ضرورت تنوع بخشی به سبد سوخت ایران برای کاهش وابستگی به بنزین

به گزارش خبرنگار مهر، ایران در سال های اخیر با رشد مصرف بنزین، فشار مضاعفی بر شبکه تولید، توزیع و تامین انرژی حمل ونقل خود تجربه کرده است؛ فشاری که هم از زاویه اقتصادی و هم از منظر امنیت انرژی، سیاست گذاران را به سمت تنوع بخشی به سبد سوخت سوق می دهد. تداوم اتکای بالا به بنزین، علاوه بر افزایش هزینه واردات یا جبران کسری فصلی، موجب می شود هر نوسان در تولید پالایشگاهی، هر اختلال در شبکه حمل ونقل و هر رشد ناگهانی تقاضا به سرعت به بازار داخلی منتقل شود.

کارشناسان انرژی معتقدند تنوع بخشی به سبد سوخت، صرفاً یک انتخاب فنی نیست بلکه بخشی از راهبرد پایداری انرژی کشور به شمار می رود. در این چارچوب، توسعه سوخت های جایگزین می تواند هم به کاهش مصرف بنزین کمک کند و هم فشار بر بودجه عمومی را کاهش دهد. به ویژه در شرایطی که یارانه پنهان انرژی بخش بزرگی از منابع کشور را می بلعد، اصلاح الگوی مصرف و جایگزینی بخشی از بنزین با سوخت های دیگر، از مهم ترین ابزارهای مدیریت تقاضا محسوب می شود.

از سوی دیگر، افزایش مصرف بنزین در کشور تنها به معنای رشد هزینه ها نیست. این روند، نیاز به سرمایه گذاری بیشتر در پالایشگاه ها، ناوگان حمل ونقل سوخت، ذخیره سازی و زیرساخت های توزیع را نیز بالا می برد. در چنین شرایطی، اگر سبد سوخت متنوع نباشد، هرگونه رشد ناگهانی تقاضا می تواند توازن عرضه و تقاضا را برهم بزند و دولت را ناچار به مداخله های پرهزینه کند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران تأکید دارند که سیاست انرژی ایران باید از تمرکز صرف بر افزایش تولید بنزین فاصله بگیرد و به سمت مدیریت هوشمند مصرف و توسعه سوخت های جایگزین حرکت کند.

چه گزینه هایی برای کاهش وابستگی وجود دارد؟

یکی از مهم ترین گزینه ها، تقویت مصرف CNG در ناوگان سبک و بخشی از ناوگان عمومی است. ایران از نظر ذخایر گاز طبیعی و زیرساخت های اولیه، ظرفیت مناسبی برای این کار دارد و تجربه سال های گذشته نیز نشان داده که هر زمان مشوق های قیمتی و زیرساختی فراهم بوده، بخشی از تقاضای بنزین به سمت گاز طبیعی فشرده منتقل شده است. با این حال، استمرار این روند نیازمند نوسازی جایگاه ها، بهبود خدمات تبدیل خودرو و اطمینان از پایداری عرضه گاز در فصول سرد است.

گزینه دیگر، توسعه خودروهای هیبریدی و برقی است. هرچند این مسیر در کوتاه مدت نمی تواند جایگزین کامل بنزین شود، اما در افق میان مدت و بلندمدت نقش مهمی در کاهش وابستگی به سوخت های مایع دارد. توسعه خودروهای برقی، به ویژه در ناوگان شهری، تاکسی ها و خودروهای خدماتی، می تواند بخشی از مصرف روزانه بنزین را کاهش دهد. البته تحقق این هدف مستلزم توسعه ایستگاه های شارژ، اصلاح نظام تعرفه برق و برنامه ریزی برای شبکه توزیع است.

در کنار این موارد، استفاده از سوخت های مایع جایگزین مانند LPG و برخی ترکیبات نوین سوختی نیز می تواند در سیاست گذاری انرژی مورد توجه قرار گیرد. اگرچه اجرای چنین طرح هایی بدون ملاحظات ایمنی، استانداردسازی و اصلاح ساختار توزیع ممکن نیست، اما در برخی بخش ها می تواند به کاهش فشار بر بنزین کمک کند. همچنین استفاده از سوخت های زیستی و ترکیبی در برخی ناوگان ها، به ویژه در بخش حمل ونقل سنگین و کشاورزی، ظرفیت دیگری برای تنوع بخشی به سبد سوخت ایجاد می کند.

موضوع مهم دیگر، اصلاح سمت تقاضاست. تنوع سوخت بدون سیاست های مکمل نتیجه کامل نمی دهد. ارتقای بهره وری خودروها، اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه حمل ونقل عمومی، بهبود کیفیت سوخت، و مدیریت ترافیک شهری از جمله اقداماتی است که می تواند شدت مصرف بنزین را کاهش دهد. به بیان دیگر، تنوع بخشی به سبد سوخت باید همزمان با اصلاح الگوی مصرف پیش برود تا اثر آن در اقتصاد انرژی کشور پایدار بماند.

از منظر بودجه ای نیز این سیاست اهمیت ویژه ای دارد. هر میزان کاهش وابستگی به بنزین، به معنای کاهش فشار بر منابع عمومی، کاهش نیاز به واردات یا جبران کسری، و ایجاد انعطاف بیشتر در مدیریت انرژی است. در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت های ارزی و چالش های سرمایه گذاری مواجه است، هر اقدام برای متنوع سازی منابع انرژی می تواند نقش ضربه گیر را ایفا کند. این موضوع به ویژه در زمان اوج مصرف تابستان و زمستان، که شبکه انرژی کشور تحت فشار مضاعف قرار می گیرد، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در نهایت، تنوع بخشی به سبد سوخت ایران باید به عنوان یک سیاست ملی و فرابخشی دنبال شود؛ سیاستی که از یک سو نیازمند هماهنگی وزارتخانه های نفت، نیرو، صمت و اقتصاد است و از سوی دیگر، به مشارکت بخش خصوصی و اصلاح مشوق های قیمتی وابسته است. اگر این مسیر با برنامه ریزی منسجم پیش برود، می توان امیدوار بود که وابستگی ساختاری به بنزین کاهش یابد و امنیت انرژی کشور در برابر نوسانات آینده تقویت شود.