رسانه در عصر حاضریکی از ارکان اصلی حکمرانی و امنیت ملی تلقی می شود

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، دکتر بیژن رنجبر در سرمقاله روزنامه فرهیختگان به مناسبت روز خبرنگار، با گرامیداشت یاد و خاطره شهید محمود صارمی، به تبیین جایگاه رسانه و خبرنگاران در عصر کنونی پرداخت و با اشاره به تحولات نظام ارتباطات و نقش رسانه ها در حکمرانی، امنیت ملی و شکل دهی به افکار عمومی، بر ضرورت تربیت خبرنگاران حرفه ای و متعهد و تقویت ژورنالیسم علم تأکید کرد.

آنچه در ادامه می خوانید، متن کامل سرمقاله ی دکتر رنجبر به مناسبت روز خبرنگار است:

روز خبرنگار، سالروز شهادت محمود صارمی، فرصتی ارزشمند برای تقدیر از مجاهدت صادقانه، اندیشمندانه و خستگی ناپذیر تلاش گران عرصه آگاهی بخشی و تنویر افکار عمومی و تدقیق در باب عملکرد و اهمیت رسانه است تا با توجه بیشتری به جایگاه آن در پیشرفت کشور نظر کرد و به نقش خبرنگاران در شکل دهی آینده ایران اندیشید.

تحولات نظام ارتباطات در سده اخیر، جایگاه رسانه را در نظام های اجتماعی تغییر داده و آن را به یک عنصر مؤثر در تحولات سیاسی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل کرده است. در عصر حاضر رسانه، نه صرفاً یک ابزار اطلاع رسانی؛ بلکه یکی از ارکان اصلی حکمرانی، امنیت ملی و شکل دهی به افکار عمومی تلقی می شود.

رسانه ای که پیش تر به عنوان واسطه انتقال اطلاعات شناخته می شد، امروز به یکی از مهم ترین بستر های ساخت روایت و جهت دهی به ادراک جمعی تبدیل شده است. ازاین رو، بررسی تحولات رسانه علاوه بر ورود استادان و اندیشمندان حوزه ارتباطات به یک دغدغه مهم در حکمرانی و یک الزام در سیاست گذاری عمومی برای مدیران و مجریان دستگاه های اجرایی هم تبدیل شده؛ چراکه تحقق حداکثری اهداف و پیشبرد برنامه ها بدون توجه و استفاده از این عنصر ارزشمند به نظر ناممکن است.

تحولات ماه های اخیر کشور و در رأس همه آنها جنگ تحمیلی از سوی دشمن نشان داد امروزه نباید قدرت کشور ها را صرفاً در عرصه اقتصاد، فناوری یا توان نظامی تعریف کرد؛ بلکه بخش مهمی از آن در توانایی آنان برای روایت واقعیت ها و شکل دهی به ادراک عمومی نهفته است.

آنچه از اسفندماه 1404 تاکنون رقم خورده نشان داد چگونه میدان رقابت روایت ها می تواند بر کارزار جنگ سخت اثر بگذارد. تلاش رئیس جمهور سفاک آمریکا بهره گیری از ظرفیت های رسانه ای مصداق روشنی از این میدان رقابت است.

او در جنگ خونینی که آغاز کرد، شکست خورد؛ اما به جای اعتراف به شکست، تلاش می کند با حربه های رسانه ای دست خالی خود در جنگ را با تصویرسازی دستاورد های متوهمانه به مخاطب ارائه دهد.

او می داند چگونگی روایت می تواند بر آنچه رخ داد سایه اندازد و افکار عمومی را متأثر کند، ازاین رو می خواهد شکست های آشکار را در قالب پیروزی بازنمایی و واقعیت های میدانی را زیر سایه روایت های رسانه ای به گونه ای دیگر جلوه دهد؛ اما با همت دلاورمردان ایران اسلامی حتی در همین عرصه هم توفیقی نیافته است. این همان منطق جنگ شناختی است؛ جایی که تسلط بر ذهن مخاطب، به اندازه تسلط بر میدان اهمیت پیدا می کند.

