سرنوشت مبهم 100 میلیارد دلار؛ دارایی های ایران در کدام کشورها مسدود شده اند؟

بورس24 : بر اساس آخرین تخمین ها، کل دارایی های بلوکه شده ایران حدود 100 تا 130 میلیارد دلار است، اما این پولها در چه کشورهایی بلوکه شده است؟

پول های بلوکه شده ایران، که عمدتاً نتیجه تحریم های ناجوانمردانه ایالات متحده و دیگر کشور ها هستند، یکی از مسائل کلیدی در اقتصاد ایران و روابط بین المللی این کشور محسوب می شوند. موضوع پول های بلوکه شده ایران جزو یکی از دستور کارهای اصلی وزارت امورخارجه کشورمان است.

پول های بلوکه شده ایران، که عمدتاً نتیجه تحریم های ناجوانمردانه ایالات متحده و دیگر کشور ها هستند، یکی از مسائل کلیدی در اقتصاد ایران و روابط بین المللی این کشور محسوب می شوند. موضوع پول های بلوکه شده ایران جزو یکی از دستور کارهای اصلی وزارت امورخارجه کشورمان است.

این دارایی ها، که شامل درآمد های نفتی، گازی و سایر منابع مالی است، به دلیل محدودیت های بانکی و مالی در حساب های خارجی مسدود شده اند.

تاریخچه و زمینه تحریم ها

تحریم های اقتصادی علیه ایران از زمان انقلاب اسلامی در سال 1979 آغاز شد، زمانی که ایالات متحده دارایی های ایران را به دلیل بحران گروگان گیری مسدود کرد. این تحریم ها در دهه های بعدی، به ویژه پس از تشدید نگرانی ها درباره برنامه هسته ای ایران، گسترش یافت.

در سال 2010، قانون جامع تحریم ها، پاسخگویی و محرومیت ایران (CISADA) و تحریم های بعدی، بخش های بانکی و انرژی ایران را هدف قرار داد و منجر به انباشت دارایی های بلوکه شده در کشور های واردکننده نفت و گاز ایران شد.

کشور های میزبان دارایی های بلوکه شده ایران

بر اساس گزارش ها و مطالعات اخیر، دارایی های بلوکه شده ایران در چندین کشور پراکنده هستند. این دارایی ها عمدتاً از درآمد های نفتی و گازی ناشی می شوند که به دلیل تحریم های بانکی امکان انتقال آنها به ایران وجود ندارد. در زیر، فهرستی از کشور های اصلی میزبان این دارایی ها همراه با حجم تقریبی آنها ارائه شده است:
چین: 
چین حدود 22 تا 30 میلیارد دلار (طبق برآورد صندوق بین المللی پول در سال 2022) از پول های ایران را در حالت بلوکه نگاه داشته است،   چین به عنوان یکی از بزرگ ترین خریداران نفت ایران، حتی در دوران تحریم ها، به خرید نفت ادامه داده است. این امر منجر به انباشت درآمد های نفتی در بانک های چینی شده است.

بر اساس آخرین آمار صندوق بین المللی پول (IMF) در سال 2022، چین با داشتن 22 تا 30 میلیارد دلار از دارایی های بلوکه شده ایران، بیشترین حجم این دارایی ها را در اختیار دارد.

بر اساس آخرین آمار صندوق بین المللی پول (IMF) در سال 2022، چین با داشتن 22 تا 30 میلیارد دلار از دارایی های بلوکه شده ایران، بیشترین حجم این دارایی ها را در اختیار دارد.  چین به عنوان بزرگ ترین میزبان دارایی های بلوکه شده ایران، نقش دوگانه ای ایفا می کند: از یک سو، با خرید نفت ایران به اقتصاد این کشور کمک می کند؛ از سوی دیگر، با محدود کردن دسترسی ایران به این وجوه، اهرم فشاری در مذاکرات دیپلماتیک ایجاد می کند.

کره جنوبی:
کره جنوبی حدود 7 میلیارد دلار از پول های ایران را در اختیار دارد و تاکنون از در اختیار قرار دادن آن خودداری کرده است، این دارایی ها عمدتاً از فروش نفت به کره جنوبی قبل از تحریم کامل صادرات نفت ایران در سال 2019 ناشی می شوند. کره جنوبی در سال 2018 معافیتی موقت برای خرید نفت ایران دریافت کرد، اما پس از اتمام این معافیت، وجوه در بانک های کره ای مسدود شدند. ایران بار ها از کره جنوبی خواسته است این وجوه را آزاد کند، حتی با تهدید به اقدام قانونی.

عراق:
عراق حدود 6 تا 16 میلیارد دلار از پول های بلوکه شده ایران را در اختیار دارد، عراق به دلیل واردات گاز و برق از ایران، بدهی قابل توجهی به این کشور دارد. تحریم های ایالات متحده و مشکلات اقتصادی عراق باعث کندی در پرداخت این بدهی ها شده است. ایران در سال 2020 جریان گاز به عراق را کاهش داد تا فشار برای پرداخت این وجوه را افزایش دهد.

