چهره های ماندگار مازندران را بیشتر بشناسیم

به گزارش ایرنا، نخستین همایش تجلیل و نکوداشت چهره های ماندگار فرهنگ، هنر و رسانه مازندران قرار است امشب -چهارشنبه- در تالار فرهنگ و هنر ساری با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شود. مراسمی که قرار است در آن 13 چهره شاخص فرهنگ و هنر مازندران تجلیل شوند و یاد چهار چهره شاخص و فقید فرهنگ و هنر مازندران نیز گرامی داشته شود.

به گفته محمد محمدی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، فعالیت های کمیته برگزاری این همایش از چهار ماه پیش آغاز شد و پس از اعلام فراخوان همایش به مدیران فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان ها، بیش از 300 چهره حوزه فرهنگ، هنر و رسانه در فهرست این کمیته قرار گرفتند که در نهایت نام 17 چهره شاخص از حوزه های گوناگون فرهنگی و هنری برای تجلیل و نکوداشت انتخاب شد.

طبق برنامه ریزی انجام شده امشب قرار است در عرصه فیلم و تئاتر مسعود فروتن، خسرو معصومی و حسن دولت آبادی، در عرصه موسیقی عسگری آقاجانیان و محمدرضا اسحاقی، هنرهای تجسمی محمدرضا فراست و فریبرز زرشناس، در شعر و ادبیات استان کیوس گوران و افشین علا، در حوزه رسانه استاد مسیح مهاجری، در فرهنگ عامه حسین اسلامی، جهانگیر نصری اشرفی و سیروس مهدوی به عنوان چهره های ماندگار مازندران تجلیل و تکریم شوند.

نکوداشت و یادمان زنده یادان محسن متین در عرصه تئاتر، احمد محسن پور در عرصه موسیقی، مرحوم مکرمه قنبری در عرصه هنر و شهید شیخ موسی نظری قاری قرآن، شاعر و خوشنویس نیز در این مراسم برگزار می شود.

در این نوشتار مختصری از فعالیت ها، زندگینامه و کارنامه فرهنگی و هنری 17 چهره ماندگار مازندران که قرار است با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تجلیل شوند مرور می شود.

محمدزمان فراست

استاد 95 ساله هنر خوشنویسی، در دهمین ماه سال 1309 در بابل چشم به جهان گشود. دانش آموخته رشته روان شناسی و علوم تربیتی از دانشگاه تهران است و کتاب هایی نیز از او در این زمینه منتشر شده است. اما حضورش در دنیای هنر ناب خوشنویسی برای جامعه فرهنگی و هنری بیشتر شناخته شده است.

او بازنشسته فرهنگی و پژوهشگر ادبیات است و بیش از 20 جلد کتاب و مقاله ادبی تالیف کرد. اما به موازات این فعالیت ها، خوشنویسی را نیز به صورت جدی دنبال کرد. فراست پایه گذار انجمن خوشنویسان بابل است و سال 1400 نشان درجه 2 هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به این استاد خوشنویسی اهدا شد. او در دهه 60 عضو شورای عالی انجمن خوشنویسان تهران بود و سال 1376 به عنوان رییس شورای عالی انجمن خوشنویسان ایران منصوب شد.

فریبرز زرشناس

هنرمند و نقاش پیشکسوت اهل آمل، سال 1325 متولد شد و بیش از 6 دهه است که در عرصه هنرهای تجسمی مازندران با فعالیت های فرامرزی اش، حضوری پررنگ و برجسته دارد. دیپلم خود را از هنرستان هنرهای زیبا و مدرک کارشناسی نقاشی را از دانشکده هنرهای تزیینی سابق دریافت کرد.

زرشناس که در سال 1381 نگارخانه «زر» را به عنوان نخستین نگارخانه مازندران در آمل تاسیس کرد، علاوه بر پرورش صدها هنرجو و هنرمند، نمایشگاه های داخلی و خارجی متعددی نیز از آثارش برپا کرد.

