عاشورا سرمایه تمدنی و فکری ایران و گفتمان مشترک آزادگان جهان است

به گزارش خبرنگار ایکنا، علی اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران شناسی، صبح امروز، یکشنبه 18 مردادماه در مراسم «محرم و عاشورا در آینه اسناد وزارت امور خارجه» با اشاره به ابعاد تاریخی و تمدنی عاشورا اظهار کرد: تصاویر و روایت های تاریخی عاشورا، جلوه هایی از ظلم، نفاق، دروغ، چاپلوسی و بسیاری از زشتی های انسانی را به نمایش می گذارد؛ در حالی که مدعیان دموکراسی در بسیاری از موارد در عمل از ارزش هایی که به آن ادعا می کنند فاصله دارند. وی با بیان اینکه عاشورا از جمله مهم ترین مناسبت های الهی و تاریخی است، افزود: پیوستگی معنوی ایرانیان با اهل بیت(ع) و نقش آنان در صیانت و ماندگاری فرهنگ عاشورا، امری تصادفی نبوده است. محبت اهل بیت(ع) برای ایرانیان صرفاً یک احساس مذهبی نیست، بلکه یک سرمایه تمدنی است که در طول تاریخ آثار عمیقی بر فرهنگ و هویت ایرانی بر جای گذاشته است.

نقش ایرانیان در گسترش و ماندگاری فرهنگ عاشورا

صالحی ادامه داد: شاید کمتر ملتی را بتوان یافت که به اندازه ایرانیان در گسترش و ماندگاری فرهنگ عاشورا نقش داشته باشد. ایرانیان این فرهنگ را تنها از طریق اشک و عزاداری حفظ نکردند، بلکه آن را در ادبیات، هنر، معماری، تعزیه، شعر، فلسفه و اندیشه بازتاب دادند و به نسل های بعد منتقل کردند. رئیس بنیاد ایران شناسی با تأکید بر اینکه پیوند ایرانیان با فرهنگ اهل بیت(ع) محدود به دوره صفویه نیست، گفت: حضور ایرانی تباران در سرزمین های اسلامی و در میان پیروان و یاران اهل بیت(ع)، از قرون نخستین اسلامی وجود داشته است. همچنین حضور امام رضا(ع) در ایران و تبدیل خراسان به یکی از مهم ترین مراکز محبت اهل بیت(ع)، مهاجرت فرزندان ائمه(ع) به شهرهایی مانند قم، ری، کاشان، شیراز و قزوین و همچنین شکل گیری سنت تکایا و حسینیه ها و آیین های سوگواری در طول قرن ها، همگی نشان دهنده عمق این پیوند تاریخی است. وی با اشاره به سیر تاریخی تشیع در ایران اظهار کرد: در دوره ائمه(ع)، ایرانی تباران در شمار موالی و پیروان اهل بیت(ع) حضور داشتند. پس از آن نیز علویان طبرستان و حکومت حسن بن زید علوی در قرن سوم هجری و سپس آل بویه در قرن چهارم هجری، از جمله نقاط مهم در مسیر تاریخی تشیع در ایران به شمار می روند. آل بویه با قدرت گرفتن در بغداد، شرایطی را فراهم کردند که آیین های مرتبط با اهل بیت(ع) و به ویژه بزرگداشت عاشورا با گستردگی بیشتری برگزار شود. صالحی با بیان اینکه پاسداشت عاشورا یکی از ارکان سرمایه تمدنی ایران است، تصریح کرد: عاشورا در شکل گیری هویت ملی ایرانیان که بر جست وجوی حق و عدالت استوار است، نقش مهمی داشته است. ایرانیان از گذشته تاریخی خود همواره با مفاهیم حکمت و معنویت آشنا بوده اند و همین زمینه فرهنگی موجب شد فرهنگ عاشورا با سرعت و عمق بیشتری در جامعه ایرانی پذیرفته و نهادینه شود. وی افزود: در یکی از آثار تاریخی مربوط به علمای قرن سیزدهم هجری، تأکید شده است که گریه بر امام حسین(ع) صرفاً اظهار اندوه نیست، بلکه نوعی تجدید عهد با آرمان عدالت و حقیقت است. بر اساس این نگاه، بقای اسلام با زنده ماندن یاد عاشورا پیوند دارد و مجلس عزاداری می تواند مدرسه ای برای تربیت انسان مؤمن، اصلاح اخلاق فردی و اجتماعی و تقویت مسئولیت پذیری باشد. رئیس بنیاد ایران شناسی با اشاره به دیدگاه شهید مرتضی مطهری درباره عاشورا گفت: اگر عاشورا زنده بماند، اسلام نیز زنده خواهد ماند. بر همین اساس می توان گفت تا زمانی که فرهنگ عاشورا پابرجاست، ایران نیز از نظر فرهنگی و معنوی زنده و پویاست.

