رونمایی از فناوری بومی طراحی و تولید ویروس های هدفمند برای درمان سرطان

به گزارش خبرگزاری مهر، در مراسم چهل وششمین سالگرد تشکیل جهاددانشگاهی که امروز یکشنبه 18 مردادماه با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور، حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حسین سیمایی صرّاف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، استانداران اصفهان، قم و خراسان رضوی، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعضای هیئت امنا، معاونان، مدیران و رؤسای واحدهای سازمانی این نهاد در دانشگاه علم و فرهنگ جهاددانشگاهی برگزار شد از طرح «طراحی، دستورزی و تولید ویروس های انکولایتیک با قابلیت تکثیر اختصاصی و هدفمند در سلول های سرطانی به منظور ویروس درمانی و ژن درمانی سرطان های صعب العلاج» رونمایی شد.

این طرح توسط گروه پژوهشی توسعه فناوری درمان های پیشرفته در سرطان پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی و به مدیریت دکتر رامین صرامی فروشانی اجرا شده است. بازه اجرای این طرح از 18 مهرماه 1403 تا 18 مهرماه 1406 پیش بینی شده و هم اکنون در حال انجام است.

بر اساس اعلام دکتر صرامی فروشانی رئیس پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی، علی رغم پیشرفت های چشمگیر علوم پزشکی، همچنان یکی از مهم ترین چالش های نظام سلامت و از بیماری های صعب العلاج و در بسیاری از موارد لاعلاج به شمار می رود؛ ازاین رو توسعه و به کارگیری درمان های نوین، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در این میان، ویروس درمانی و ژن درمانی سرطان به عنوان یکی از امیدبخش ترین رویکردهای درمانی نسل جدید، چشم انداز جدیدی برای درمان سرطان های مقاوم به درمان ایجاد کرده اند.

این پروژه با هدف ایجاد یک زیرساخت فناورانه پیشرفته برای طراحی، مهندسی ژنتیک، تولید و خالص سازی ویروس های انکولایتیک تکثیرپذیر و همچنین توسعه نمونه های اولیه این فرآورده ها تعریف شده است. این زیرساخت امکان طراحی و مهندسی سازه های ویروسی، تولید در مقیاس نیمه صنعتی، خالص سازی و انجام مطالعات آزمایشگاهی، پیش بالینی و بالینی را فراهم می کند و بستری پایدار برای توسعه محصولات آینده در حوزه ویروس درمانی و ژن درمانی ایجاد کرده است.

در چارچوب این پروژه، زیرساخت فناورانه مورد نیاز با موفقیت ایجاد و نخستین ویروس انکولایتیک پروژه از طریق فرآیندی مبتنی بر مهندسی ژنتیک طراحی و تولید و در مقیاس بالا خالص سازی شد. پس از آن، اثربخشی این فرآورده در مطالعات آزمایشگاهی به اثبات رسید، مطالعات پیش بالینی با موفقیت انجام شد و در ادامه، این فرآورده برای نخستین بار در کشور وارد مرحله کارآزمایی بالینی در درمان یکی از سرطان های صعب العلاج شد و فاز نخست این پروژه با موفقیت به پایان رسید.

از مهم ترین ویژگی های این طرح، ایجاد نخستین زیرساخت فناورانه بومی کشور برای طراحی، مهندسی ژنتیک، تولید و خالص سازی ویروس های انکولایتیک تکثیرپذیر، انتقال، توسعه و بومی سازی یک فناوری پیچیده و راهبردی در حوزه ویروس درمانی و ژن درمانی سرطان و ایجاد دانش فنی کامل آن در داخل کشور است.

همچنین طراحی، تولید و خالص سازی موفق نخستین فرآورده ویروس انکولایتیک پروژه، دستیابی به توان تولید در مقیاس نیمه صنعتی، اثبات کارایی فرآورده در مطالعات آزمایشگاهی، انجام موفق مطالعات پیش بالینی و تأیید اثربخشی و ایمنی فرآورده و ورود آن به مرحله کارآزمایی بالینی و اجرای نخستین پروژه ویروس درمانی سرطان در کشور، از دیگر دستاوردهای شاخص این طرح به شمار می رود.