ژاپن:
ژاپن حدود 1.5 تا 2 میلیارد دلار از پول های ایران را به حالت بلوکه نگاه داشته است، ژاپن، که پیش از تحریم ها یکی از خریداران اصلی نفت ایران بود، دارایی های بلوکه شده ای از درآمد های نفتی در اختیار دارد. وزیر خارجه ایران در سال 2020 از ژاپن خواست امکان استفاده از این وجوه برای خرید غذا و دارو فراهم شود.

لوکزامبورگ:
لوکزامبورگ، این کشور کوچک اروپایی حدود 1.6 میلیارد دلار از پول های ایران را در اختیار دارد؛ این وجوه در یک مؤسسه مالی مستقر در لوکزامبورگ مسدود شده اند و به دلیل تحریم ها غیرقابل دسترس هستند.

ایالات متحده آمریکا:
دولت آمریکا حدود 2 میلیارد دلار (عمدتاً دارایی های مالی) به علاوه املاک و مستغلات به ارزش 50 میلیون دلار از اموال ایران را بلوکه کرده است،دارایی های ایران در ایالات متحده از زمان انقلاب 1979 مسدود شده اند. این دارایی ها شامل اموال فیزیکی مانند املاک و همچنین وجوه مالی هستند.

طبق گزارش سازمان اوپک، درآمد نفتی ایران از 114.7 میلیارد دلار در سال 2011 به 54 میلیارد دلار در سال 2014 کاهش یافت. این کاهش، همراه با بلوکه شدن دارایی ها، فشار مالی زیادی بر اقتصاد ایران وارد کرده است

امارات متحده عربی:
  اطلاعات دقیقی درباره حجم دارایی های ایران در امارات در دسترس نیست، اما این کشور به عنوان یکی از مراکز مالی منطقه، میزبان بخشی از وجوه ایران است. طبق گزارش سازمان اوپک، درآمد نفتی ایران از 114.7 میلیارد دلار در سال 2011 به 54 میلیارد دلار در سال 2014 کاهش یافت. این کاهش، همراه با بلوکه شدن دارایی ها، فشار مالی زیادی بر اقتصاد ایران وارد کرده است. ایران هم در مقابل به سمت اقتصاد مقاومتی و جایگزینی واردات حرکت کرده است،

راههای ایران برای خروج اموالش از حالت بلوکه چیست؟

ایران از روش های مختلفی مانند تهدید به کاهش صادرات انرژی (مانند کاهش جریان گاز به عراق) یا اقدامات دیپلماتیک (مذاکرات با کره جنوبی و ژاپن) برای آزادسازی این وجوه استفاده کرده است.در برخی موارد، توافق هایی برای استفاده محدود از این وجوه برای خرید کالا های بشردوستانه (مانند غذا و دارو) صورت گرفته است، مانند انتقال 6 میلیارد دلار از کره جنوبی به حساب های محدود در قطر در سال 2023.

کل دارایی بلوکه شده ایران چقدر است؟

کل دارایی های بلوکه شده: برآورد ها از 100 تا 130 میلیارد دلار متغیر است. گزارشگر ویژه سازمان ملل در سال 2022 این رقم را بین 100 تا 120 میلیارد دلار اعلام کرد. کشور هایی مانند کره جنوبی و ژاپن تحت فشار ایالات متحده برای حفظ تحریم ها هستند، که آزادسازی وجوه را دشوار می کند.

مذاکرات هسته ای و توافق احتمالی جدید می تواند به آزادسازی بخشی از این دارایی ها منجر شود، همان طور که در توافق موقت سال 2015 حدود 29 میلیارد دلار آزاد شد.توسعه سیستم های مالی جایگزین، مانند استفاده از ارز های دیجیتال یا معاملات پایاپای، ممکن است به ایران کمک کند تا تأثیر تحریم ها را کاهش دهد.

صد میلیارد دلار یعنی چقدر؟

صد میلیارد دلار، از نظر حجم حدود هفده کانتیر می شود، وزن این اسکناس ها 1,000 تن است. برای مقایسه، یک فیل آفریقایی بالغ حدود 5 تن وزن دارد، یعنی این مقدار پول به اندازه وزن 200 فیل است!

با 100 میلیارد دلار می توان حدود 33,000 خانه متوسط در آمریکا (با قیمت میانگین 300,000 دلار) خرید، یا حدود 200 فروند بوئینگ 737 (هر کدام حدود 500 میلیون دلار) سفارش داد.

یا از دیدگاه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی (GDP): GDP ایران در سال 2023 حدود 400 میلیارد دلار بود (طبق داده های بانک جهانی). پس 100 میلیارد دلار معادل یک چهارم اقتصاد ایران است. برای درک بهتر این میزان پول کافی است بدانیم ثروت جف بزوس (بنیان گذار آمازون) در اوایل 2025 حدود 200 میلیارد دلار تخمین زده شده است. پس 100 میلیارد دلار نصف ثروت اوست.

با 100 میلیارد دلار می توان حدود 33,000 خانه متوسط در آمریکا (با قیمت میانگین 300,000 دلار) خرید، یا حدود 200 فروند بوئینگ 737 (هر کدام حدود 500 میلیون دلار) سفارش داد.