آب؛ مهریه ملکوتی حضرت زهرا(س)

به مناسبت ماه مبارک رمضان، خبرنگار ایکنا از اصفهان در گفت وگو با علی اکبر توحیدیان، دکترای علوم قرآن و حدیث و پژوهشگر قرآن در سلسله گفت وگوهای قرآنی ویژه این ماه به موضوع «آب و نیایش» می پردازد. در ادامه، متن شماره بیست و سوم این گفت وگو را می خوانیم.

ایکنا ـ در شماره گذشته در خصوص موضوع «آب و نیایش» به داستان حضرت ایوب و عزیر(ع) اشاره کردیم. در این شماره به داستان زندگی کدام یک از اولیای الهی می پردازید؟

این قسمت از گفت وگو را به نام حضرت مریم(س)، مادر حضرت مسیح(ع) متبرک می کنیم: «فَنَادَاهَا مِنْ تَحْتِهَا أَلَّا تَحْزَنِی قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیًّا؛ پس از جانب پایین کودک ندایی آمد، از کودک یا جبرئیل که ای مریم محزون و غصه دار نباش، زیرا که پروردگارت از زیر پاهایت، چشمه آبی روان کرده است.» (مریم(س)/ 24)

بیشتر بخوانید:

آب و نیایش؛ ابزار امید و اثبات معاد در داستان ایوب و عزیر(ع) وقتی آب پیام آور ایمان می شود؛ از طالوت تا ملکه سبا طلب باران؛ تلفیق شگفت انگیز آب و نیایش در داستان موسی(ع) رازهای نهفته در آب و نیایش؛ از بینایی دوباره یعقوب تا نجات یوسف از چاه آب و نیایش؛ نقطه عطف زندگی حضرت یونس(ع) آب در سرگذشت پیامبران؛ از طوفان نوح تا جوشش زمزم

«فَکُلِی وَاشْرَبی وَقَرِّی عَیْنًا...؛ پس بخور از رطب و بنوش از آب چشمه و چشم خود به آن مولود روشن گردان.» (مریم(س)/ 26)، «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ آیَةً وَ آوَیْنَاهُمَا إِلَیٰ رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِینٍ؛ و ما عیسی پسر مریم و مادرش را نشانه ای از قدرت خود قرار دادیم و آن دو را در سرزمین بلندی که مکانی آرام و هموار و چشمه سار، دارای آب زلال و گوارا بود، منزل و مأوا دادیم.» (مؤمنون/ 50)

در دین مسیحیت، آب موضوعیت و موقعیت خاصی دارد و «غسل تعمید» یکی از مهم ترین آداب دینی و ایمانی آن ها محسوب می شود و دارای آیین است.

ایکنا ـ با دقت در صحبت های شما به نکته مشترکی در قصص انبیایی که تاکنون مطرح شده است، پی می بریم و آن موضوع «ندا»ست. در این باره کمی توضیح دهید.

بله. «ندا» به معنای صدا و گاهی هم به مفهوم دعاست. البته ندا در قرآن کاربردهای گوناگونی در موضوعات متفاوت دارد و ندادهنده و نداگیرنده هم افراد متعددی هستند؛ اما منظور ما آن نداهایی ست که با موضوع اولیای الهی مورد بحث، ارتباط دارد.

به مصادیقی از این نوع نداها اشاره می کنیم؛ 1 ـ حضرات آدم(ع) و حوا(س): «... وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَکُمَا عَنْ تِلْکُمَا الشَّجَرَةِ...؛ و پروردگارشان بر آن دو بانگ زد: آیا من شما را از آن درخت نهی نکردم؟» (اعراف/ 22)

2 ـ حضرت نوح(ع): «... وَنَادَیٰ نُوحٌ ابْنَهُ وَکَانَ فِی مَعْزلٍ...؛ و نوح فرزندش را که در کناری بود، بانگ زد.» (هود(ع)/ 42)، «وَنَادَیٰ نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبّ إِنَّ ابْنِی مِنْ أَهْلِی...؛ و نوح پروردگارش را ندا داد و گفت: پروردگارا! به راستی که پسرم از خاندان من است.» (هود(ع)/ 45)، «وَنُوحًا إِذْ نَادَیٰ مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّیْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْکَرْب الْعَظِیمِ؛ و نوح را یاد کن، هنگامی که پیش از این ندا کرد، پس ندایش را اجابت کردیم و او و خانواده اش را از آن اندوه بزرگ نجات دادیم.» (انبیاء(ع)/ 76)، «وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِیبُونَ. وَنَجَّیْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْکَرْب الْعَظِیمِ؛ و نوح ما را ندا کرد، پس ما به راستی نیکو اجابت کننده ای هستیم و او و خاندانش را از آن اندوه بزرگ نجادت دادیم.» (صافات/ 75 و 76)

