صنعت پتروشیمی به خوداتکایی رسید/چشم انداز به طور کامل محقق نشد

به گزارش ایسنا، حسین نجابت، در دومین همایش توسعه و آینده نگری در صنعت پتروشیمی با بیان اینکه صنعت پتروشیمی ایران از سال 1337 با تأسیس مجتمع پتروشیمی شیراز پا به عرصه وجود گذاشت و در سال 1343، شرکت ملی صنایع پتروشیمی به عنوان نهادی محوری تأسیس شد، اظهار کرد: پیش از انقلاب، دانش فنی، مهندسی و اجرای پروژه ها عمدتاً در اختیار خارجی ها بود، اما پس از انقلاب، ایران به خوداتکایی قابل توجهی دست یافت.

وی با اشاره به تأثیر جنگ تحمیلی بر این صنعت، خاطرنشان کرد: جنگ، تأسیسات نفت، گاز و پتروشیمی در جنوب کشور را به شدت تحت تأثیر قرار داد. بمباران ها به واحدهایی نظیر پتروشیمی آبادان و شیراز آسیب های جدی وارد کرد و توسعه این صنعت تا پایان جنگ متوقف شد.

معاون سابق وزیر نفت با اشاره به بازسازی این واحدها پس از جنگ و آغاز توسعه عملی صنعت پتروشیمی از سال 1373  گفت: هدف چشم انداز 20ساله (1384-1403)، کسب رتبه نخست منطقه در ارزش تولیدات پتروشیمی بود.

وی با بیان اینکه ایران از مزیت هایی نظیر دسترسی به خوراک گازی و توان مهندسی داخلی برخوردار بود، اظهار کرد: متاسفانه این چشم انداز به طور کامل محقق نشد. در پایان برنامه، ظرفیت تولید ما به 90 میلیون تن در سال رسید، در حالی که هدف 220 میلیون تن بود. این عقب ماندگی 62 درصدی، جای تأمل و تأسف دارد.

نجابت یکی از چالش های کلیدی را نحوه خصوصی سازی در صنعت پتروشیمی دانست و گفت: اجرای نادرست خصوصی سازی، یکی از ضربه های بزرگ به این صنعت است. ابلاغیه مقام معظم رهبری در اصل 44 بر توسعه اقتصادی و افزایش بهره وری تأکید داشت، اما در عمل، شرکت ملی صنایع پتروشیمی تکه تکه شد و اعتبار بین المللی آن تضعیف شد.

وی به مثالی از فاینانس 6.5 یورویی با تضمین این شرکت اشاره کرد که نشان دهنده جایگاه جهانی آن پیش از خصوصی سازی بود و افزود: این پراکندگی، رقابت پذیری ایران در بازارهای جهانی را کاهش داد و به جای تقویت برند ملی، واحدهای کوچک و پراکنده ای ایجاد کرد که توان رقابت با غول های جهانی را نداشتند.

نجابت همچنین به تمایز میان خودکفایی و خوداتکایی پرداخت و گفت: ما هرگز خودکفایی را دنبال نکردیم، بلکه خوداتکایی را اصل قرار دادیم. خوداتکایی یعنی توانایی تولید اقلام کلیدی در داخل، حتی اگر در شرایط عادی از منابع خارجی استفاده کنیم.

او با اشاره به توان 100 درصدی ایران در مهندسی تفصیلی، ساخت تجهیزات ثابت و اجرای پروژه ها، تأکید کرد و گفت: نیروی انسانی و توان بالقوه ایران، سرمایه ای بی نظیر است. بااین حال، او مدیریت ناکارآمد و فقدان برنامه ریزی منسجم را مانعی بزرگ در مسیر بهره برداری از این ظرفیت ها دانست.

