درست نویسی بنیان هویت زبان فارسی است

بیست وپنجم اردیبهشت ماه در تقویم ملی ایران، روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی نام گذاری شده است. اهمیت درست نویسی در زبان فارسی از جمله ظرایفی به شمار می رود که نقش مهمی در صلابت این زبان ایفا می کند. خبرنگار ایکنا از اصفهان به همین مناسبت، از دریچه ویراستاری به پاسداشت زبان فارسی پرداخته و گفت وگویی با محمد کاظمی، متولد 1362، سرویراستار پژوهشکده الهیات و خانواده دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان و نیز سرویراستار فصلنامه مطالعات اخلاق کاربردی انجام داده است که متن آن را در ادامه می خوانیم.

ایکنا ـ درست نویسی چگونه به پاسداشت زبان فارسی کمک می کند؟ چه چالش هایی در این زمینه وجود دارد؟

درست نویسی، بنیان هویت نوشتاری زبان فارسی است و نقش بنیادینی در پاسداشت، پویایی و انتقال صحیح مفاهیم ایفا می کند. وقتی نوشتار از اصول نگارشی، املایی و دستوری پیروی کند، زبان از خطر آشفتگی و سستی مصون می ماند. از سوی دیگر، درست نویسی زبان را به ابزاری دقیق تر برای اندیشیدن، آموزش و انتقال دانش تبدیل می کند. با این حال، چالش هایی همچون ناآشنایی عمومی با اصول درست نویسی، کم توجهی برخی نویسندگان و رسانه ها به قواعد زبان، نبود آموزش فراگیر و کاربردی و نفوذ نادرست زبان های بیگانه، از جمله موانعی ست که مانع تحقق کامل درست نویسی در سطح جامعه می شود.

ایکنا ـ چگونه می توانیم به بهبود وضعیت زبان فارسی در رسانه ها و فضاهای عمومی کمک کنیم؟

رسانه ها نقش مهمی در الگوسازی زبانی دارند. به کارگیری زبان فارسی معیار و درست در برنامه های صوتی، تصویری، نوشتاری و به ویژه شبکه های اجتماعی، می تواند زبان سالم و صحیح را به مخاطب منتقل کند. بهره گیری از ویراستاران خبره، نظارت کیفی زبانی، تولید محتوای آموزشی جذاب و تشویق به خواندن متون استاندارد، از جمله اقداماتی ست که می توان در راستای بهبود زبان فارسی در فضای عمومی و رسانه ای انجام داد.

ایکنا ـ در جایگاه یک ویراستار، با چه چالش ها و مشکلاتی در حرفه خود مواجه هستید و چه خواسته هایی دارید؟

ویراستاران با مشکلات متعددی مواجه اند، از جمله نبود شناخت عمومی از جایگاه و اهمیت ویراستاری، دستمزدهای اندک نسبت به زحمت و تخصص کار، نادیده گرفتن نظرات ویراستار از سوی برخی مؤلفان یا ناشران و نبود بیمه یا امنیت شغلی برای بسیاری از فعالان این حوزه.

از مسئولان و نهادهای فرهنگی انتظار می رود به ارتقای جایگاه حرفه ای ویراستاران کمک کنند، از جمله با تعریف حقوق صنفی، ایجاد انجمن های فعال، حمایت مالی و اعتباری از فعالیت های ویراستاری و ترویج فرهنگ توجه به ویرایش در تولیدات فرهنگی.

ایکنا ـ چگونه می توانیم قواعد دستوری زبان فارسی را در نوشتارهای روزمره بهتر رعایت کنیم؟

برای رعایت بهتر قواعد دستوری در نوشتارهای روزمره، آموزش گام به گام و کاربردی در مدارس و دانشگاه ها بسیار مؤثر است؛ همچنین بهره گیری از ابزارهای ویراستاری رایانه ای، مطالعه آثار نویسندگان معتبر فارسی زبان، شرکت در کارگاه های نگارش و ویرایش و حتی مشورت با ویراستاران حرفه ای می تواند افراد را به تدریج با اصول نگارش صحیح آشنا و درونی سازی این قواعد را در نوشتارهای روزمره ممکن کند.

ایکنا ـ با توجه به تغییرات سریع در زبان و واژگان فارسی، چه روش هایی برای حفظ اصالت این زبان پیشنهاد می دهید؟

برای حفظ اصالت زبان فارسی در برابر سیل تغییرات، لازم است توازنی میان پویایی و هویت زبانی برقرار شود. پیشنهاد می شود فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تعامل بیشتر با جامعه و رسانه ها، واژه سازی های جذاب و به موقع ارائه دهد؛ همچنین آموزش عمومی درباره ریشه ها و ساختار زبان، توجه به متون کلاسیک، حمایت از نویسندگان و مترجمان متعهد و تقویت تولیدات رسانه ای با زبان فارسی معیار، از جمله راهبردهای مؤثر در این مسیر است.

ایکنا ـ در طول سال ها کار ویراستاری، آیا با پدیده ای در زبان فارسی روبه رو شده اید که باعث تغییرات جدی در نحوه نوشتار یا گفتار مردم شده باشد؟

بله، گسترش فضای مجازی و شبکه های اجتماعی بدون نظارت زبانی باعث ورود واژگان و ساختارهای غیراستاندارد به زبان روزمره شده است. استفاده افراطی از مخفف ها، صورت های گفتاری به جای نوشتاری و حتی نگارش آمیخته با واژگان بیگانه، از جمله تغییراتی ست که در این سال ها به وفور مشاهده شده و بر زبان فارسی رسمی تأثیر گذاشته است. هرچند زبان موجودی پویاست، اما بی توجهی به معیارهای زبانی می تواند باعث افت کیفیت نوشتار عمومی شود.

ایکنا ـ چه پیشنهادی برای جوانانی دارید که به فعالیت در زمینه ویراستاری علاقه مند هستند؟ حرفه ویراستاری چه جذابیت هایی دارد؟

ویراستاری، حرفه ای خلاقانه، دقیق و مسئولانه است که علاقه مندان به زبان و نوشتار را به خود جذب می کند. پیشنهاد من به جوانان علاقه مند این است که مطالعه جدی دستور زبان فارسی، آثار ادبی و نگارشی و شرکت در دوره های آموزشی تخصصی را در اولویت قرار دهند؛ همچنین تمرین مستمر و ویرایش متون متنوع، تجربه آن ها را عمیق تر خواهد کرد. جذابیت ویراستاری در مواجهه مداوم با ایده های نو، نقش مؤثر در کیفیت بخشی به متون و لذت از پالایش زبان نهفته است. در این حرفه، ویراستار نه تنها خدمت گزار زبان، بلکه شریک فکری نویسنده است.

زهرا مظفری فرد

انتهای پیام