3 ـ حضرت ایوب(ع): «وَأَیُّوبَ إِذْ نَادَیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ... فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَکَشَفْنَا مَا بهِ مِنْ ضُرٍّ...؛ و ایوب را یاد کن، هنگامی که پروردگارش را ندا داد که مرا آسیب و سختی رسیده است، پس ندایش را اجابت و آنچه از آسیب و سختی به او بود، برطرف کردیم...» (انبیاء(ع)/ 83 و 84)، «وَاذْکُرْ عَبْدَنَا أَیُّوبَ إِذْ نَادَیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الشَّیْطَانُ بنُصْبٍ وَعَذَابٍ؛ و بنده ما ایوب را یاد کن، هنگامی که پروردگارش را ندا داد که شیطان مرا سرزنش و شماتت می کند.» (ص/ 41)

4 ـ حضرت یونس(ع): «وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدرَ عَلَیْهِ فَنَادَیٰ فِی الظُّلُمَاتِ...، فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ...؛ و صاحب ماهی را یاد کن، زمانی که خشمناک رفت و گمان کرد که ما بر او تنگ نخواهیم گرفت، پس در تاریکی های شب، زیر آب و در دل ماهی ندا داد، پس ندایش را اجابت کردیم و از اندوه نجاتش دادیم.» (انبیاء/ 87 و 88)، «فَاصْبرْ لِحُکْمِ رَبّکَ وَلَا تَکُنْ کَصَاحِب الْحُوتِ إِذْ نَادَیٰ وَهُوَ مَکْظُومٌ؛ پس در برابر حکم و قضای پروردگارت شکیبا باش و مانند صاحب ماهی نباش، در آن حال با دلی مالامال از اندوه، خدا را ندا داد.» (قلم/ 48)

5 ـ حضرت موسی(ع): «فَلَمَّا أَتَاهَا نُودیَ یَا مُوسَیٰ؛ پس چون به آن آتش رسید، ندا داده شد: ای موسی!» (طه/ 11)، «وَنَادَیْنَاهُ مِنْ جَانِب الطُّورِ الْأَیْمَنِ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِیًّا؛ و او را از جانب راست طور ندا کردیم و او را در حالی که با وی راز گفتیم، مقرب خود قرار دادیم.» (مریم(س)/ 52)، «وَإِذْ نَادَیٰ رَبُّکَ مُوسَیٰ أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ؛ یاد کن هنگامی را که پروردگارت موسی را ندا داد که خود را به قوم ستمکار برسان.» (شعراء/ 10)، «إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بالْوَاد الْمُقَدَّسِ طُوًی؛ هنگامی که پروردگارش او را در وادی مقدس طوی ندا داد.» (نازعات/ 16)

6 ـ حضرت مریم(س): «فَنَادَاهَا مِنْ تَحْتِهَا أَلَّا تَحْزَنِی قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیًّا؛ پس کودک از زیر پای او ندایش داد: غمگین نباش که پروردگارت از زیر پای تو نهر آبی پدید آورده است.» (مریم(س)/ 24)

7 ـ حضرت زکریا(ع): «هُنَالِکَ دَعَا زَکَرِیَّا رَبَّهُ قَالَ رَبّ هَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ. فَنَادَتْهُ الْمَلَائِکَةُ وَهُوَ قَائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرَاب...؛ در آنجا بود که زکریا پروردگار خود را خواند و گفت: پروردگارا! مرا از سوی خود فرزندی پاک و پاکیزه عطا کن، یقیناً تو شنوای دعایی. پس فرشتگان، او را در حالی که در محراب عبادت به نماز ایستاده بود، ندا دادند.» (آل عمران/ 38 و 39)، «ذکْرُ رَحْمَتِ رَبّکَ عَبْدَهُ زَکَرِیَّا. إِذْ نَادَیٰ رَبَّهُ نِدَاءً خَفِیًّا؛ آیاتی که بر تو خوانده می شود، یاد رحمت پروردگارت بر بنده اش زکریاست، هنگامی که پروردگارش را با دعایی پنهان خواند.» (مریم(س)/ 2 و 3)، «وَزَکَرِیَّا إِذْ نَادَیٰ رَبَّهُ رَبّ لَا تَذَرْنِی فَرْدًا وَأَنْتَ خَیْرُ الْوَارِثِینَ. فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ یَحْیَیٰ وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ...؛ و زکریا را یاد کن، زمانی که پروردگارش را ندا داد: پروردگارا! مرا تنها نگذار و تو بهترین وارثانی، پس او را اجابت کردیم و یحیی را به او بخشیدیم و نازایی همسرش را برای وی اصلاح کردیم.» (انبیاء(ع)/ 89 و 90)

همان گونه که مشاهده می کنید، پنج مفهوم والامقام ربّ، دعا، ماء، ندا و استجابت در خصوص اولیای الهی در یک مجموعه در کنار هم با تأثیر و تأثر قرار می گیرند و برای سایر انسان های عاشق نیایش، الگوی حسنه ماندگار بندگی به یادگار گذارده اند.