این طرح یک پلتفرم فناورانه ایجاد کرده است که امکان توسعه نسل های بعدی ویروس های انکولایتیک و سایر فرآورده های حوزه درمان های پیشرفته (ATMP) را فراهم می کند و به یک محصول محدود نیست. این زیرساخت، ظرفیت توسعه محصولات متعدد در حوزه ویروس درمانی، ژن درمانی و سایر فرآورده های درمانی پیشرفته را فراهم کرده و بستر لازم برای توسعه محصولات دانش بنیان و تجاری سازی فرآورده های نوین درمان سرطان را ایجاد می کند.

ایجاد دانش فنی و ظرفیت ملی در یکی از پیشرفته ترین حوزه های زیست فناوری پزشکی، ایجاد زیرساخت ملی برای توسعه درمان های پیشرفته، کاهش وابستگی کشور به فناوری ها و محصولات خارجی در حوزه ویروس درمانی و ژن درمانی و اثرگذاری ملی و راهبردی در توسعه فناوری های پیشرفته پزشکی و ارتقای جایگاه کشور در حوزه درمان های نوین سرطان، از دیگر نتایج این طرح است.

این پروژه از نوآوری فناورانه بالایی برخوردار است و چندین فناوری پیشرفته شامل ویروس شناسی، مهندسی ژنتیک، زیست فناوری و تولید فرآورده های درمانی پیشرفته را با یکدیگر تلفیق کرده است. همچنین این طرح از سوی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری به صورت مکرر به عنوان پروژه برتر و پروژه پیشران در حوزه فناوری های پیشرفته شناسایی و مورد حمایت قرار گرفته است.

از دیگر دستاوردهای این طرح می توان به تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی متخصص در حوزه طراحی، مهندسی و تولید ویروس های درمانی و ایجاد ظرفیت همکاری های ملی و بین المللی در توسعه درمان های پیشرفته سرطان اشاره کرد. همچنین زیرساخت ایجادشده، امکان توسعه سایر محصولات حوزه ATMP شامل ژن درمانی، ویروس درمانی و سایر فرآورده های درمانی پیشرفته را فراهم می کند.

بهره برداران این فناوری شامل بیماران مبتلا به سرطان، به ویژه بیماران مبتلا به سرطان های مقاوم به درمان یا صعب العلاج، پزشکان و مراکز درمانی تخصصی سرطان، پژوهشگران و اعضای هیئت علمی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی، شرکت های دانش بنیان و تولیدکنندگان فرآورده های زیستی و ATMP، پژوهشگاه ها و مراکز فعال در حوزه زیست فناوری، ژن درمانی و سلول درمانی و نظام سلامت کشور هستند.

بیماران مبتلا به سرطان از فرآورده ویروس انکولایتیک توسعه یافته در این طرح در قالب کارآزمایی های بالینی و در آینده در ارائه خدمات درمانی بهره مند خواهند شد. پزشکان و مراکز درمانی تخصصی سرطان نیز امکان استفاده از این فرآورده را در مسیر توسعه و ارائه خدمات درمانی خواهند داشت. پژوهشگران و اعضای هیئت علمی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی می توانند از زیرساخت، دانش فنی و پلتفرم ایجادشده برای توسعه نسل های جدید ویروس های انکولایتیک و سایر فرآورده های درمانی پیشرفته استفاده کنند.

همچنین شرکت های دانش بنیان و تولیدکنندگان فرآورده های زیستی و ATMP می توانند از دانش فنی، فناوری بومی شده و زیرساخت ایجادشده برای توسعه، تولید و تجاری سازی محصولات مشابه بهره ببرند و پژوهشگاه ها و مراکز فعال در حوزه زیست فناوری، ژن درمانی و سلول درمانی نیز می توانند از این پلتفرم به عنوان زیرساخت توسعه فناوری های پیشرفته استفاده کنند.

این فناوری با افزایش دسترسی به درمان های پیشرفته، کاهش وابستگی به فناوری های خارجی و ارتقای توان ملی در حوزه درمان های نوین سرطان، برای نظام سلامت کشور نیز دستاورد راهبردی به همراه دارد. جهاددانشگاهی به عنوان مالک و توسعه دهنده این فناوری نیز از طریق ایجاد یک زیرساخت راهبردی، توسعه فناوری های پیشرفته، ایجاد ظرفیت تجاری سازی و گسترش همکاری های ملی و بین المللی از ظرفیت های ایجادشده بهره مند خواهد شد.

پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی با اجرای این طرح، ظرفیت جدیدی را برای توسعه فناوری های پیشرفته درمان سرطان در کشور ایجاد کرده و گامی در جهت تبدیل دانش و توان پژوهشی به فناوری های مورد نیاز نظام سلامت برداشته است.