نقش حج در تقویت وحدت اسلامی و ظرفیت های بین المللی آن + فیلم

محسن مدنی نژاد، رئیس پژوهشکده مطالعات تطبیقی علوم اسلامی در گفتگو با ایکنا از قم، در پاسخ به چیستی حج بیان کرد: قرآن کریم در آیه 97 سوره آل عمران درباره حج می فرماید:« وَلِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبیلًا؛ در آن نشانه‏ هایی روشن است [از جمله] مقام ابراهیم است و هر که در آن درآید در امان است و برای خدا حج آن خانه بر عهده مردم است [البته بر] کسی که بتواند به سوی آن راه یابد.»

وی در تبیین این آیه شریفه افزود: این آیه، وجوب حج را بر مسلمانان تأکید می کند، البته با قید استطاعت که هم جنبه شرعی دارد و هم ارشاد به حکم عقل است. چراکه اگر کسی مستطیع نباشد، شرایط لازم برای انجام این فریضه را نخواهد داشت. بنابراین، حج نه تنها یک وظیفه دینی، بلکه یک فرصت اجتماعی و سیاسی برای امت اسلامی محسوب می شود.

ابعاد اجتماعی و سیاسی حج

رئیس پژوهشکده مطالعات تطبیقی علوم اسلامی در پاسخ به این سوال که با توجه به شرایط کنونی جهان اسلام، حج چه ظرفیت های بالقوه ای برای بازتعریف هویت مشترک اسلامی در سطح بین الملل فراهم می کند، عنوان کرد: عبادات در اسلام به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم می شوند. نماز، روزه و زکات از عبادات فردی هستند، اما بسیاری از عبادات، مانند نماز جماعت، نماز جمعه و حج، جنبه اجتماعی دارند.

var player = videojs('player_119220_3874063',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/files/fa/news/1404/2/22/3876080_852.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3874063',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3874063"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3874063"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

وی ادامه داد: حج، با اجتماع عظیم مسلمانان از سراسر جهان، فرصتی بی نظیر برای تقویت وحدت اسلامی و ایجاد همبستگی میان امت واحده است. اعمالی مانند طواف، رمی جمرات و وقوف در عرفات، همگی نشان دهنده روح جمعی این عبادت هستند. متأسفانه، برخی سیاست های استعمارگرانه تلاش کرده اند عبادات اسلامی را صرفاً فردی جلوه دهند و بُعد اجتماعی آن ها را کمرنگ کنند.

مدنی نژاد در توضیح چیستی سیاست های استعمارگرانه اظهار کرد: این سیاست، در نهایت، به جدایی دین از سیاست و اجتماع منجر می شود در حالی که اسلام، بر اساس آیات قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع)، دین را با سیاست و اجتماع پیوند داده است. حج، به عنوان یکی از مناسک اسلامی، نه تنها جنبه معنوی دارد، بلکه بُعد سیاسی آن نیز بسیار مهم است. مقام معظم رهبری نیز در سخنرانی های خود به این ظرفیت عظیم اشاره کرده اند و گفتند:«حج، مظهر امت سازی و اتحاد مسلمانان است؛ اگر این حقیقت به درستی شناخته شود، جهان اسلام قدرتی بی نظیر خواهد یافت.» همان گونه که امام خمینی (ره) بر مسئله برائت از مشرکین تأکید داشتند.

حج و ارتباط آن با امام جامعه

وی با بیان مصداق آن گفت: در روایات اسلامی آمده است که اعمال حج باید به امام جامعه عرضه شود. این مسئله نشان دهنده اهمیت حج در پالایش رفتارهای فردی و اجتماعی مسلمانان است. در منابع اهل سنت نیز روایاتی وجود دارد که تأکید می کنند جامعه بدون امام نمی تواند پایدار باشد. بنابراین، حجاج باید در حج، محور جهان اسلام را تشخیص دهند و اعمال خود را بر اساس معیارهای آن تنظیم کنند.

رئیس پژوهشکده مطالعات تطبیقی علوم اسلامی با بیان دلایل قرآنی افزود: قرآن کریم نیز به وجوب حج اشاره کرده و آن را محل مراجعه پی درپی امت اسلامی قرار داده است: وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا..." (بقره: 125) این آیه، دو نکته اساسی را بیان می کند؛ نخست، حج مکانی است که امت اسلامی هر ساله به آن مراجعه می کند. دوم، حج مکانی برای امنیت مسلمانان و جهان اسلام است. برخی پیشنهاد داده اند که کشورهای اسلامی به صورت جمعی در اداره حج مشارکت داشته باشند تا این مناسک به تجلی وحدت اسلامی تبدیل شود.

var player = videojs('player_549954_3874068',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/files/fa/news/1404/2/22/3876081_773.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3874068',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3874068"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3874068"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

وی ادامه داد: همچنین خداوند متعال در آیه 196 سوره مبارکه بقره، می فرماید: «وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ؛ و برای خدا حج و عمره را به پایان رسانید.» این آیه بر لزوم انجام کامل مناسک حج و عمره تأکید دارد، که نشان دهنده اهمیت این عبادت در ساختار دینی و اجتماعی امت اسلامی است.