حضور در اکسپوی چین، نمایشگاه بین المللی جهان اسلام، نمایشگاه بهار ایرانی در موزه هنرهای معاصر، دوسالانه موزه هنرهای معاصر تهران، اکسپوی موزه هنرهای معاصر و تالار وحدت، شرکت در نمایشگاه گروهی در کره جنوبی و داوری و حضور فعال در بیش از 100 نمایشگاه انفرادی و گروهی ملی و بین المللی بخشی از فعالیت های هنری این نقاش شناخته شده اهل آمل است.

سال 1400 به پاس حدود 6 دهه تلاش و ممارست زرشناس در عرصه هنرهای تجسمی و تدریس هنر، نگارخانه مجتمع فرهنگی و هنریاداره فرهنگ و ارشاد شهرستان آمل به نام این هنرمند پیشکسوت نامگذاری شد.

سیروس مهدوی

نویسنده پژوهشگر برجسته مازندرانی سال 1329 در آمل متولد شد. او از چهره های شاخص حوزه پژوهش در مازندران و شمال کشور است و با انتشار فصلنامه «اباختر» گام مهمی در انتشار پژوهش های مرتبط با فرهنگ و تاریخ منطقه برداشت.

مهدوی سال 1360 با تشکیل گروهی از پژوهشگران و نویسندگان و مترجمان در حوزه تاریخ، ادبیات، جغرافیا و فرهنگ بنیان نخستین فرهنگ زندگینامه ای را بنا نهاد. اثری که فیش برداری آن بیش از هفت سال طول کشید و سال 1370 نخستین جلد از این مجموعه منتشر شد. این کتاب پس از دائره النمعارف بزرگ اسلامی، به عنوان بهترین کتاب آن سال در بخش کلیات انتخاب شد.

او سال 1372 انتشارات پژوهش های فرهنگی را راه اندازی کرد که کتاب های متعددی توسط این انتشارات راهی بازار نشر شد. فصلنامه علمی پژوهشی «اباختر» نیز که با سردبیری و مدیرمسوولی او از سال ها پیش به عرصه نشریات وارد شد، یکی از آثار پربار در زمینه ایران شناسی است که با مشارکت پژوهشگران برجسته ایران در سال های اخیر منتشر شده است.

حسن دولت آبادی

نویسنده، کارگردان، بازیگر و پژوهشگر مازندرانی هنرهای نمایشی سال 1335 در ساری چشم به جهان گشود. دولت آبادی یکی از چهره های برجسته هنرهای نمایشی ایران است و علاوه بر تولید آثار مختلف، در کسوت مدرس هنرهای نمایشی نیز نقش پررنگی در این عرصه دارد. در کارنامه او نگارش بیش از 30 نمایشنامه دیده می شود. دست کم 19 نمایشنامه از آثار او نیز تاکنون در قالب کتاب منتشر شده است.

هماهنگی امور جشنواره فیلم و عکس فرهنگ و ارشاد مازندران، مسئول جلسات نقد و گفت وگو با فیلمسازان ایرانی و خارجی در جشنواره بین المللی فیلم رشد، راه اندازی انجمن های موسیقی، شعر و ادب و هنرهای تجسمی و داوری چندین جشنواره بخشی از فعالیت های اجرایی او در این زمینه هستند. دریافت لوح تقدیر بخش خیابانی بیست ویکمین جشنواره تئاتر فجر برای نمایش «من از خودم شکایت دارم»، تقدیر برای طراحی نمایش «پری مهربانی» در یازدهمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان کشور، تقدیر برای اجرای نمایش «کالسکه آقای عدالت» در جشنواره سراسری تئاتر فجر و کسب رتبه های مختلف در زمینه نمایشنامه نویسی بخشی از افتخارات هنری دولت آبادی است.