ایکنا ـ لطفاً به ارتباط «آب و نیایش» با رسول خدا(ص) بپردازید.

در موضوع آب و پیامبر خاتم(ص) برحسب ظاهر به سه موضوع می توان اشاره کرد: 1 ـ مهم ترین جنگ ایشان با کفار و مشرکین که حیات اسلام و دوام آن را تضمین کرد، جنگ «بدر» بود که در کنار چاه های آب، همراه با امدادهای غیبی بی نظیر گزارش شده است: «وَلَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ ببَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذلَّةٌ...، أَنْ یُمِدَّکُمْ رَبُّکُمْ بثَلَاثَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ مُنْزَلِینَ؛ و بی تردید خدا در بدر شما را یاری داد، در حالی که ناتوان بودید، آیا شما را بس نیست که پروردگارتان با سه هزار فرشته نازل شده شما را یاری دهد؟» (آل عمران/ 123 و 124)

2 ـ موضوع «سقایت حاج» یا سنت آب رسانی به حجاج است که در خاندان پیامبر(ص) جایگاه ویژه ای داشت و به اجداد آن حضرت از قصی بن کلاب تا عباس بن عبدالمطلب و بعد به بنی هاشم منسوب است: «أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِد الْحَرَامِ...؛ آیا آب دادن به حاجیان و آبادکردن مسجدالحرام را قرار دادید.» (توبه/ 19)

3 ـ ادعیه ای که برای باران از ایشان منقول است، از جمله «اللهم اسقنا غیثاً مغیثاً مریئاً مریعاً غیرضارّ عاجلاً غیرآجل؛ الهی بارانی سیراب کننده، گوارا، پربرکت، سودمند، بی زیان، زودآینده و بدون تأخیر به ما ارزانی دار.»

ترکیب دعای باران در بحث ما که موضوعش، «آب و نیایش» است، ترکیب جالبی محسوب می شود. از یک سو دعا می کنیم که باران ببارد و از سوی دیگر توصیه شده است که به هنگام بارش باران دعا کنید. امیرالمؤمنین(ع) یکی از پنج موطن استجابت دعا را هنگام بارش باران معرفی می کند، زیرا که رحمت الهی در حال نزول است: «اِغْتَنِمواالدُّعاءَ عِنْدَ خَمسَ مَواطِن... عِنْدَ نُزولُ الغَیثِ...؛ دعاکردن را در پنج جایگاه مغتنم بشمارید... هنگام بارش باران.»

ایکنا ـ درباره هر یک از پیامبران الهی به آیاتی از قرآن اشاره کردید که بیانگر نیایش هایی از سوی ایشان بود. لطفاً بفرمایید آیا درباره رسول خدا(ص) هم آیاتی با این محوریت در قرآن وجود دارد؟

به طور کلی می توان گفت با توجه به اینکه قرآن کریم، کتاب آسمانی منتسب به ایشان است، تمام محتوای قرآن، حتی ادعیه منسوب به سایر پیامبران و اولیای الهی به ایشان هم منسوب می شود؛ اما به طور خاص می توان به آیه 112 سوره انبیا اشاره کرد که تنها دعایی ست که در قرآن از پیامبر اکرم(ص) می بینیم: «قَالَ رَبّ احْکُمْ بالْحَقِّ...؛ پیامبر گفت: پروردگارا! میان ما و مشرکان به حق داوری کن.»

ایکنا ـ و سخن پایانی این شماره.

این قسمت از گفت وگو را با نام مریم مقدس(س) متبرک کردیم و حسن ختام آن را با نام حضرت فاطمه زهرا(س)، هم او که آب، مهریه و نیایش مدیون اوست، زینت می دهیم؛ او که کوثر بهشتی و مهریه آسمانی اش با آب پیوند خورده است.

آب همچون او طاهر، مبارک و منشأ حیات به شمار می آید؛ وقتی عاقدش خدای خالق آب است و به قدر کرمش به عروس هدیه می دهد و مهریه معنوی و ملکوتی اش را بر ذمه می گیرد. خداوند نه تنها به او «انهار اربعه» دنیایی یا همان نیل، فرات، بلخ و نهروان، بلکه ثلث بهشت و خمس دنیا را هبه می کند، آن هنگام که عروس، حبیبه خدا(س) و دخت حبیب خدا(ص) و داماد، ولی خدا(ع) و وصی حبیب خداست. آن زمان که عروس، حضرت کوثر و کوثر، حضرت آب است، یعنی هستی و حیات آب، طفیل هستی زهرا(س) محسوب می شود.

زهراسادات محمدی

انتهای پیام