عاشورا؛ از مناسک ملی تا گفتمان جهان اسلام

صالحی در ادامه با اشاره به گسترش پیام عاشورا در جهان اسلام اظهار کرد: عاشورا از یک مناسک مذهبی و ملی فراتر رفته و امروز مفاهیمی همچون عدالت، کرامت انسان، ظلم ستیزی، آزادگی، ایثار، محبت، مقاومت و استقامت در جهان اسلام با نام امام حسین(ع) شناخته می شود. وی افزود: امام حسین(ع) برای انسان امروز نماد محبت، ایثار، آزادی، مقاومت و ایستادگی است. از همین رو عاشورا دیگر صرفاً یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نوعی قدرت نرم فرهنگی به شمار می رود که نمونه برجسته آن را می توان در مراسم باشکوه اربعین در عراق مشاهده کرد؛ مراسمی که توجه جهانیان را به ابعاد معنوی، اجتماعی و فرهنگی این حرکت جلب کرده است. رئیس بنیاد ایران شناسی با اشاره به ضرورت انتقال درست پیام عاشورا به نسل های آینده گفت: عاشورا اگر صرفاً روایت شود، ممکن است در گذر زمان فراموش شود، اما اگر فهمیده شود، جاودانه خواهد ماند. بنابراین باید در کنار ذکر مصیبت، همواره درباره فلسفه قیام امام حسین(ع)، اخلاق و رفتار حسینی و مسئولیت مؤمن در برابر جامعه سخن گفت. وی تأکید کرد: آنچه اهمیت دارد، بازتولید مستمر فرهنگی یک رخداد تاریخی و حفظ حافظه تاریخی ملت ایران است. ایران ملتی چند هزار ساله است و با تداوم این فرهنگ می تواند هزاران سال دیگر نیز در صحنه تاریخ حضور مؤثر داشته باشد.

عاشورا؛ مدرسه گفت وگو و مقاومت

صالحی با بیان اینکه عاشورا مدرسه گفت وگو نیز هست، اظهار کرد: امام حسین(ع) تا آخرین لحظه راه گفت وگو را نبست. ایشان بارها با سپاه کوفه سخن گفت، آنان را به اندیشه و بازگشت دعوت کرد و حجت را بر آنان تمام کرد. وی افزود: این رفتار به ما می آموزد که مقاومت هرگز به معنای نفی گفت وگو نیست. گفت وگو باید تا آخرین لحظه ادامه داشته باشد، اما هنگامی که همه راه های اصلاح بسته شود، انسان مؤمن و آزاده از حق و حقیقت دست نمی کشد. رئیس بنیاد ایران شناسی با اشاره به اشعار اقبال لاهوری درباره امام حسین(ع) گفت: اقبال لاهوری نیز بر نقش امام حسین(ع) در مبارزه با استبداد تأکید کرده و قیام ایشان را حرکتی دانسته است که پیام آن می تواند تا قیامت الهام بخش مبارزه با ظلم و استبداد باشد. صالحی ادامه داد: حسین(ع) متعلق به آینده است؛ زیرا هر نسلی که در برابر این پرسش قرار گیرد که باید میان حق و مصلحت کدام را انتخاب کند، بار دیگر خود را در برابر پیام عاشورا خواهد دید. وی با تأکید بر اینکه استقلال ملت ها تنها در مرزهای جغرافیایی تعریف نمی شود، گفت: استقلال ملت ها پیش از آنکه در مرزهای جغرافیایی حفظ شود، در مرزهای اندیشه و کرامت انسانی حفظ می شود. عاشورا مدرسه پاسداری از کرامت انسان است و هرجا انسان کرامت را بر ذلت و حقیقت را بر مصلحت ترجیح دهد، پیام عاشورا حضور دارد. صالحی با اشاره به دیدگاه علامه سیدجعفر شهیدی درباره واقعه کربلا اظهار کرد: کربلا پایان یک راه نبود، بلکه آغاز راهی بود که وجدان امت اسلامی را بیدار کرد. امروز نیز بیش از گذشته شاهد این حقیقت هستیم و ایران یکی از مهم ترین سرزمین هایی است که این وجدان بیدار را در قالب فرهنگ، ادب، هنر و اندیشه به نسل های مختلف منتقل کرده است.

عاشورا؛ سرمایه استقلال فکری ایران در برابر سلطه

رئیس بنیاد ایران شناسی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش عاشورا در استقلال فکری ملت ها اظهار کرد: تجربه تاریخی نشان می دهد که استعمار پیش از آنکه سرزمین ها را تصرف کند، تلاش می کند ذهن ها را تسخیر کند. اگر ملتی باور کند که توان ایستادگی ندارد، حتی بدون اشغال نظامی نیز شکست خورده است. وی با اشاره به یکی از ماندگارترین پیام های امام حسین(ع) افزود: عزت در فرهنگ عاشورا جایگاه ویژه ای دارد. در منطق دینی نیز عزت یک نعمت الهی و حفظ آن یک وظیفه انسانی است. امام حسین(ع) در برابر قدرتی ایستاد که در ظاهر شکست ناپذیر به نظر می رسید، اما معیار تصمیم او قدرت ظاهری نبود، بلکه پایبندی به حق و حقیقت بود. صالحی در پایان با اشاره به فلسفه قیام امام حسین(ع) گفت: امام حسین(ع) تصریح کرد که هدفش از قیام، قدرت طلبی، فساد یا ظلم نبود، بلکه اصلاح جامعه، احیای ارزش های دینی، بازگرداندن جامعه به مسیر درست و پاسداری از کرامت انسان بود. وی خاطرنشان کرد: ایران عاشورا را به وجود نیاورد، اما پیوند ایران و عاشورا یکی از درخشان ترین فصل های تاریخ تمدن اسلامی را رقم زد؛ پیوندی که در آن ایمان با عقل، محبت با معرفت و سود فردی با مسئولیت اجتماعی درآمیخت و فرهنگی پدید آورد که پس از قرن ها همچنان الهام بخش آزادگان جهان است. انتهای پیام