مسیح مهاجری

سیاستمدار و روحانی شناخته شده عرصه رسانه کشور، سال 1326 در روستای کاظم کلا از توبع شهرستان عباس آباد به دنیا آمد. مهاجری که یکی از بازماندگان حادثه تروریستی بمب گذاری در دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر 1360 است، در دولت های آیت الله هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی معاون رئیس جمهور بود،

او از سال 1360 تا کنون بیش از چهار دهه است که مدیرمسوولی روزنامه جمهوری اسلامی را بر عهده دارد و از سال 1383 نیز ریاست هیئت مدیره خبرگزاری قدس به او سپرده شده است. در کارنامه رسانه ای او ریاست هیئت امنای مؤسسه فرهنگی خراسان، عضویت در شورای نظارت بر صدا و سیما، عضویت در هیئت منصفه دادگاه مطبوعات و عضویت در هیئت منصفه دادگاه مطبوعات ویژه روحانیت نیز ثبت شده است. «سنت ها از دیدگاه قرآن»، «جهان مسیحیت»، «اسلام در ژاپن»، درخشش زیر تیغ تخریب» و «به کجا می رویم؟» برخی از تالیفات این روزنامه نگار و سیاستمدار برجسته مازندرانی است.

افشین علا

شاعر شناخته شده اهل مازندران چهارم فروردین 1348 در شهرستان نور چشم به جهان گشود. عمده تالیفات او در زمینه شعر کودک و نوجوان است. از آثارش می توان به کتاب های «کودکانه ها و غزل»، «گل صد برگ و تانک»، «خاطرات مه گرفته»، «بازنویسی تذکره الاولیای عطار»، «بلدم شعر بگویم»، «نسیم دختر باد» و «یک سبد بوی بهار» اشاره کرد.

افشین علا سال ها عضویت در تحریریه نشریات کیهان بچه ها، سروش نوجوان، آفتابگردان، گنبد کبود، صدف و دوست، سردبیری روزنامه گنبد کبود (ویژه کودکان)، سردبیری مجله صدف (ویژه ایرانیان خارج از کشور)، سردبیری برنامه های خردسال کودک، نوجوان و برنامه رادیویی «شب به خیر کوچولو» را نیز در کارنامه اش ثبت کرده است.

کیوس گوران اوریمی

شاعر و روزنامه نگار توانای سوادکوهی با نام های «میرزعمو» و «کیوس» زاده 7 خرداد 1317 است که از او به عنوان پایه گذار شعرهای انتقادی و اجتماعی به زبان مازندرانی در عصر معاصر یاد می شود. تحصیلاتش را تا مقطع کارشناسی هیدرولوژی (آب شناسی) ادامه داد و به عنوان یکی از مهندسان شرکت آب منطقه ای مازندران سال ها در این عرصه خدمت کرد. اما شهرتش را از زندگی و نگاه شاعرانه اش به مسائل اجتماعی با زبان مادری دارد.

کار مطبوعاتی را با روزنامه اقتصادی بورس در تهران آغاز کرد و سپس به روزنامه تهران جورنال که روزنامه انگلیسی زبان مؤسسه اطلاعات بود پیوست. پس از مدتی با دستور محرمعلی خان(مأمور سانسور اخبار در زمان پهلوی دوم) از انتشار نویسه هایش در روزنامه ها جلوگیری شد. او هم اکنون به زبان های مازندرانی و فارسی شعر می سراید. شعرهای مازندرانی اش با خوانش خودش در چندین آلبوم با نام های «مازرون»، «مازرون 2»، «چهل سال عاشقی»، «پس تِه کوویی؟» و «یاد آن روزها به خیر» منتشر شده است. وی در برخی آلبوم های دیگر نظیر «سوز گِلام» و «شبی به نغمه و نوا» نیز همکاری داشت.

خسرو معصومی

کارگردان و نویسنده بهشهری سینما زاده یکم مرداد 1334 است و از دانشکده هنرهای دراماتیک در رشته سینما و تلویزیون فارغ التحصیل شد. از سال 1355 فعالیت خود را در سینمای آزاد بندرعباس آغاز کرد و از اوایل دهه 1360 با کارگردانی فیلم های کوتاه و بلند فعالیتش را ادامه داد. نخستین فیلم سینمایی خود را سال 1365 با نام «ملاقات» ساخت. از مهم ترین آثار «خسرو معصومی» می توان به کارگردانی سریال «داستان یک شهر»، سریال «بچه های بهشت» و فیلم سینمایی «باد در علفزار می پیچد» اشاره کرد. آثار او در چندین جشنواره بین المللی به نمایش در آمد. سال 2012 در جشنواره آنتالیا ترکیه نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم شد. همان سال در جشنواره اسلو نروژ جایزه بهترین کارگردانی را کسب کرد. معصومی 5 بار نیز نامزد دریافت سیمرغ بلورین کارگردانی از جشنواره فجر شد.