در این بزنگاه، وظیفه یک رسانه، دیگر در حد و اندازه بازتاب رویداد خلاصه نمی شود، آنچه از یک رسانه مسئول انتظار می رود تولید روایت های معتبر، مستند و اقناع کننده از واقعیت است؛ چراکه هر جامعه ای که نتواند روایت خود را از تحولات ارائه دهد، ناگزیر در معرض روایت دیگران قرار خواهد گرفت؛ بنابراین رسانه های حرفه ای و خبرنگاران توانمند، بخشی از سرمایه راهبردی کشور در پیروزی نهایی بر دشمن آمریکایی - صهیونی و صیانت از هویت، منافع ملی و انسجام اجتماعی محسوب می شوند.

بهره مندی از توان و قدرت رسانه بدون ادراک دقیق از موقعیت کنونی آن امکان پذیر نیست. زیست بوم رسانه ای در پس تغییرات گسترده و پرسرعت فناوری، عرصه پلتفرم هاست؛ امروز مرز های سنتی میان رسانه های مکتوب، صوتی و تصویری ازمیان رفته و پلتفرم ها تمامی ظرفیت های ارتباطی بشر را در قالبی یکپارچه گرد آورده اند.

فناوری ارتباطی به سطحی از فراگیری رسیده که دسترسی به ابزار انتشار محتوا دیگر امتیاز ویژه ای محسوب نمی شود. آنچه مزیت رقابتی ایجاد می کند، کیفیت پیام، اعتبار محتوا و توان تولید معناست. برخی نظریه پردازان حوزه ارتباطات معتقدند در عصر پلتفرم ارزش رسانه صرفاً در مالکیت آن منحصر نیست و به توانایی روایتگری وابسته است.

در فضایی که همگان امکان تولید و انتشار محتوا دارند، محتوایی اصیل، دقیق، مستند و البته اثرگذار است که خلق قدرت می کند. اگر این گزاره را در نظر داشته باشیم، برخلاف برخی پیش بینی ها که توسعه فناوری را به معنای کم رنگ شدن نقش خبرنگار معرفی می کنند، جایگاه روزنامه نگاران و خبرنگاران امروز نه تنها تضعیف نمی شود، بلکه اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در عصر شبکه های اجتماعی، هوش مصنوعی و غوطه ورشدن در میان داده های بزرگ، این خبرنگار حرفه ای است که می تواند واقعیت را از میان انبوه داده ها استخراج کند، آن را اعتبارسنجی کند و در قالب روایتی منسجم، مستدل و اقناع کننده به جامعه عرضه کند؛ بنابراین ارزشمندی رسانه بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به کیفیت کسانی وابسته است که پیام را تولید می کنند و ارائه می دهند.

جامعه امروز به خبرنگارانی نیاز دارد که علاوه بر تسلط بر اصول فنی روزنامه نگاری، روش های نوین راستی آزمایی، سواد رسانه ای، سواد داده و فناوری های نوین ارتباطی، سه اصل واقع گرایی، مسئولیت پذیری ملی و پایبندی به اخلاق حرفه ای را در مسیر حرفه ای خود مدنظر قرار دهند.

در شرایط پیچیده امروز، خبرنگار باید روایت خود را بر مرز واقعیت استوار کند؛ زیرا مهم ترین سرمایه رسانه، اعتماد عمومی است و این اعتماد جز از مسیر دقت، انصاف، صحت و امانت داری حاصل نمی شود. اما درعین حال، مسئولیت اجتماعی خبرنگار ایجاب می کند آثار و پیامد های اجتماعی و ملی روایت های خود را نیز در نظر داشته باشد. در شرایطی که ایران و ایرانیان با اشکال مختلف جنگ ترکیبی و عملیات رسانه ای مواجهند،

خبرنگار حرفه ای ضمن روایت صادقانه واقعیت، باید مراقب باشد که محصول کار حرفه ای او ناخواسته در خدمت راهبرد های رسانه ای دشمن یا تضعیف سرمایه اجتماعی و انسجام ملی قرار نگیرد.

