دخالت های غیرمسئولانه؛ بحران زایی به جای بحران زدایی

امروزه با گسترش شبکه های اجتماعی و رسانه های دیجیتال، هر کسی به راحتی می تواند تریبونی برای اظهارنظر در اختیار داشته باشد. اما آیا داشتن تریبون، مجوز ورود به عرصه های تخصصی است؟ آیا هر فرد آگاه یا علاقه مند، مجاز است درباره موضوعات حساس اجتماعی، به ویژه بحران ها، نظر بدهد؟ پاسخ روشن است: خیر.

باید تأکید کرد که عمق یک بحران یا فاجعه، چیزی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت یا کوچک شمرد. اهمیت جان انسان ها، امنیت جامعه و انسجام ملی ایجاب می کند که بحران ها با نهایت جدیت و مسئولیت پذیری دنبال شوند. اما در عین حال، دامن زدن به حاشیه ها، اظهارنظرهای بی پایه و اساس و تحلیل های غیرکارشناسی، هیچ کمکی به مدیریت بحران نمی کند و نباید به آن ها بها داد.

اظهارنظرهای شتاب زده و گمانه زنی های بی منطق، می توانند نه تنها اعتماد عمومی به نهادهای مسئول را متزلزل کنند، بلکه با ایجاد فضای دوقطبی و تشویش اذهان، روند مدیریت بحران را مختل نمایند. در چنین فضایی، نه تنها مخاطب سردرگم می شود، بلکه تصمیم گیران نیز ممکن است در اولویت بندی اقدامات خود دچار تردید شوند.

رسانه ها، مسئولیت سنگین تری دارند و در این میان، نقش رسانه ها به ویژه رسانه های مرجع و معتبر بسیار تعیین کننده است. اعتماد عمومی به این رسانه ها یک سرمایه اجتماعی ارزشمند است که باید حفظ شود. رسانه ای که به اخلاق حرفه ای پایبند باشد، باید موارد زیر را رعایت کند:
1. اولویت دادن به منابع رسمی و تخصصی: انتشار اخبار و تحلیل ها صرفاً از زبان مسئولان ذی ربط و کارشناسان حوزه بحران.
2. پرهیز از داغ کردن فضا با تیترهای هیجانی: آرام سازی جامعه باید اولویت رسانه باشد، نه جذب مخاطب با تحریک احساسات.
3. افشای منابع غیرموثق و مقابله با شایعات: رسانه باید در برابر پیام های نادرست فضای مجازی واکنش سریع و روشنگرانه داشته باشد.
4. افزایش سواد رسانه ای مخاطبان: رسانه مرجع می تواند به مخاطب بیاموزد که چگونه اطلاعات درست را تشخیص دهد و در برابر موج اخبار جعلی مقاومت کند.

اگر رسانه ها و کنشگران رسانه ای، مرز میان اطلاع رسانی مسئولانه و اظهارنظرهای غیرمسئولانه را رعایت نکنند، هر بحران، خود زمینه ساز بحران های ثانویه خواهد شد؛ بحران هایی چون بی اعتمادی عمومی، افزایش شایعه پراکنی، تخریب سرمایه اجتماعی و تضعیف نهادهای رسمی.

اکنون بیش از هر زمان دیگری، به رسانه هایی نیاز داریم که صادق، مسئولانه، دقیق و متخصص محور عمل کنند و صدای امید و آرامش را در دل بحران ها زنده نگه دارند.

"مدرس ارتباطات و رسانه دانشگاه"