مسعود فروتن

نویسنده، مجری و کارگردان سینما، تلویزیون و رادیو، متولد 2 اسفند 1324 در شهرستان آمل است. او جزو نخستین نسل دانش آموختگان کارگردانی تلویزیون از «مدرسه عالی تلویزیون و سینما» است که سال1350 از این مرکز فارغ التحصیل شد. در کارنامه کارگردانی تلویزیونی فروتن برخی قسمت های شوی رنگارنگ و میخک نقره ای و ضبط برخی از کنسرت های محمدرضا شجریان، سهراب پورناظری، علیرضا قربانی و سالار عقیلی دیده می شود. «کار کثیف»، «360 درجه»، «آقازاده»، «دلدادگان»، «پدر»، «مادر» و «شاهرگ» تعدادی از فیلم های فروتن هستند. او همچنین نویسنده چندین کتاب و رمان به نام های «از سر دلتنگی»، «ناتمام» و «صندوقچه» است.

جهانگیر نصری اشرفی

پژوهشگر عرصه فرهنگ و موسیقی، شاعر و دانشنامه نویس، قوم شناس، مردم نگار و اتنوموزیکولوگ شناخته شده مازندرانی اسفند 1336 در بهشهر متولد شد. «فرهنگ واژگان تبری»، «نمایش موسیقی در ایران»، «وازیگاه»، «تاریخ ادبیات و هنر ایران»، «از آیین تا نمایش»، «بررسی موضوعات آیینی، نمایشی و موسیقایی ایران»، «کوچ؛ بررسی موسیقی اقوام و عشایر ایران»، «خنیاگران نورزوی، نوروزخوانی در فرهنگ ایران و ماورالنهر»، «رسم ها، نقل ها، آیین ها و نمایش های مازندران» و «دانشنامه تبرستان» برخی از آثار ارزشمندی هستند که با تلاش نصری اشرفی تدوین و تالیف شده اند.

«گوسان پارسی» در قالب 15 سی دی موسیقایی، کتاب گوسان پارسی، مجموعه سیمرغ شامل سه لوح فشرده، یک کتابچه بازتاب ذکرهای نقش بندی خراسان، مجموعه گرگان یولی، کتاب کوچ، کتاب و آلبوم ققنوس، آلبوم های «اساره سو»، «اِفتاب ته» و «مازرونی حال» بخش دیگری از آثار نصری اشرفی است. فعالیت های پژوهشی او همچنان ادامه دارد و این روزها نیز همراه با تعدادی از پژوهشگران مشغول تهیه آثار پژوهشی دیگری در زمینه فرهنگ مازندران است.

حسین اسلامی ساروی

مازندران شناس و پژوهشگر فرهنگ و تاریخ مازندران متولد 18 اردیبهشت 1326 است. دل مشغولی او زبان مازندرانی است و همواره این نگرانی را دارد که این زبان به فراموشی سپرده شود. از کتاب هایی که به قلم او نگاشته شده می توان به «خاطرات 6 تا 16 سالگی»، «تاریخ دو هزار ساله ساری» و «جغرافیای تاریخی ساری» و «مازندران در تاریخ» اشاره کرد. اسلامی به عنوان یک فعال فرهنگی و اجتماعی نیز چهره ای شناخته شده و اثرگذار در مازندران است.

او سال ها پیش مرکزی را با عنوان «ساری شناسی» تاسیس کرد که اکنون با هزاران جلد کتاب یکی از مجموعه های مهم پژوهشی در مرکز استان و از کانون های مهم فعالیت های ادبی و فرهنگی در ساری به شمار می آید.

