اقدامات تهاجمی غرب و به ویژه آمریکا علیه روسیه، به ویژه در عرصه های نظامی و اقتصادی، به طور مستقیم در تغییر رویکردهای هسته ای و نظامی مسکو تأثیرگذار بوده که نمونه آن، گسترش ناتو به سمت شرق، مداخلات نظامی در سوریه، تحریم های اقتصادی علیه روسیه است.
![](https://newsmedia.tasnimnews.com/Tasnim/Uploaded/Image/1403/07/17/140307171727199231160774.jpg)
خبرگزاری تسنیم، دکترین هسته ای روسیه طی سال های اخیر تحت تأثیر تحولات بین المللی و اقدامات تهاجمی کشورهای غربی به ویژه ایالات متحده آمریکا، دستخوش تغییرات محسوسی شده است.
این تغییرات عمدتاً به واکنش به تهدیدات امنیتی و نظامی غرب علیه منافع روسیه بازمی گردد و به عنوان پاسخی به مداخله های نظامی و اقتصادی آمریکا و متحدانش در فضای پیرامونی روسیه ارزیابی می شود. همچون تجربه پیش از جنگ اوکراین، روسیه، با احساس تهدید از سوی غرب، به اتخاذ رویکردهای تندتر و تهاجمی تر در سیاست های نظامی و هسته ای خود روی آورده است.
در این یادداشت به عوامل تغییرات دکترین هسته ای روسیه پرداخته شده است.
تغییرات دکترین هسته ای روسیه
دکترین هسته ای روسیه در دهه های اخیر همواره در حال تغییر و تحول بوده است. تغییرات آن عمدتاً به تحولات ژئوپلیتیکی جهانی و افزایش تنش های بین روسیه و غرب مرتبط است.
این دکترین در اصل بر بازدارندگی هسته ای و حفاظت از تمامیت ارضی و امنیت ملی روسیه متمرکز است؛ اما با تشدید تنش ها میان روسیه و غرب به ویژه در پی الحاق کریمه به روسیه در سال 2014، مسکو اقدام به بازبینی و تجدیدنظر در رویکردهای هسته ای خود کرد.
دکترین نظامی 2020 روسیه، تأکید بر اهمیت بازدارندگی هسته ای را به عنوان عامل کلیدی در دفاع از کشور برجسته تر کرده است. این دکترین همچنین اشاره دارد که روسیه ممکن است در صورتی که تهدید جدی علیه امنیت و حاکمیت خود احساس کند، از تسلیحات هسته ای استفاده کند.
مهم ترین تحولات در این دکترین شامل موارد زیر است:
افزایش تأکید بر قابلیت های هسته ای به عنوان ابزار بازدارنده: روسیه در دکترین خود تأکید دارد که استفاده از تسلیحات هسته ای تنها به مواردی محدود نمی شود که تهدیدی مستقیم علیه این کشور وجود داشته باشد، بلکه در مواردی که تهدیدهای جدی علیه متحدان روسیه یا منافع استراتژیک آن در سطح جهانی به وجود آید، نیز ممکن است به کارگیری سلاح هسته ای را مدنظر قرار دهد.
پاسخ به تهدیدات ناتو و آمریکا: توسعه سامانه های دفاع موشکی و استقرار نیروهای ناتو در مرزهای شرقی اروپا از جمله تهدیداتی هستند که روسیه آن ها را تهدیدی علیه امنیت ملی خود می داند. این کشور ناتو را به تلاش برای محاصره و انزوای ژئوپلیتیک خود متهم می کند و از این رو، با ارتقای توانمندی های هسته ای به دنبال مقابله با این تهدیدات است.
توسعه سامانه های موشکی جدید: روسیه طی سال های اخیر به توسعه و آزمایش سامانه های موشکی پیشرفته ای مانند موشک های قاره پیمای «سرمت» و «آوانگارد» پرداخته که توانایی عبور از سامانه های دفاع موشکی آمریکا را دارند. این سامانه ها نشان دهنده تلاش روسیه برای تقویت قدرت هسته ای خود و افزایش توان بازدارندگی در برابر تهدیدات غرب است.
نقش اقدامات تهاجمی غرب و آمریکا در تشدید تنش ها
اقدامات تهاجمی غرب و به ویژه آمریکا علیه روسیه، به ویژه در عرصه های نظامی و اقتصادی، به طور مستقیم در تغییر رویکردهای هسته ای و نظامی مسکو تأثیرگذار بوده است. گسترش ناتو به سمت شرق، مداخلات نظامی در سوریه، تحریم های اقتصادی علیه روسیه پس از الحاق کریمه و حمایت از مخالفان دولت روسیه از جمله اقداماتی هستند که موجب افزایش بی اعتمادی مسکو به غرب شده اند. این اقدامات از منظر روسیه تهدیدی جدی برای امنیت ملی و حاکمیت این کشور محسوب می شوند.