مدنی نژاد گفت: همچنین خداوند متعال در آیه 97 سوره مبارکه مائده می فرماید: «جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ قِیَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْیَ وَالْقَلَائِدَ؛ خدا، [زیارتِ] کعبه، آن خانه با حرمت، و ماه های حرام، و قربانی های بی نشان، و قربانی های نشان دار را وسیله قوام و برپایی [زندگی، معیشت و سامان دنیا و آخرت] مردم قرار داد.» این آیه نشان می دهد که کعبه و مناسک حج، عامل استواری و قیام امت اسلامی است و نقش اساسی در حفظ وحدت مسلمانان دارد.

وحدت اسلامی و تجربه ادیان دیگر

وی در پاسخ به این سوال که آیا می توان گفت که حج یک امت سازی بین المللی است، بیان کرد: امت اسلامی، دارای خدای واحد، قبله واحد، کتاب واحد و پیامبر واحد است. مناسک حج نیز بیشترین دلالت را بر این وحدت دارد. هرچند ممکن است مذاهب اسلامی مانند حنفی، مالکی، شافعی، شیعه اثناعشری و زیدی اختلافات فقهی داشته باشند، اما این اختلافات جوهری نیستند.

var player = videojs('player_777778_3874071',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/files/fa/news/1404/2/22/3876080_852.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3874071',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3874071"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3874071"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

رئیس پژوهشکده مطالعات تطبیقی علوم اسلامی افزود: در تاریخ، مشاهده شده که مذاهب مختلف مسیحیت، پس از دهه ها جنگ و مشاجره، به اتحاد رسیدند و کاتولیک ها و پروتستان ها یکپارچگی نسبی پیدا کردند. این در حالی است که کتاب آن ها تحریف شده و تناقضات بسیاری دارد. حال، با توجه به اینکه جهان اسلام از چنین تناقضاتی رنج نمی برد، وحدت اسلامی باید به بهترین شکل تقویت شود.

نقش رسانه در تقویت وحدت اسلامی

وی همچنین در پاسخ به این سوال که با توجه به تحولات رسانه ای، چه نقش هایی برای فضای مجازی در بازتاب جهانی پیام وحدت آفرین حج قائل هستید، ابراز کرد: امروزه، دشمنان جهان اسلام، جنگ سخت را به جنگ نرم تبدیل کرده اند و تلاش می کنند از طریق رسانه ها بر اندیشه های جوانان و ملت های اسلامی تسلط یابند. این سیاست، در نهایت، به تصرف کشورها بدون حضور نظامی منجر می شود. آن ها تفاوتی میان کشورهای اسلامی قائل نیستند و تنها به دنبال تأمین منافع خود هستند. استعمار طولانی مدت در جهان اسلام، از آفریقا تا آسیا، نشان داده است که هدف اصلی آن ها سلطه گری و ظلم است.

مدنی نژاد تصریح کرد: بنابراین، جهان اسلام باید از ابزار رسانه ای برای مقابله با این تهدیدات استفاده کند. اگر کشورهای اسلامی ظرفیت های رسانه ای خود را با یکدیگر هم افزا کنند، می توانند یک رسانه قدرتمند برای جهان اسلام ایجاد کنند. برخی کشورها در زمینه فیلم سازی، برخی در خبررسانی، و برخی در تولید سخت افزارهای رسانه ای توانمند هستند. اگر این ظرفیت ها با یکدیگر ترکیب شوند، رسانه ای قوی برای انتقال مفاهیم اسلامی شکل خواهد گرفت.

وی با تاکید براینکه نظام سلطه جهانی چه راهکارهایی برای خنثی سازی اثرات وحدت آفرین حج به کار می برد، بیان کرد: نظام سلطه، به ویژه آمریکا و اسرائیل، تلاش می کنند با ایجاد تفرقه در جهان اسلام، مانع از وحدت مسلمانان شوند. آن ها می دانند که هرچه بتوانند به مناسک وحدت آفرین ضربه بزنند، موفق تر خواهند بود. یکی از مهم ترین این مناسک، حج است که اجتماع عظیم مسلمانان را شکل می دهد.

var player = videojs('player_282137_3874072',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/files/fa/news/1404/2/22/3876081_773.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/3874072',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_3874072"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_3874072"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

رئیس پژوهشکده مطالعات تطبیقی علوم اسلامی، با بیان اینکه تجربه ارتباط مسلمانان از مذاهب و ملیت های مختلف در حج، می تواند به شکل گیری دیپلماسی مردمی اسلامی کمک کند، تاکید کرد: بنابراین، جهان اسلام باید با تقویت دیپلماسی مذهبی، شبکه سازی میان نخبگان، و بهره گیری از ابزارهای رسانه ای، ظرفیت های بالقوه حج را به بالفعل تبدیل کند. روایتگری صحیح از مناسک حج، می تواند نقشه های دشمن را خنثی کند. همان گونه که در جنگ غزه، جریان مقاومت توانست روایت صحیح را منتقل کند و راهپیمایی های گسترده ای در قلب آمریکا و اروپا شکل گرفت، جهان اسلام نیز باید از ابزار رسانه برای انتقال مفاهیم حج و وحدت اسلامی بهره ببرد.

گفت وگو از هانیه محمدنژاد نژاد

فیلم از حانیه سادات حسینی کیا

انتهای پیام