عسگری آقاجانیان میری

خواننده و مدرس پیشکسوت آواز ایرانی 4 بهمن 1327 در بابلسر متولد شد. عسگری آقاجانیان از دوران کودکی دارای صدای خوشی بود و به آواز و ترانه هایی که از رادیو پخش می شد با دقت گوش می داد و آن ها را اجرا می کرد. نخستین بار برای فراگیری آواز نزد دکتر «حسین عمومی» رفت و آواز دشتی را نزد ایشان فرا گرفت. سپس از محضر روانشاد «علی محمد ساغری» که در اداره فرهنگ و هنر سابق اصفهان تدریس می کرد بهره جست. آقاجانیان در عرصه موسیقی مروج سبک اصفهان و پیشکسوت تعلیم آواز در استان مازندران است.

محمدرضا اسحاقی گرجی

تنها بازمانده خنیاگران موسیقی مازندران، نوازنده سازنده دوتار و سرپرست گروه موسیقی مشتاق متولد 1326 در روستای گرجی محله بهشهر است. اسحاقی دوتارنوازی را نزد استاد «حسن علی پور» فرا گرفت. در مسیر پیشرفت خود مدتی هم از محضر «قدر کتولی» درس آموخت. او بارها در جشنواره های متعددی نظیر هشتمین جشنواره موسیقی نواحی، جشنواره موسیقی فجر، شانزدهمین جشنواره موسیقی ذکرالذاکرین به اجرای موسیقی پرداخت و تجلیل شد.

از آثار او می توان به «شبی به نغمه و نوا»، «گوسان پارسی»، «رقص های مازندران»، «سوزگلام»، «زلف شه»، «منظومه های روایی تبری حماسی، آیینی و عاشقانه ها» اشاره کرد. نام استاد اسحاقی به عنوان گنجینه زنده بشری در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز نشان درجه یک فرهنگ و هنر را به او اعطا کرده است.

زنده یاد احمد محسن پور

پژوهشگر موسیقی بومی، آهنگساز، نوازنده و مؤسس فرهنگخانه مازندران و گروه «شِواش» یکم اسفند 1324 در روستای قادیکلای بزرگ قائمشهر چشم به جهان گشود. در دوران کودکی، با سازهای «لَلِـه وا» و «نی لبک» آشنا شد. سال 1344 به ساز ویولن روی آورد و برای ادامه موسیقی، ساز کمانچه را به دلیل بومی بودنش برگزید. در سال های 53- 1352 عضو گروه موسیقی محلی رادیو ساری شد و سال 1354 به ارکستر ملی فرهنگ و هنر مازندران پیوست. در سال 1356 سرپرست گروه موسیقی محلی اداره فرهنگ و هنر آن زمان شد که تا سال 1357 این فعالیت ادامه داشت. 15 شهریور 1364 نخستین مرکز آموزش موسیقی و پرورش فرهنگی- هنری را با نام فرهنگخانه مازندران در ساری بنیان نهاد که به مرکزی معتبر و مهم برای آموزش موسیقی و تولید آثار فرهنگی تبدیل شد.

زنده یاد محسن پور برای نخستین بار در مازندران با استفاده از سازهای بومی، به تولید و انتشار آثار شنیداری و دیداری موسیقی پرداخت. سال 1367 گروه موسیقی «شواش» را بنیان نهاد. از آثار او می توان به آلبوم های ماندگار «ماه تتی»، «افتاب ته»، «اساره سو» و «شوار» اشاره کرد. این استاد بی بدیل موسیقی مازندرانی صبح چهارشنبه 30 دی 1394 در سن 70 سالگی درگذشت.

زنده یاد محسن متین

زنده یاد محسن متین هنرمند پیشکسوت تنکابنی که در آخرین روز سال 1402 در سن 85 سالگی چشم از جهان فرو بست، یکی از هنرمندان نسل نخست تئاتر مازندران بود. از او به عنوان او نخستین دانش آموخته مازندرانی رشته هنرهای نمایشی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران یاد می شود.

