناسبی برای روشنفکران نیستند و باید فضایی زمان مند ایجاد کرد که این ابتذال را نداشته باشد؛ لذا او کافه های قرن بیستم را (که در آن شراب نخورده می شد و زنان حضور نداشتند) پیشنهاد می داد. وی در ادامه افزود: چایخانه در حرم رضوی احیا شد تا امکان گسترش معنای قدسی و ولایی توسعه یابد. بدین ترتیب، «چای» نماینده سبک زندگی اصیل ایرانی شد؛ در حالی که چایخانه در سایر حرم ها وجود ندارد و متأسفانه حتی سقاخانه ها را نیز از سطح شهر جمع کرده ایم.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در جمع بندی سخنانش اظهار کرد: اگر شهرسازی، مدرسه سازی، خانه سازی و الگوهای فرهنگی و هنری ما از حرم فاصله بگیرند، فرهنگ ایرانی زیر چرخ های سلطه له خواهد شد و دیگر قادر نخواهیم بود فرهنگ خود را در سایر مناطق گسترش دهیم.

غمامی در پایان، بیان کرد: اینستاگرام و فضای مجازی شرایط را فراهم کرده اند تا انسان ایرانی در هر لحظه به فضای مدرن متصل باشد، اما ما هنوز امکان دسترسی همیشگی و آسان به مسجد، حسینیه و کتابخانه ها را فراهم نکرده ایم. انتهای پیام