این مهم باید در تربیت نسل آینده خبرنگاران موردتوجه مراکز آموزش عالی به عنوان مهم ترین نهاد تربیت سرمایه انسانی هم قرار گیرد. نباید ارائه آموزش ها در این زمینه را صرفاً در آموزش مهارت های فنی تولید خبر خلاصه کرد؛ بلکه باید آن را فرایندی چندبعدی دید که دانش ارتباطات، اخلاق حرفه ای، مطالعات رسانه، حکمرانی پلتفرم ها، هوش مصنوعی، سواد داده، روش های اعتبارسنجی اطلاعات، قدرت تحلیل، تفکر انتقادی، روایتگری و شناخت عمیق از مسائل ملی را به صورت توأمان در برگیرد تا در محیط پیچیده رسانه ای هم وفادار به حقیقت باشند و هم روایتگرانی حرفه ای که مسئولیت اجتماعی و ملی خود را می شناسند و به آن عمل می کنند.

در پیوند دانشگاه و رسانه، به جز آموزش نسل جدید خبرنگاران و تولید نظریات ارتباطی، روزنامه نگاری (ژورنالیسم) علم به عنوان یکی از ساحت های حرفه ای فعالیت نیز موردتوجه است. بدون شک پیشرفت علمی، بدون نقش آفرینی اصحاب رسانه از ارائه دستاورد ها و ترویج علم گرفته تا ارائه تحلیل و نقد عملکرد مجموعه ها محقق نخواهد شد.

دستاورد های پژوهشی زمانی به توسعه ملی کمک می کنند که بتوانند به زبان جامعه، صنعت و سیاست گذار ترجمه شوند. نقش خبرنگاران حوزه علم وفناوری در این نقطه به عنوان حلقه واسط میان دانشگاه، مراکز پژوهشی، صنعت و افکار عمومی بی بدیل است و می توانند با روایت دقیق، مسئولانه و قابل فهم از علم، به ارتقای سواد علمی جامعه، تقویت اعتماد عمومی به نهاد علم، افزایش مرجعیت علمی کشور و توسعه فرهنگ نوآوری کمک کنند.

آینده اقتصاد دانش بنیان و حکمرانی مبتنی بر دانش، در گروی تقویت ژورنالیسم علم و تعامل مستمر میان دانشگاه ها و رسانه هاست که باید به شکل نزدیک تری دنبال شود. دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان بزرگ ترین نهاد آموزش عالی کشور در عرصه رسانه فراتر از حوزه علمی و آموزشی، بستر عملیاتی ارزشمندی را داراست که می توانند با استفاده از موقعیت منحصر به فرد تعامل با جامعه نخبگانی، جمعیت جوان و حوزه حرفه ای رسانه ای کشور، جریان ساز مسیر پیشرفت و در خدمت آگاهی بخشی عمومی و آغازگر حرکت های نو در حوزه اطلاع رسانی و روایتگری باشند.

در روزگاری که روایت، خود به یکی از مهم ترین عرصه های قدرت تبدیل شده است، سرمایه گذاری بر تربیت خبرنگاران حرفه ای و متعهد، تقویت رسانه های مؤثر، ارتقای کیفیت نظام ارتباطات و توسعه ژورنالیسم علم، ضرورتی است راهبردی که پیشرفت، امنیت و اقتدار ملی را تضمین می کند؛ ازاین رو باید از تلاش گران دغدغه مند این عرصه در کشور به ویژه اعضای رسانه های خانواده بزرگ دانشگاه آزاد که متعهدانه به رسالت خود عمل می کنند، تقدیر کرد و برای تقویت هرچه بیشتر این جریان در جهت دستیابی به رسانه های قدرتمند و جریان ساز در مقیاس جهانی از هیچ تلاشی فروگذار نکرد.