کاهش تراز آب دریای خزر به پایین ترین سطح در 200 سال گذشته

به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، محمدرضا کنعانی در برنامه «سلام خبرنگار» شبکه خبر، با اشاره به افزایش یک ونیم درجه ای دمای آب دریای خزر در دو دهه اخیر افزود: این افزایش دما موجب شده میزان تبخیر آب خزر 10 تا 15 درصد افزایش یابد و در نتیجه، بیلان آبی این دریا منفی شود.

وی گفت: 25 درصد آب دریای خزر از بارش ها و 75 درصد از رودخانه ها تأمین می شود که رودخانه ولگا به تنهایی 80 درصد آب ورودی خزر را تأمین می کند؛ بنابراین تغییرات اقلیمی و کاهش ورودی آب، تراز این دریا را تحت تأثیر قرار داده است.

کنعانی با بیان اینکه دریای خزر همواره نوسان های پیشروی و پسروی داشته است، افزود: در دو دهه اخیر، تغییرات اقلیمی اثر برجسته ای بر خزر گذاشته و کاهش تراز آب، علاوه بر تأثیر بر معیشت مردم و تأسیسات ساحلی، تالاب های ساحلی را نیز با خطر خشک شدن مواجه کرده است.

کاهش تراز خزر و تهدید تالاب های ساحلی

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران گفت: تالاب های گمیشان، خلیج گرگان، میانکاله و انزلی از مهم ترین زیستگاه های پرندگان مهاجر در حاشیه دریای خزر هستند که با کاهش تراز آب این دریا، در معرض خشکی قرار گرفته اند.

وی افزود: با عقب نشینی آب، اراضی جدیدی در حاشیه خزر ایجاد می شود و در صورت نبود نظارت، احتمال تغییر کاربری و تصرف این اراضی وجود دارد.

کنعانی با اشاره به تصویب مصوبه ای در شورای عالی محیط زیست برای جلوگیری از هرگونه تغییر کاربری و تصرف اراضی ناشی از پسروی آب خزر گفت: این مصوبه به استانداران سه استان شمالی ابلاغ شده و در دستور کار قرار دارد.

وی درباره برنامه احیای تالاب های ساحلی نیز اظهار کرد: برای تالاب های ساحلی استان های گلستان، مازندران و گیلان برنامه احیا تدوین و در ستاد هماهنگی مدیریت تالاب های کشور تصویب شده و تکالیف دستگاه های مختلف در آن مشخص است.

پسماند و پساب؛ از چالش های اصلی دریای خزر

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، پسماند و پساب را از چالش های مهم دریای خزر دانست و گفت: رواناب اراضی کشاورزی که در نتیجه مصرف کود و سموم ایجاد می شود، از طریق رودخانه ها وارد خزر می شود.

کنعانی افزود: بسیاری از سکونتگاه های شهری و روستایی هنوز به سامانه کامل جمع آوری فاضلاب مجهز نیستند و توسعه تصفیه خانه های فاضلاب شهری و روستایی باید با جدیت پیگیری شود.

وی، پسماند های پلاستیکی را مهم ترین نوع پسماند در دریای خزر عنوان کرد و گفت: سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری دفتر سازمان ملل، برنامه ای را برای کاهش پسماند های پلاستیکی و استفاده از ظرفیت سازمان های مردم نهاد و جوامع محلی دنبال می کند.

تدوین برنامه منطقه ای برای حفاظت از فوک خزری

کنعانی با اشاره به وجود حدود 130 گونه ماهی در دریای خزر گفت: فوک خزری تنها پستاندار این دریاست و به عنوان گونه ای شاخص و در رأس زنجیره غذایی، وضعیت آن نشان دهنده شرایط زیست محیطی خزر است.

وی افزود: فوک خزری برای تولیدمثل و زادآوری به شمال خزر مهاجرت می کند و سپس مسیر طولانی خزر را تا سواحل جنوبی طی می کند؛ بنابراین حفاظت از آن نیازمند همکاری همه کشور های حاشیه این دریاست.

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران گفت: برای سه استان شمالی کشور، برنامه اقدام فوک خزری تدوین شده و یک سازمان مردم نهاد با عنوان «مرکز امداد و نجات فوک خزری» نیز در این زمینه همکاری می کند.

کنعانی با بیان اینکه بخشی از تلفات فوک های خزری پیش از رسیدن به سواحل ایران رخ می دهد، افزود: بسیاری از لاشه ها پس از گذشت چند هفته به سواحل ایران می رسند و به دلیل متلاشی شدن، امکان بررسی فنی، کالبدگشایی و نمونه برداری از آنها وجود ندارد.

وی از تلاش برای تدوین برنامه ای مشترک میان کشور های حاشیه دریای خزر خبر داد و گفت: هدف از این برنامه، انجام اقدامات مشترک و دست کم تبادل اطلاعات برای شناسایی عوامل تهدیدکننده فوک خزری است.

کاهش تعارض فوک خزری با صیادان

کنعانی با اشاره به اقدامات انجام شده برای کاهش تلفات فوک خزری اظهار کرد: یکی از مهم ترین تعارض های این گونه، گرفتارشدن در تور های صیادی بود که با آموزش جامعه محلی و استفاده از ظرفیت سازمان های مردم نهاد، این تعارض ها به حداقل رسیده است.

وی افزود: جامعه محلی اکنون در حفاظت از فوک خزری با محیط زیست همراه است و در مواردی، پیش از رسیدن نیرو های رسمی، افراد محلی فوک گرفتار در تور را نجات داده، تیمار و نگهداری می کنند.

تدوین برنامه مشترک اقتصاد دریامحور در شمال کشور

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران گفت: در چارچوب برنامه هفتم توسعه و اسناد بالادستی، تکالیف دستگاه ها در حوزه اقتصاد دریامحور مشخص شده است.

کنعانی افزود: دریای خزر می تواند در تأمین کالا های اساسی، تبادل کالا و ایجاد کریدور با کشور های اوراسیا نقش مهمی داشته باشد.

وی گفت: با تعیین مازندران به عنوان استان معین سه استان شمالی، برنامه ای مشترک با همکاری استانداری های گلستان و گیلان در حال تدوین است تا در کنار حفاظت از سواحل و دریای خزر، بهره برداری از ظرفیت های آن نیز در چارچوب قوانین و مقررات انجام شود.

کنعانی تأکید کرد: «اگر اقتصاد را مردمی نکنیم و حفاظت را مردمی نکنیم، هیچ وقت موفق نمی شویم.»

وی افزود: رویکرد سازمان حفاظت محیط زیست، مردم پایه کردن حفاظت است؛ زیرا اگر جامعه محلی بتواند به صورت پایدار از ظرفیت های تنوع زیستی بهره برداری کند، خود به پیشگام حفاظت از محیط زیست تبدیل خواهد شد.

روز دریای خزر و کنوانسیون تهران 

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در ابتدای این گفت و گو نیز با اشاره به نامگذاری 21 مرداد به عنوان روز دریای خزر گفت: با هدف حفاظت از این اکوسیستم مشترک میان پنج کشور حاشیه خزر، کنوانسیون تهران در سال 2006 لازم الاجرا شد.

وی افزود: جلوگیری از آلودگی دریای خزر، حفاظت از گونه ها، برداشت متناسب از زیستمندان و تبادل اطلاعات میان کشور های حاشیه خزر، از محور های اصلی این کنوانسیون است.

کنعانی گفت: به همین مناسبت، اجلاسی یک روزه با حضور سفرای کشور های حاشیه خزر، دانشگاهیان، متخصصان، فعالان محیط زیست و جوامع محلی در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار می شود.