با تصویربرداری تلویزیونی تئاتر «کاکوی» و پخش در شبکه های رسمی تلویزیون برای نخستین بار تئاتر تنکابن را در سطح ملی شناساند. نویسندگی و کارگردانی نمایش های «دو دیوانه»، «عمو زنجیر باف»، «جهنم» و کارگردانی نمایش های «کاکوی»، «چوب دست های ورزیل»، «خروج»، «ماه شکسته» و «نی لبک شکسته» در کارنامه عمر هنری او ثبت شده است. زنده یاد متین در طول سال ها فعالیت خود در جشنواره های متعدد ملی، کشوری، منطقه ای، استانی به عنوان نویسنده و کارگردان و داور حضور داشت.

زنده یاد مکرمه قنبری

به استناد شناسنامه اش متولد بیست وسومین روز از اردیبهشت 1307 در روستای دریکنده از توابع بابل است. بانوی نقاشِ شهیر و نامدارِ خودآموخته مازندرانی سن کمی داشت که ازدواج کرد. سواد خواندن و نوشتن نداشت، اما نگاهش به جهان فراتر از کارِ روزانه یک زندگی روستایی بود.

ننه مکرمه همپای همسرش در کنار کارِ سختِ کشاورزی و مسئولیتِ مادریِ 9 فرزند، قابلگی(مامایی) و خیاطی و آرایشگری و طبابت سنتی هم می دانست. اما هیچ کدام شان راه شکوفایی اندیشه ها و بیانِ نگرش او به جهان پیرامونش نشدند. نهایتا پس از فروش گاوِ مورد علاقه اش، در سن 67 سالگی برای فرار از دلتنگی و تنهایی به دنیای رنگ و نقش پناه برد.

دست به رنگ برد و نخستین بار روی سنگی با گِل طرحی از گاو کشید و کم کم دیوارها و درهای خانه و حتی روی سطح کدوها محل ثبت نگاره های ذهنی اش شدند. آثاری منحصربه فرد در سبک پست مدرن که با پیگیری های پسرش به سرعت مورد توجه مجامع هنری قرار گرفتند.

سال 1374 نخستین نمایشگاه آثارش در گالری سیحون برگزار شد و پس از آن تابلوهای او در چندین نمایشگاه داخلی و خارجی به نمایش درآمد. چند تابلو از ننه مکرمه نیز در حراج آثار هنری تهران تا کنون چکش خورده است. تندیس جشنواره هنری-ادبی روستا را دریافت کرد و سال 2001 هم از سوی انجمن پژوهش های زنان سوئد به عنوان زن برگزیده سال انتخاب شد. این بانوی هنرمند خودآموخته که از زندگی اش فیلم و مستندهایی نیز ساخته شده، دوم آبان 1382 در 75 سالگی چشم از جهان فروبست.

شهید شیخ موسی نظری

هنرمند شهید شیخ موسی نظری، هشتم اسفند 1326 در روستای میانگله از توابع شهرستان نکا متولد شد. او علاوه بر فعالیت های مبارزاتی در دوران پیش از انقلاب و حضور پررنگ در دوران دفاع مقدس، فعالیت های فرهنگی پررنگی نیز در محل زندگی اش داشت. پس از تحصیلات ابتدایی، تحصیلات حوزوی را در حوزه علمیه کوهستان نزد آیت الله کوهستانی و سپس حوزه علمیه رستمکلا نزد آیت الله ایازی ادامه داد.

در کنار علاقه اش به علوم قرآنی و آشنایی با جزئیات قرائت قرآن با لحن و آوای خوش، گرایش زیادی به فرهنگ و ادبیات داشت. شعر می سرود و هنر خوشنویسی را نیز دنبال می کرد. در میانه های دهه 50 تصمیم گرفت کتابخانه ای را در روستای محل سکونتش تاسیس کند. اما از سوی حاکمیت با این اقدام مخالفت شد. 19 اسفند 1364 در منطقه فاو و عملیات والفجر هشت بر اثر اصابت ترکش به سر در سن 38 سالگی به شهادت رسید.

به گزارش ایرنا، همایش تجلیل از چهره های ماندگار با عنوان «هفت بحر هنر» قرار است تا پایان شهریور امسال در سطح شهرستانی نیز در هر 22 شهرستان مازندران برگزار شود.