نجابت با اشاره به تفاوت هزینه اجرای پروژه های مشابه در ایران مانند واحد متانول عسلویه با 200 میلیون دلار در برابر 630 میلیون دلار برای پروژه ای مشابه، بر اهمیت مدیریت شایسته تأکید کرد و گفت: مدیریت یک پروژه 300 میلیون دلاری با یک پروژه 3.5 میلیارد دلاری تفاوت اساسی دارد و نیاز به شایستگی های متفاوتی دارد.

زنجیره ارزش کلرآلکالی و فرصت های مغفول

بهمن بهزادی، قائم مقام پتروشیمی اروند نیز با اشاره به اهمیت استراتژیک صنعت کلرآلکالی اظهار کرد: محصولات کلرآلکالی در صنایع گوناگونی نظیر مواد غذایی، آرایشی-بهداشتی، فولاد، آب و فاضلاب و پتروشیمی نقشی حیاتی دارند. بدون این صنعت، تداوم زندگی روزمره ممکن نیست.»

بهزادی با اشاره به سابقه 66 ساله این صنعت در ایران، به تأسیس اولین واحد شیمیایی در سال 1337 در منطقه حفار شرقی (بین آبادان و خرمشهر) اشاره کرد که بعدها به پتروشیمی آبادان ملحق شد.

او توضیح داد: این صنعت در ایران با فرایندهای قدیمی نظیر مرکوری و دیافراگم آغاز شد، اما به دلیل مسائل زیست محیطی، به ویژه آلودگی جیوه، برخی واحدها تعطیل شدند.

بهزادی به پیشرفت تکنولوژی ممبران در پتروشیمی اروند اشاره کرد و گفت: متأسفانه پتروشیمی بندر امام، با وجود ظرفیت بالای خود، به دلیل تأخیر در به روزرسانی به فناوری ممبران، نتوانسته از این فرصت بهره برداری کند.

او با انتقاد از عدم انتقال تکنولوژی میان واحدهای داخلی، به نمونه ای اشاره کرد که پتروشیمی اروند با موفقیت فناوری ممبران را پیاده سازی کرده، اما پتروشیمی بندر امام از این تجربه بهره نبرده است.

بهزادی با تأکید بر مزیت های طبیعی ایران در تولید نمک، اظهار کرد: «غلظت بالای نمک در آب های خلیج فارس و رطوبت پایین در مناطقی مانند ماهشهر تا دیلم، ایران را به یکی از بهترین نقاط جهان برای تولید نمک تبدیل کرده است.

او افزود: کشورهای همسایه خلیج فارس متقاضی نمک ایران هستند، اما این ظرفیت به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.

بهزادی به آمار بازار جهانی کلرآلکالی و PVC اشاره کرد و گفت: بازار جهانی PVC در سال 2024 حدود 97.92 میلیارد دلار بوده و پیش بینی می شود تا سال 2029 به 146.89 میلیارد دلار برسد.

او با اشاره به ظرفیت تولید 790 هزار تنی PVC در ایران، این میزان را در مقایسه با بازارهای منطقه ای، مانند ترکیه که سالانه 923 هزار تن PVC وارد می کند، ناچیز دانست.

بهزادی به موانع توسعه زنجیره ارزش کلرآلکالی پرداخت و گفت: عدم شناخت کافی سرمایه گذاران، فقدان اطلاع رسانی مناسب و سیاست های نادرست، مانند محدودیت صدور مجوز برای واحدهای پایین دستی PVC، از جمله موانع اصلی هستند.

وی با اشاره به ظرفیت 1.2 میلیون تنی پایین دست PVC در ایران، تأکید کرد که این صنعت به دلیل ارزش افزوده بالا و اشتغال زایی قابل توجه، می تواند «مرغ تخم طلای صنعت پتروشیمی» باشد.

بهزادی همچنین به بازارهای تخصصی مانند کلرید پلی وینیل کلرید (CPVC) و دی اکسید تیتانیوم اشاره کرد که ایران در آن ها واردکننده است و فرصت های عظیمی برای توسعه دارند.

انتهای پیام