از رؤیای پاریس تا مواجهه با مرگ؛چهار فیلم کوتاه در «پاتوق 138» نقد شد

به گزارش خبرنگار مهر، نشست نقد و بررسی فیلم های کوتاه در «پاتوق 138» با نمایش چهار اثر «بدرود پاریس»، «پس از پدر»، «تنها کنار هم» و «درنای بزرگ» برگزار شد؛ نشستی که در آن الهام باطنی، منتقد و مدرس سینما، با نگاهی تحلیلی به فیلمنامه، میزانسن، بازیگری، فضاسازی و منطق روایی این آثار پرداخت و نقاط قوت و ضعف هر فیلم را تشریح کرد. در این جلسه، از جهان خیال پردازانه «بدرود پاریس» تا مواجهه انسانی با مرگ در «پس از پدر» و نیز چالش انسجام روایی در دو فیلم دیگر، موضوع گفت وگو و ارزیابی قرار گرفت.

جهان ذهنی «بدرود پاریس» با سادگی روایت جان گرفت

در آغاز این نشست، فیلم کوتاه «بدرود پاریس» به کارگردانی محمدابراهیم شهبازی مورد بررسی قرار گرفت؛ اثری که به گفته الهام باطنی، بیش از آن که بر پیچیدگی روایی تکیه داشته باشد، بر ساختن یک فضای ذهنی و احساسی استوار است. او سادگی روایت را یکی از ویژگی های قابل توجه این فیلم دانست و تأکید کرد که فیلم ساز توانسته بدون اتکا به گره افکنی های پرشمار، قصه ای منسجم و قابل پیگیری ارائه کند.

باطنی در تحلیل این فیلم، فضاسازی را از نقاط قوت اصلی آن برشمرد و گفت نشانه هایی که به شهر پاریس و جهان ذهنی شخصیت اصلی اشاره دارند، به شکل مؤثری در شکل گیری حال وهوای اثر نقش ایفا می کنند. به اعتقاد او، فیلم در پی آن است که بیش از روایت یک ماجرای خطی، ذهنیت و احساسات کاراکتر را بازتاب دهد و همین ویژگی، هویت اثر را می سازد.

«پس از پدر» میان بازی درخشان نوجوان و غلبه دکور بر واقعیت

در ادامه نشست، فیلم «پس از پدر» ساخته نوشین معراجی در کانون توجه قرار گرفت؛ فیلمی که به گفته منتقد جلسه، مهم ترین امتیاز آن به بازی بازیگر نوجوان و شکل گیری رابطه او با شخصیت قبرکن بازمی گردد. باطنی این رابطه را از بخش های تأثیرگذار فیلم دانست و گفت پرداخت مفهوم مرگ در لایه های عاطفی اثر، توانسته لحظاتی قابل اعتنا خلق کند.

با این حال، او در بخش دیگری از نقد خود به این نکته اشاره کرد که استفاده از لوکیشن قبرستان و نحوه چیدمان عناصر بصری، در برخی لحظات بیش از حد به سمت دکوراتیو شدن رفته و از حس واقع گرایانه فیلم فاصله گرفته است. از نگاه او، وقتی فیلمی می کوشد با مرگ، فقدان و تجربه عاطفی کودک یا نوجوان مواجه شود، باید میان زیبایی بصری و باورپذیری فضایی تعادل برقرار کند؛ تعادلی که در این فیلم، به طور کامل شکل نگرفته است.

«تنها کنار هم» با بازی علیرضا ثانی فر دیده شد، اما روایت پراکنده ماند

فیلم کوتاه «تنها کنار هم» ساخته امید میرزایی نیز در این نشست مورد ارزیابی قرار گرفت. الهام باطنی بازی علیرضا ثانی فر را از اصلی ترین نقاط قوت اثر عنوان کرد و گفت حضور این بازیگر به فیلم کمک کرده تا در برخی موقعیت ها از نظر حسی و اجرایی به سطح قابل قبولی برسد.

با این وجود، او تعدد خط های فرعی و پراکندگی روایی را از مهم ترین ضعف های فیلم دانست؛ ضعفی که به اعتقاد او، باعث شده انسجام اثر آسیب ببیند و تمرکز مخاطب بر هسته اصلی داستان کاهش پیدا کند. باطنی تأکید کرد که انتخاب سوژه در سینمای کوتاه باید با دقتی دوچندان انجام شود، زیرا در این قالب، هر خط فرعی اضافه می تواند از قدرت روایت اصلی بکاهد و مسیر دراماتیک اثر را مخدوش کند.

او در این بخش از سخنانش، به اهمیت شکل گیری منطق دراماتیک از همان مراحل اولیه نگارش فیلمنامه اشاره کرد و گفت هر فیلم کوتاه برای آن که تأثیرگذار باشد، باید از ابتدا بداند چه می خواهد بگوید و از چه مسیری قرار است به مقصد برسد.

«درنای بزرگ» ایده جذابی داشت، اما منطق کنش ها محل پرسش بود

چهارمین فیلم این برنامه، «درنای بزرگ» به کارگردانی میلاد بهشتی، با تمرکز بر ایده و طراحی موقعیت بررسی شد. باطنی در تحلیل این اثر، رابطه میان دو شخصیت زن در فضای اتاق پرو را به عنوان ایده ای جالب و ظرفیت دار توصیف کرد؛ موقعیتی که می توانست به بستری مناسب برای شکل گیری تنش و تعلیق تبدیل شود.

با این حال، او یادآور شد که جذاب بودن یک موقعیت، به تنهایی برای موفقیت درام کافی نیست. از نگاه این منتقد، برخی تصمیم ها و رفتارهای شخصیت ها در فیلم از پشتوانه دراماتیک کافی برخوردار نبود و همین موضوع باعث شده منطق کنش ها برای مخاطب به طور کامل باورپذیر نباشد. او تأکید کرد که یک موقعیت تنها زمانی به مسئله ای جدی در روایت تبدیل می شود که فیلم بتواند انگیزه شخصیت ها و مسیر انتخاب های آن ها را به درستی و با شفافیت دراماتیک پیش ببرد.

سینمای اکسپریمنتال؛ میدان تجربه و کشف فرم های تازه

در بخش پایانی پاتوق 138، الهام باطنی به موضوع سینمای اکسپریمنتال پرداخت و آن را عرصه ای برای تجربه گری در فرم و زبان سینما دانست. او توضیح داد که این نوع سینما با فاصله گرفتن از قواعد تثبیت شده سینمای کلاسیک و جریان اصلی، امکان آزمودن شیوه های تازه در روایت، شخصیت پردازی، تصویر، صدا و تدوین را فراهم می کند.

به گفته باطنی سینمای تجربی می تواند به کشف بیان های تازه در هنر هفتم منجر شود؛ بیانی که الزاماً در چارچوب های مرسوم داستان گویی نمی گنجد، اما می تواند افق های جدیدی برای سینما باز کند. باطنی در این بخش بر اهمیت جسارت فیلم سازان جوان در آزمودن فرم های متفاوت تأکید کرد و این رویکرد را بخشی از پویایی سینمای کوتاه دانست.