گسترش ناتو به شرق: پس از فروپاشی شوروی، یکی از نگرانی های اصلی روسیه، گسترش ناتو به سمت کشورهای عضو سابق بلوک شرق بوده است. از منظر مسکو، این گسترش تهدیدی علیه مرزهای روسیه تلقی می شود. استقرار سامانه های دفاع موشکی آمریکا در لهستان و رومانی و همچنین حمایت ناتو از اوکراین در مقابل روسیه، این تهدیدات را برای مسکو ملموس تر کرده است. این وضعیت به طور مستقیم موجب شده که روسیه راهبرد هسته ای خود را تغییر داده و تأکید بیشتری بر توانمندی های تهاجمی هسته ای خود داشته باشد.
تحریم های اقتصادی: تحریم های اقتصادی که غرب پس از الحاق کریمه به روسیه اعمال کرد، فشارهای زیادی را بر اقتصاد این کشور وارد کرده است. این تحریم ها نه تنها موجب آسیب به اقتصاد روسیه شده، بلکه موقعیت بین المللی آن را نیز تضعیف کرده است. در پاسخ به این تحریم ها، مسکو سعی کرده تا با تقویت سیاست های نظامی و هسته ای خود، توازن قدرت را در برابر غرب حفظ کند و از فشارهای بیشتر جلوگیری کند.
مداخله نظامی در خاورمیانه: دخالت های نظامی آمریکا و متحدانش در مناطق استراتژیک مانند خاورمیانه، به ویژه در جنگ سوریه، نیز باعث شده که روسیه احساس کند غرب به دنبال تضعیف نفوذ ژئوپلیتیکی مسکو است. روسیه که حاکمیت سوریه حمایت می کند، اقدامات غرب در این منطقه را تهدیدی علیه منافع استراتژیک خود می بیند. این مسئله به نوبه خود موجب شده که روسیه سیاست های نظامی تهاجمی تری در منطقه اتخاذ کرده و حضور نظامی خود را در نقاط مختلف جهان افزایش دهد.
نتایج و پیامدها
تغییرات دکترین هسته ای روسیه و رویکردهای تهاجمی تر این کشور، پیامدهای متعددی برای امنیت بین المللی به دنبال دارد. از جمله این پیامدها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
افزایش خطر تقابل هسته ای: با تغییرات دکترین هسته ای روسیه و افزایش تأکید بر توانمندی های هسته ای، خطر تقابل هسته ای میان این کشور و ناتو به شدت افزایش یافته است. اگرچه استفاده از تسلیحات هسته ای در جنگ ها همواره به عنوان آخرین گزینه مدنظر بوده است، اما افزایش تنش ها میان قدرت های بزرگ می تواند احتمال استفاده از این تسلیحات را افزایش دهد.
بی ثباتی در اروپا: گسترش ناتو به شرق و افزایش حضور نظامی روسیه در مناطق پیرامونی این کشور، به بی ثباتی های بیشتری در اروپا منجر شده است. این بی ثباتی ها نه تنها کشورهای عضو ناتو بلکه کشورهای همسایه روسیه مانند اوکراین و بلاروس را نیز تحت تأثیر قرار داده و احتمال وقوع درگیری های نظامی در این مناطق را افزایش داده است.
تشدید رقابت تسلیحاتی: با توسعه سامانه های موشکی جدید توسط روسیه و پاسخ های متقابل آمریکا و ناتو، رقابت تسلیحاتی میان این دو قطب افزایش یافته است. این رقابت تسلیحاتی نه تنها به افزایش هزینه های نظامی کشورها منجر می شود، بلکه خطر وقوع جنگ های منطقه ای و جهانی را نیز افزایش می دهد.
به طورکلی تغییرات دکترین هسته ای روسیه در پاسخ به تهدیدات واقعی و فرضی از سوی غرب و آمریکا، بازتاب دهنده نگرانی های امنیتی مسکو در برابر محیط ژئوپلیتیکی پویای جهانی است.
با توجه به این تحولات، به نظر می رسد که در آینده نیز روسیه همچنان به تقویت توانمندی های هسته ای خود و اتخاذ رویکردهای تندتر در سیاست خارجی و امنیتی خود ادامه خواهد داد.
این مسئله می تواند به افزایش تنش ها و ناپایداری های بیشتر در سطح جهانی منجر شود، مگر اینکه گفتگوهای مؤثر دیپلماتیک میان قدرت های بزرگ به عنوان راهکاری برای کاهش تنش ها و بازگرداندن اعتماد متقابل، از سر گرفته شود.
نویسنده: معصومه محمدی کارشناس مسائل روسیه
انتهای پیام/
{{name}}
{{content}}